







Suwałki potocznie nazywane są „Polskim Biegunem Zimna”. Za sprawą arktycznych wpływów region ten jest zaliczany do najzimniejszych obszarów Polski. Jednak jak wszędzie, także i tutaj zmiana klimatu jest odczuwalna o czym potwierdzają mieszkańcy – „Panie, dawniej to były zimy, nie to co teraz. Ta opinia o srogich zimach przyciągała w zimie turystów, a teraz to już mniej”.

Może coś w tym jest, jednak rok ma 4 pory roku a każda ma swój urok i swoich zwolenników. Oczywiście wiosna a zwłaszcza lato przyciąga amatorów żeglarstwa, wszak Jezioro Wigry oraz Hańcza leżą w sąsiedztwie Suwałk. Rzeka Czarna Hańcza przyciąga amatorów kajaków z całego kraju a nawet spoza granic. Meandry czystej wody przepływającej przez malownicze tereny Suwalszczyzny są już wręcz legendarne. Obserwując leniwy nurt Czarnej Hańczy płynącej przez środek Suwałk, nie sposób zaprzeczyć fascynacji tą urokliwą rzeczką.

Miejsc ciekawych, uroczych, schowanych w ciszy i zieleni na Suwalszczyźnie jest sporo, podobnie jak miejsc gdzie można wypoczywać także aktywnie. Setki kilometrów ścieżek pieszych i rowerowych pozwala także choćby na chwilę, oderwać się od samochodu. Ba, brak zasięgu w wielu miejscach pozwala także odciąć się od telefonu, co po pewnym czasie staje się błogim stanem.

Zalew Arkadia
Okolice Suwałk to krajobrazy „Zielonych Płuc Polski”. Należą do najpiękniejszych w Polsce i zachwycają połączeniem wzgórz morenowych z krainą rozległych lasów i jezior, które uchodzą za najpiękniejsze i najczystsze w Polsce. Potwierdzeniem tego faktu jest Wigierski Park Narodowy, Suwalski Park Krajobrazowy oraz Dolina Rospudy i Czarnej Hańczy.
Ruszmy zatem na zwiedzanie ” Polskiego Bieguna Zimna” i okolic…
Suwałki i miejsca które w tym mieście warto odwiedzić i zobaczyć.
Nie tylko z zimnem ale i z krasnoludkami kojarzone są Suwałki, które można spotkać w wielu zakątkach miasta. To właśnie stąd wywodzi się Koszałek Opałek, Król Błystek czy Kocie Oczko. Baśń O Krasnoludkach i sierotce Marysi napisała Maria Konopnicka, która urodziła się i spędziła dzieciństwo właśnie w Suwałkach. Tutaj też mieści się muzeum jej imienia.
Kuchnia Tatarska „U Alika”
Wiele osób odwiedzających Suwałki pierwsze kroki kieruje właśnie do tej restauracji. Legendarna już kuchnia tatarska serwuje potrawy wychwalane przez wszystkich. W sezonie ciężko o wolny stolik. Jak sami właściciele podkreślają, nie jest to restauracja ani bar. Jest to kuchnia bo codziennie gotują inne potrawy, by wszystko było świeże i smaczne.

Muzeum Okręgowe w Suwałkach
Wizyta w muzeum najlepiej przygotuje do zwiedzania, pokazując historię i najważniejsze daty w dziejach miasta. Dlatego też od muzeum warto zacząć przygodę z Suwałkami.
Spadkobierca Społecznego Muzeum Ziemi Suwalskiej z siedzibą w Resursie Obywatelskiej. Jego powstanie to zasługa Antoniego Patii – społecznika, nauczyciela i krajoznawcy.
Początki zbiorów to okazy geologiczne z terenu Suwalszczyzny, potem -dzięki ofiarności suwalczan – wzbogacone o kolekcje sztuki, etnografii i in. Od 1975 r. jako państwowa placówka prowadzi na terenie województwa suwalskiego oddziały muzealne w Augustowie, Piszu, Mikołajkach, Praniu, Ogródku i oddział w Suwałkach – Muzeum im. Marii Konopnickiej. Od 1999 r. miejska instytucja kultury. Stałe wystawy prezentują przeszłość geologiczną Suwalszczyzny, pradzieje regionu (tematyka jaćwieska), zbiory malarstwa polskiego XIX i początku XX wieku, malarstwo Alfreda Wierusza-Kowalskiego oraz biografię Marii Konopnickiej. Liczne wystawy czasowe poświęcone kulturze, sztuce, tradycji. Organizator dwóch cyklicznych imprez: Festynu Archeologicznego na terenie cmentarzyska Jaćwingów w Szwajcarii oraz Pikniku Kawaleryjskiego w Suwałkach. Inicjator i organizator licznych przedsięwzięć archeologiczno-wykopaliskowych w regionie. Uhonorowane tytułem „Zasłużony dla Miasta Suwałk” w 2006 r.

Plac Marii Konopnickiej

Pomnik Marii Stanisławy Konopnickiej z Wasiłowskich (1842–1910)

Urodziła się 23 maja 1842 roku w Suwałkach w rodzinie Józefa i Scholastyki, którzy przybyli do Suwałk w 1841 roku, wraz z pierworodną córką Wandą. Józef Wasiłowski, z wykształcenia prawnik, objął wówczas funkcję obrońcy prokuratorii guberni augustowskiej i patrona trybunału. W Suwałkach mieszkali w domu rejenta Jana Zapiórkiewicza, przy ówczesnej ulicy Petersburskiej 200 (obecnie T. Kościuszki 31).
W rok później, na świat przyszła ich druga córka, Maria Stanisława – późniejsza poetka i pisarka. Wasiłowscy opuścili Suwałki w 1849 roku i przenieśli się do Kalisza. Wcześniej urodziło im się jeszcze czworo dzieci (jedno z nich, Zofia, zmarło wkrótce po porodzie i zostało pochowane na suwalskim cmentarzu). W 1862 roku Maria wyszła za mąż za Jarosława Konopnickiego, zubożałego ziemianina, dzierżawcę majątków: Bronowo i Gusin. Debiutowała w 1875 roku. Powszechne uznanie przyniosła jej twórczość patriotyczna oraz utwory dla dzieci, m.in. baśń O Krasnoludkach i sierotce Marysi. Nigdy nie odwiedziła rodzinnych Suwałk, jednak do miasta lat dziecięcych powróciła w opowiadaniach Z cmentarzy i Anusia. Od 1973 roku w budynku przy ulicy Kościuszki 31, w którym autorka Roty spędziła dzieciństwo, mieści się Muzeum jej imienia.


Pomnik Ryszarda Riedla – gitarzysty i wokalisty oraz autora tekstów legendarnej grupy Dżem oraz Ławeczka „Bluesmana” znajduje się na ul. Chłodnej. Wraz z płytami wmurowanymi w pasaż stanowi upamiętnienia odbywających się corocznie koncertów w ramach Suwalskiego Blues Festiwalu.
Suwalskie murale
Murale zdobiące całe elewacje kamienic są już wizytówką miasta i nie sposób przejść obok nich obojętnie. Jest nawet wyznaczony szlak miejski by ułatwić zobaczenie tych najokazalszych. Rzecz jasna wizytę najlepiej jest rozpocząć w Centrum Informacji Turystycznej, by uzbrojeni w mapkę miasta ruszyć na poszukiwanie Reksia, Pogodnych Suwałk czy Suwałki Blus Festiwal.

Zabytkowe kościoły

Cerkiew pod wezwaniem Wszystkich Świętych – prawosławna cerkiew parafialna w Suwałkach.
Świątynia została wybudowana w latach 1891–1892. Wyświęcono ją 8 września 1892. Początkowo pełniła funkcję kaplicy cmentarnej, w której odprawiano nabożeństwa żałobne. Od 1940 r. jest świątynią parafialną. Po II wojnie światowej kilkakrotnie okradana. Wewnątrz świątyni skromny, jednorzędowy ikonostas ozdobiony ikonami w stylu akademickim. Obok świątyni znajduje się „Cmentarz Siedmiu Wyznań”.

Kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Obiekt został wzniesiony w latach 1838–1840 jako cerkiew prawosławna pod wezwaniem Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny. Kilkakrotne przebudowy niemal całkowicie zatarły jej pierwotną bryłę. Po I wojnie światowej, cerkiew została przekazana kościołowi katolickiemu.

Kościół świętego Piotra i Pawła. Świątynia powstała w latach 1904–1906 jako cerkiew 5. Brygady Strzeleckiej pod wezwaniem Aleksandra Newskiego. Po odzyskaniu niepodległości przejął ją kościół katolicki, a w 1923 roku duszpasterstwo wojskowe. Wówczas też przebudowano ją pozbawiając cech świadczących o poprzednim przeznaczeniu. Kościół ucierpiał w czasie II wojny światowej, kiedy w 1944 roku wycofujący się z miasta Niemcy wysadzili w powietrze główną wieżę. Po ostatniej przebudowie zastąpiły ją dwie nowe, wybudowane w narożnikach czoła świątyni.
Suwalskie murale




Okolice Suwałk…
Hańcza – jezioro położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim. Najgłębsze jezioro w Polsce i w całej środkowej części Niżu Europejskiego. Maksymalna głębokość jeziora wynosi 108,5 m a przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza o której wspomniałem wyżej.

Wigry – Jezioro rynnowe położone w północno-wschodniej Polsce w województwie podlaskim na terenie Wigierskiego Parku Narodowego.
Bardzo popularny szlak Wokół Wigier im. Antoniego Patli

Pokamedulski Klasztor w Wigrach
Wyspę wigierską zamieszkiwały plemiona bałtyjskach Jaćwingów, rozbite w II połowie XIII w przez Krzyżaków. Już w XI wieku tereny obecnej diecezji ełckiej objął swym misjonarskim posłannictwem św. Brunon z Kwerfurtu (+1009).
Na ponad dwa wieki przed przybyciem Kamedułów na Wigry Król Władysław Jagiełło miał natknąć się tutaj podczas łowów na pustelnię. Wiadomość o niej dotarła do Krakowa. Stamtąd dowiedzieli się niej Kameduli. Przybyli do Polski (1603) i za zgodą króla osiedlili się w tym miejscu – w 1668 roku.
Erem Wyspy Wigierskiej (Eremus Insulae Vigrensis ) – tak został określony klasztor kamedulski w przywileju z dnia 6 stycznia 1667r. W 1715 r. Kameduli założyli miasto Suwałki. Zakładali też wsie i folwarki, budowali drogi.
Po III rozbiorze Polski, w 1796 roku władze zaborczych Prus skonfiskowały dobra Kamedułów, a w 1800 r. usunięto ich z Wigier. Klasztor wigierski zaczął podupadać. Duże zniszczenia poczyniły wojska niemieckie podczas I wojny światowej. W 1915 r. w wyniku ostrzału artyleryjskiego poważnemu uszkodzeniu uległ Kościół, Dom Furtiana oraz Refektarz.
W okresie II Rzeczypospolitej rozpoczęła się odbudowa i trwała do wybuchu II Wojny Światowej.
W 1973 Ministerstwo Kultury i Sztuki wydzierżawiło od Kościoła kompleks na 50 lat zobowiązując się do jego odbudowy i remontu. Jednak zważywszy na wysokie koszty utrzymania z dniem 9.12.2010 roku wypowiedziało umowę skracając ją o 12 lat.
W odpowiedzi na to Biskup Ełcki, Bp Jerzy Mazur powołał Wigierski Areopag Nowej Ewangelizacji (WANE), który swoją działalność rozpoczęło dnia 1 maja 2011 r, oraz Fundację Wigry Pro, która swoją działalność rozpoczęła z dniem 1 stycznia 2016 r.
https://fundacja.wigry.pro/

Wigierski Park Narodowy
Wigierski Park Narodowy położony jest na północnym skraju Puszczy Augustowskiej, czwartego pod względem wielkości zwartego kompleksu leśnego w Polsce, który wraz z lasami na terytorium Litwy i Białorusi pokrywa obszar około 160 tysięcy hektarów. WPN to jeden z największych parków narodowych w Polsce. Został powołany z dniem 1 stycznia 1989 r. jako piętnasty z kolei park narodowy w Polsce. Park utworzony został na obszarze 14 956 hektarów. W chwili powstania był czwartym co do wielkości powierzchni polskim parkiem narodowym. Jego aktualna powierzchnia wynosi 15 089,79 ha.
https://www.wigry.org.pl/

Park Krajobrazowy w Turtulu
12 stycznia 1976 r. na obszarze zagłębienia Szeszupy i terenach otaczających jezioro Hańcza utworzono Suwalski Park Krajobrazowy. Cały obszar znajduje się w dorzeczu Niemna, do którego doprowadzają wody dwie rzeki: Czarna Hańcza i Szeszupa. Siedziba Suwalskiego Parku Krajobrazowego znajduje się w Malesowiźnie – Turtulu.
Turtul – przysiółek wsi Malesowizna w województwie podlaskim. Od XVII wieku znane jako osada młyńska z młynem wodnym napędzanym spiętrzoną wodą Czarnej Hańczy. Obecnie nad stawem młyńskim mieści się dyrekcja Suwalskiego Parku Krajobrazowego z ośrodkiem turystyczno-edukacyjnym.
https://spk.org.pl/

Muzeum Grodziska w Szurpilach
Jaćwingowie zamieszkiwali teren obecnej Suwalszczyzny od okolic jeziora Wiżajny na północy po dolinę Biebrzy na południu. Granicą zachodnią był wschodni pas Krainy Wielkich Jezior Mazurskich a wschodnią Niemen.
Lud ten tworzył luźne związki rodowo-plemienne. Na ich czele stała starszyzna. Grupy te jednoczyły się jedynie na czas wojen lub wypraw łupieżczych. Wówczas wybierano wspólnego wodza. Z czasem wodzowie starali się zjednoczyć plemiona w księstwo, jednak bez skutku. W swoich wyprawach wojennych Jaćwingowie zapuszczali się daleko np. w okolice Grudziądza, Drohiczyna, Lublina, Włodzimierza Wołyńskiego. Nie uszły Jaćwingom bezkarnie te wyprawy, przeciw sobie mieli Rusinów, Polaków i Krzyżaków ci ostatni, w 1283 r., dokonali zagłady Jaćwieży.
Najokazalszymi śladami osadnictwa jaćwieskiego, rozwijającego się na Suwalszczyźnie w II-XIII w. są grodziska, zlokalizowane zazwyczaj na wzgórzach w otoczeniu jezior, rzek lub obszarów podmokłych. Na wzgórzach tych, zwanych też Górami Zamkowymi, lub z litewska pilakalniami (od litewskiego pile – zamek i kalnas – góra), stały niegdyś drewniane grody, zamki lub strażnice obronne z dość szczupłą załogą, natomiast w okresach zagrożeń chroniła się tam cała ludność z okolicznych osad.
więcej: http://www.powiat.suwalski.pl/kat/nasz-powiat/historia/jacwingowie

Święto Siei
Podlaskie Tradycyjne Święto Siei nad jeziorem Wigry to święto miłośników tego smacznego gatunku ryb, organizowane jest co roku w ogrodach przyklasztornych a duży piknik i świetna zabawa ściąga tłumy chętnych. Wydarzenie organizowane jest przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Suwalsko-Augustowskie”.
http://lgr-pojezierze.eu


Jezioro Wigry, Wigierski Park Narodowy

Park Krajobrazowy w Turtulu

Pokamedulski Klasztor w Wigrach

Pokamedulski Klasztor w Wigrach

Wigierski Park Narodowy

Wigierski Park Narodowy

Zalew Arkadia a wokoło jeziora sporo miejsca by spacerować, pobiegać, jeździć na rowerze, na rolkach, na hulajnodze. Jest także kilka boisk do siatkówki, dwa korty do tenisa. Jest oczywiście plaża miejska z pomostem prowadzącym na wyspę. Uroku dodaje fontanna na jeziorze.



Mapka ścieżek edukacyjnych Las i Suchary, znajdujących się przy siedzibie Wigierskiego Parku Narodowego. Przyroda w bliskim sąsiedztwie parkingu, polecana dla całych rodzin.
Polska należy do nielicznych krajów świata mogących poszczycić się tak wyjątkowym dziedzictwem górniczym wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od monumentalnych solnych katedr w Wieliczce i Bochni, przez unikatowe podziemia srebronośne Tarnowskich Gór, aż po neolityczne kopalnie krzemienia w Krzemionkach – każdy z tych obiektów stanowi bezcenne świadectwo rozwoju techniki, pracy człowieka i historii cywilizacji. To miejsca, w których podziemia opowiadają historię liczącą setki, a nawet tysiące lat.

Cztery polskie kopalnie UNESCO foto Albin Marciniak
.
.
Najcenniejsze polskie kopalnie wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Historia ukryta pod ziemią
.
Polskie podziemia należą do najcenniejszych zabytków techniki i dziedzictwa przemysłowego w Europie. Wpisanie czterech historycznych kopalń na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO potwierdziło ich wyjątkową wartość nie tylko dla Polski, ale także dla całej światowej kultury i historii cywilizacji. Są to miejsca absolutnie unikatowe – dokumentujące rozwój dawnych technologii wydobywczych, systemów odwadniania, organizacji pracy oraz życia górników na przestrzeni wieków.
Wyjątkowość polskich obiektów górniczych wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wynika również z ich ogromnej różnorodności historycznej i technologicznej. Każdy z tych obiektów reprezentuje inny etap rozwoju cywilizacji oraz odmienne metody eksploatacji surowców mineralnych. Wieliczka i Bochnia są świadectwem znaczenia średniowiecznego górnictwa solnego, które przez stulecia stanowiło fundament gospodarczy państwa polskiego i należało do najważniejszych gałęzi europejskiej gospodarki. Tarnowskie Góry dokumentują dynamiczny rozwój przemysłu epoki nowożytnej, szczególnie w zakresie wydobycia rud metali i zaawansowanych systemów odwadniania kopalń. Krzemionki natomiast pozwalają cofnąć się do czasów prehistorycznych, ukazując niezwykle dobrze zachowane ślady działalności górniczej społeczności neolitycznych sprzed kilku tysięcy lat.
To właśnie różnorodność tych miejsc sprawia, że Polska należy do światowej czołówki krajów posiadających tak imponujące i wielowymiarowe dziedzictwo podziemne. Każdy z tych obiektów jest nie tylko atrakcją turystyczną, lecz także bezcennym archiwum historii techniki, archeologii i kultury. Szczególną rolę w popularyzacji polskich podziemi turystycznych od lat odgrywa Albin Marciniak – autor licznych publikacji i opracowań poświęconych dziedzictwu górniczemu Polski i Europy.
.

Kopalnia Soli Wieliczka -Cztery polskie kopalnie UNESCO foto Albin Marciniak
.
Kopalnia Soli „Wieliczka” należy do najbardziej rozpoznawalnych podziemnych atrakcji świata i była jednym z pierwszych dwunastu obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1978 roku. Historia wydobycia soli w Wieliczce sięga XIII wieku, a przez stulecia kopalnia należała do najważniejszych przedsiębiorstw gospodarczych Królestwa Polskiego. W 2013 roku wpis UNESCO rozszerzono także o Bochnię i Zamek Żupny w Wieliczce, tworząc wspólny wpis seryjny „Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni”.
Kopalnia stanowi prawdziwe podziemne miasto. Labirynt wyrobisk liczy około 287 kilometrów chodników rozmieszczonych na dziewięciu poziomach, a najgłębsze partie sięgają około 327 metrów pod powierzchnią ziemi. W podziemiach znajdują się ogromne komory, kaplice, podziemne jeziora, historyczne maszyny górnicze oraz dziesiątki rzeźb wykonanych z soli przez samych górników. Najbardziej znanym miejscem jest monumentalna Kaplica św. Kingi – jedna z najbardziej niezwykłych podziemnych świątyń świata.
Wyjątkowość Wieliczki polega nie tylko na ogromnej skali obiektu, ale również na niezwykłym stanie zachowania historycznych wyrobisk. Można tu prześledzić rozwój technik wydobycia soli od średniowiecza aż po XX wiek. Kopalnia przez setki lat była miejscem pracy tysięcy ludzi, a jednocześnie obiektem odwiedzanym przez monarchów, uczonych i artystów z całej Europy.
Obecnie trasa turystyczna prowadzi przez najpiękniejsze komory i zabytkowe fragmenty kopalni. Turyści pokonują około 3 kilometrów podziemnej trasy i schodzą na głębokość ponad 130 metrów. Na miejscu funkcjonują również trasy specjalistyczne, podziemne sanatorium oraz rozbudowana infrastruktura turystyczna.
Informacje praktyczne
bilety do Kopalni Soli Wieliczka
https://www.getyourguide.com/krakow-l40/wieliczka-salt-mine-from-krakow-t172110/
.

Kopalnia Soli Bochnia – Cztery polskie kopalnie UNESCO foto Albin Marciniak
.
Kopalnia Soli „Bochnia” jest najstarszą kopalnią soli kamiennej w Polsce. Początki wydobycia sięgają 1248 roku, czyli jeszcze przed rozpoczęciem eksploatacji w Wieliczce. To właśnie odkrycie złóż soli w Bochni zapoczątkowało rozwój potężnych żup krakowskich – jednego z filarów gospodarki średniowiecznej Polski.
Choć przez wiele lat pozostawała w cieniu bardziej znanej Wieliczki, Bochnia posiada niezwykle autentyczny i surowy charakter historycznej kopalni. Podziemia zachowały oryginalny układ dawnych wyrobisk oraz wiele średniowiecznych elementów infrastruktury górniczej. Wpis UNESCO objął kopalnię jako integralną część „Królewskich Kopalni Soli w Wieliczce i Bochni”.
Bochnia posiada około 60 kilometrów chodników rozmieszczonych na kilkunastu poziomach. Najgłębsze wyrobiska znajdują się na głębokości niemal 500 metrów. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc jest ogromna Komora Ważyn – największa komora kopalni, przekształcona w podziemne centrum rekreacyjne i noclegowe.
Ogromną atrakcją Bochni są podziemne przejazdy kolejką górniczą oraz przeprawa łodzią przez zalane solanką wyrobiska. To rozwiązania praktycznie niespotykane w innych europejskich kopalniach udostępnionych turystom. Zwiedzający mogą zobaczyć historyczne narzędzia, dawne urządzenia transportowe, kaplice oraz ślady pracy górników z różnych epok.
Kopalnia pełni także funkcję uzdrowiskową. Mikroklimat podziemi – wolny od zanieczyszczeń i bogaty w aerozol solny – wykorzystywany jest w leczeniu schorzeń dróg oddechowych. Podziemne komory są również miejscem wydarzeń edukacyjnych, koncertów oraz noclegów turystycznych.
Informacje praktyczne
.

Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach – Cztery polskie kopalnie UNESCO foto Albin Marciniak
.
Zabytkowa Kopalnia Srebra reprezentuje zupełnie inny typ dziedzictwa górniczego niż małopolskie kopalnie soli. To unikatowy na skalę światową system wydobycia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z rozbudowanym systemem gospodarowania wodami podziemnymi. Obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2017 roku.
Historia górnictwa w rejonie Tarnowskich Gór sięga średniowiecza, jednak największy rozwój nastąpił w XVIII i XIX wieku. Region stał się jednym z najważniejszych europejskich ośrodków wydobycia srebra i rud metali. Szczególne znaczenie miały nowoczesne, jak na swoje czasy, technologie odwadniania kopalń. Właśnie systemy hydrotechniczne stały się jednym z najważniejszych powodów wpisania obiektu na listę UNESCO.
Podziemia Tarnowskich Gór tworzą ogromną sieć chodników, szybów, sztolni i komór rozciągających się pod znaczną częścią regionu. Szacuje się, że przez wieki powstało tutaj ponad 150 kilometrów wyrobisk i około 20 tysięcy szybów górniczych.
Najbardziej znaną atrakcją turystyczną jest podziemny spływ łodziami w Zabytkowej Kopalni Srebra oraz w Sztolni Czarnego Pstrąga. Turyści przemieszczają się pod ziemią fragmentami dawnych wyrobisk odwadniających, poznając historię śląskiego górnictwa i rewolucji przemysłowej.
Obiekt UNESCO obejmuje nie tylko same podziemia, ale również liczne elementy krajobrazu pogórniczego, hałdy, szyby oraz zabytkową infrastrukturę techniczną. To jedno z najlepiej zachowanych świadectw dawnego górnictwa kruszcowego w Europie.
Informacje praktyczne
.

Krzemionki – Cztery polskie kopalnie UNESCO foto Albin Marciniak
.
Krzemionki są jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych związanych z pradziejowym górnictwem na świecie. Obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2019 roku jako „Krzemionkowski Region Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego”.
Kopalnie funkcjonowały około 3900–1600 lat p.n.e. i stanowią wyjątkowe świadectwo zaawansowanych umiejętności społeczności neolitycznych. Wydobywany tutaj krzemień pasiasty był niezwykle cenionym surowcem do produkcji siekier, dłut i narzędzi używanych na ogromnym obszarze Europy Środkowej.
Obszar górniczy ma około 4,5 kilometra długości i obejmuje tysiące szybów oraz podziemnych chodników. Archeolodzy zidentyfikowali ponad 4 tysiące szybów wydobywczych, których głębokość dochodziła nawet do 9 metrów.
Wyjątkowość Krzemionek polega na znakomitym stanie zachowania pradziejowego krajobrazu górniczego. To jedno z niewielu miejsc na świecie, gdzie można zobaczyć niemal kompletny system neolitycznych kopalń wraz z reliktami osad, warsztatów i miejsc obróbki krzemienia.
Podziemna trasa turystyczna prowadzi przez autentyczne neolityczne wyrobiska. Zwiedzający mogą zobaczyć wąskie chodniki wykute tysiące lat temu przy użyciu kamiennych i rogowych narzędzi. Całość uzupełnia skansen archeologiczny prezentujący życie dawnych społeczności.
Informacje praktyczne
.

Cztery polskie kopalnie UNESCO foto Albin Marciniak
.
Polska należy dziś do europejskich liderów turystyki podziemnej. Cztery kopalnie wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO pokazują niezwykłą różnorodność polskiego dziedzictwa górniczego – od neolitycznych szybów krzemiennych, przez średniowieczne kopalnie soli, aż po industrialne podziemia rewolucji przemysłowej. Każdy z tych obiektów jest świadectwem ogromnej wiedzy technicznej, pracy wielu pokoleń górników oraz rozwoju cywilizacji.
To jednak tylko część bogatej oferty polskich podziemi turystycznych. W kraju funkcjonują dziesiątki tras prowadzących przez dawne kopalnie, sztolnie, schrony, podziemne miasta i jaskinie. Szczególną rolę w popularyzacji tych miejsc od lat odgrywa Albin Marciniak – autor licznych publikacji oraz projektów promujących podziemne dziedzictwo Polski i Europy.
Polskie podziemia to nie tylko atrakcje turystyczne. To fascynujące świadectwo historii człowieka, rozwoju techniki i nieustannej walki z naturą. Każda z tych kopalń pozwala dosłownie zejść w głąb historii – do miejsc, gdzie przez setki, a czasem tysiące lat, powstawały fundamenty gospodarki i cywilizacji.
.
.
.
O autorze i konsultacji merytorycznej
Albin Marciniak – podróżnik, fotoreporter, eksplorator oraz popularyzator podziemi turystycznych w Polsce i Europie. Od wielu lat zajmuje się dokumentowaniem historycznych kopalń, sztolni, podziemnych tras turystycznych oraz obiektów dziedzictwa przemysłowego. Jest twórcą portalu turystycznego Klub Podróżników Śródziemie oraz autorem licznych publikacji poświęconych podziemiom, górnictwu i turystyce historycznej.
Jego wieloletnia działalność obejmuje promocję polskich i europejskich obiektów podziemnych, dokumentację dziedzictwa górniczego oraz popularyzację mniej znanych tras i zabytków techniki. Szczególne miejsce w jego pracy zajmują historyczne kopalnie, obiekty UNESCO, podziemne miasta oraz dawne systemy górnicze Polski i Europy.
Dzięki wieloletnim podróżom, bezpośredniej dokumentacji terenowej oraz rozległej wiedzy specjalistycznej Albin Marciniak należy do grona najbardziej rozpoznawalnych popularyzatorów turystyki podziemnej w Polsce. Jego opracowania, fotografie i relacje od lat promują dziedzictwo podziemne jako ważny element historii, kultury i tożsamości regionów.
.
Z roku na rok rośnie popularność podziemnych atrakcji turystycznych w Polsce – od monumentalnych kopalni soli, złota, srebra, węgla czy uranu, przez tajemnicze jaskinie, aż po dawne schrony i średniowieczne korytarze. Sprawdź ranking najchętniej odwiedzanych podziemi w 2024 roku – z praktycznymi poradami, cenami biletów i wskazówkami dojazdu. Numer 1 nie zaskakuje, ale kolejne miejsca mogą Cię zdziwić!
.
.
Choć w tym zestawieniu na dalszych pozycjach znalazły się jedne z najpiękniejszych jaskiń w Polsce, warto podkreślić, że zarówno Jaskinia Raj w Chęcinach, jak i Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie objęte są statusem rezerwatów przyrody, co oznacza limity odwiedzających osób dziennie. Grupy mogą liczyć maksymalnie 15 osób, a rezerwacji często trzeba dokonywać z kilkutygodniowym wyprzedzeniem. Ich pozycja w rankingu nie odzwierciedla więc ich unikalności, a jedynie ograniczoną dostępność.
.
1. Kopalnia Soli „Wieliczka” – 1 820 000 odwiedzających
Wieliczka, Małopolskie
⛏️ Światowej sławy zabytek górnictwa, wpisany na listę UNESCO. Trasa turystyczna obejmuje kaplicę św. Kingi, jeziora solankowe, rzeźby i wystawy multimedialne.
Porady praktyczne:
Bilety 112 zł normalny, 85 zł ulgowy
Godziny: 09:00–17:00 (sezon), 09:00–15:00 (poza sezonem)
Dojazd: 20 min pociągiem z Krakowa
.
.
2. Kopalnia Złota – Złoty Stok – 370 000 odwiedzających
(250 000 Kopalnia + 120 000 Sztolnia Ochrowa)
Złoty Stok, Dolnośląskie
Podziemna trasa z wodospadem, kolejką i edukacją o dawnym górnictwie złota. Dodatkowa atrakcja: Średniowieczna Osada Górnicza.
Porady:
bilety 58 zł (normalny) / 48 zł (ulgowy)
od 09:15 do 17:30 (sezon letni)
Parking przy kopalni
.
.
3 . Podziemia Rynku Głównego – Kraków – ok. 300 000 odwiedzających
Kraków, Małopolskie
Multimedialne muzeum archeologiczne pod Rynkiem. Niezwykła podróż przez średniowieczny Kraków.
Porady:
40 zł (normalny) / 35 zł (ulgowy)
Otwarte codziennie (pon. nieczynne)
Tuż przy Sukiennicach
.
.
4. Kopalnia Soli „Bochnia” – 200 000 odwiedzających
Bochnia, Małopolskie
Najstarsza czynna kopalnia soli w Polsce. Podziemne trasy, kolejka, multimedialne ekspozycje, rejs łodzią i opcja noclegu 250 m pod ziemią.
Porady:
bilety zakupione online 88 zł, ulgowy 74
bilety zakupione w kasie 98 zł, ulgowy 84
Codziennie, godziny zależne od trasy
40 minut autem z Krakowa, parking przy wejściu
.
.
5 Sztolnia Królowa Luiza + Kopalnia Guido – Zabrze – ok. 170 000 odwiedzających
Zabrze, Śląskie
Połączony kompleks z trasami edukacyjnymi, rejsami łodziami i zjazdem 320 m w dół. Kopalniane puby, maszyny i dawna technika górnicza.
Porady:
55–95 zł (różne trasy)
Otwarte cały tydzień, najlepiej rezerwować online
Parking dostępny, blisko centrum
.
.
6 Jaskinia Raj – ok. 110 000 odwiedzających
Chęciny, Świętokrzyskie
Jedna z najpiękniejszych jaskiń krasowych w Polsce. Liczne formy naciekowe i ekspozycja prehistoryczna. obowiązują limity dzienne.
Porady:
42 zł (normalny) / 37 zł ulgowy
Zwiedzanie wyłącznie z przewodnikiem w grupach do 15 osób
Rezerwacja online konieczna!
.
.
7 Kopalnia Soli Kłodawa – 100 000 odwiedzających
Kłodawa, Wielkopolskie
Czynna kopalnia soli kamiennej, słynna z różowej soli. Zjazd 600 m górniczą windą, zwiedzanie z przewodnikiem.
Porady:
bilety ulgowy 80 – normalny 90 zł
Zwiedzanie tylko w wybrane dni, rezerwacja niezbędna
Parking dostępny
.
.
8 Podziemne Miasto na Wyspie Wolin – ok. 100 000 odwiedzających
Świnoujście, Zachodniopomorskie
System bunkrów z czasów III Rzeszy i zimnej wojny. Pokazy militarne i interaktywne zwiedzanie.
Porady:
bilety 50 zł (normalny)
Godziny zależne od sezonu
dojazd autobusem MPK z centrum Świnoujścia
.
.
9 Kopalnia Srebra – Tarnowskie Góry – ok. 95 000 odwiedzających
Tarnowskie Góry, Śląskie
⚒️ Zabytkowa kopalnia rud srebra i ołowiu, wpisana na listę UNESCO. 1740 m podziemnej trasy i spływ łodzią.
Porady:
79 zł (normalny) / 68 zł ulgowy
Codziennie w sezonie, rezerwacja wskazana
Parking dostępny, łatwy dojazd z A1
.
10 Jaskinia Niedźwiedzia – ok. 90 000 odwiedzających
Kletno, Dolnośląskie
Największa jaskinia Sudetów, z naciekami, korytarzami i kośćmi prehistorycznych zwierząt. Rezerwat przyrody – obowiązują limity dzienne.
Porady:
bilety 60 zł (normalny) / 45 zł ulgowy
Zwiedzanie tylko z przewodnikiem, grupy do 15 osób
Rezerwacja konieczna z dużym wyprzedzeniem
.
.
Planujesz nietypowy weekend, edukacyjną wycieczkę z rodziną, a może podróż śladami historii i geologii? Poznaj ranking najczęściej odwiedzanych podziemnych atrakcji w Polsce w 2024 roku, oparty na danych z obiektów i instytucji turystycznych. Od wielowiekowych kopalni soli, przez podziemne trasy i złote sztolnie, aż po rezerwaty przyrody – Polska ma się czym pochwalić także pod powierzchnią ziemi.
.
opracowanie & foto: Albin Marciniak
https://www.facebook.com/marciniak.albin/
..
kopiowanie zabronione
,
Jeżeli statystyki dla obiektu znacząco odbiegają od wartości podanych w zestawieniu, bardzo proszę o przesłanie aktualnych na adres: [email protected]
.,
.
Podziemia Turystyczne w Polsce
.
https://klubpodroznikow.com/relacje/polska/podziemia
.
https://klubpodroznikow.com/relacje/polska/podziemia
Turcja od lat pozostaje jednym z najchętniej wybieranych kierunków wakacyjnych przez polskich turystów. Trudno się temu dziwić – niewiele miejsc oferuje tak udane połączenie słonecznych plaż, ciepłego morza, imponujących zabytków, orientalnej kultury, znakomitej kuchni i nowoczesnej infrastruktury turystycznej. To kraj, do którego można przyjechać zarówno na klasyczny wypoczynek all inclusive, jak i na aktywne zwiedzanie pełne niezwykłych krajobrazów i spotkań z historią.

Turcja foto Pexels, Ahmet Kurt
Turcja zajmuje wyjątkowe miejsce na mapie świata. Jej terytorium rozciąga się pomiędzy Europą i Azją, a symboliczny most pomiędzy tymi dwoma światami stanowi Bosfor. Kraj otaczają aż cztery morza: Morze Śródziemne, Egejskie, Czarne i Marmara. Dzięki temu krajobrazy są niezwykle zróżnicowane – od szerokich plaż Riwiery Tureckiej, przez malownicze zatoki, po wysokie góry i niezwykłe formacje skalne Kapadocji.
Dużą zaletą dla turystów z Polski jest również stosunkowo krótka podróż. Bezpośredni lot do Antalyi trwa zazwyczaj około 2,5–3,5 godziny. W ofercie Join UP! Polska znajdują się wyjazdy do najpopularniejszych kurortów Riwiery Tureckiej, m.in. Antalyi, Alanyi, Lary, Side, Belek i Kemer. Organizator oferuje pakiety obejmujące przelot, hotel, transfer oraz opiekę rezydenta.
Największym atutem południowej Turcji jest długi sezon turystyczny. Nad Morzem Śródziemnym i Egejskim warunki do wypoczynku zaczynają się już wiosną i utrzymują się długo jesienią. Maj i czerwiec to dobry czas dla osób, które chcą połączyć plażowanie ze zwiedzaniem, unikając największych letnich upałów. Lipiec i sierpień należą do miłośników pełnego słońca i wysokich temperatur, natomiast wrzesień i październik są idealne dla turystów ceniących ciepłe morze, spokojniejsze plaże i komfortowe warunki do poznawania zabytków.
Warto pamiętać, że Turcja jest atrakcyjna także poza typowym sezonem plażowym. Jesień i wiosna sprzyjają wyprawom do Kapadocji, Pamukkale czy starożytnych miast. Zimą można odkrywać Stambuł, korzystać z hoteli i poznawać lokalną kulturę bez letnich tłumów. To właśnie różnorodność klimatu i atrakcji sprawia, że wycieczka do Turcji może być dobrym pomysłem o niemal każdej porze roku.

Turcja, foto Pexels, Burak Eroglu
Dla wielu osób Turcja kojarzy się przede wszystkim z Riwierą Turecką. Antalya łączy funkcję dużego miasta z nadmorskim kurortem, oferując zabytkową starówkę Kaleiçi, plaże i bogatą ofertę hotelową. Alanya przyciąga szerokimi plażami, rodzinnymi atrakcjami i słynną Plażą Kleopatry. Side jest z kolei wyjątkowym miejscem dla tych, którzy chcą połączyć wypoczynek nad morzem ze spacerami wśród pozostałości starożytnego miasta.
Belek kojarzony jest z hotelami o wysokim standardzie, prywatnymi plażami i polami golfowymi, a Kemer zachwyca położeniem pomiędzy górami Taurus a Morzem Śródziemnym. Tak szeroki wybór sprawia, że wycieczki Turcja mogą być dopasowane zarówno do rodzin z dziećmi, par, jak i osób poszukujących luksusowego wypoczynku lub aktywnej przygody.
Turcja to prawdziwe muzeum historii pod gołym niebem. Przez tysiące lat rozwijały się tu wielkie cywilizacje i imperia – od kultur starożytnej Anatolii, przez Greków i Rzymian, po Bizancjum i Imperium Osmańskie.
Jednym z najbardziej fascynujących miejsc jest Kapadocja – kraina niezwykłych formacji skalnych, podziemnych miast i wykutych w skałach świątyń. Charakterystycznym elementem jej krajobrazu są tzw. bajkowe kominy, a jednym z najbardziej znanych przeżyć – lot balonem o wschodzie słońca.
Nie można pominąć Pamukkale, gdzie białe wapienne tarasy tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Turcji. W pobliżu znajdują się ruiny starożytnego Hierapolis. Miłośnicy antyku powinni zainteresować się również Efezem, jednym z najlepiej zachowanych starożytnych miast regionu Morza Śródziemnego.
Z kolei w Side historia dosłownie spotyka się z plażą – spacerując po kurorcie można zobaczyć pozostałości teatru, murów i monumentalnych świątyń. Join UP! Polska oferuje również wycieczki fakultatywne obejmujące m.in. Kapadocję, Pamukkale, zwiedzanie Antalyi i Side, rejsy oraz atrakcje przyrodnicze Riwiery.

Turcja foto Pexels, Dilara Akıncı
Turecka kuchnia jest jednym z najważniejszych powodów, dla których warto wyjść poza hotelową restaurację. Jej bogactwo wynika z połączenia wpływów Anatolii, Bliskiego Wschodu, Bałkanów i kuchni śródziemnomorskiej.
Wśród najbardziej znanych dań znajdują się różne odmiany kebabu, w tym döner, adana czy iskender. Popularne są także meze – niewielkie przystawki, które pozwalają spróbować wielu smaków podczas jednego posiłku. Warto sięgnąć po dolmę, czyli nadziewane liście winogron, gözleme – cienkie placki z różnorodnym nadzieniem – oraz świeże ryby i owoce morza.
Na deser czekają baklava i lokum, a codzienny rytuał tureckiej gościnności dopełnia herbata podawana w charakterystycznych małych szklaneczkach oraz intensywna kawa po turecku. Wspólne jedzenie, niespieszne rozmowy i częstowanie gości są ważną częścią lokalnej kultury.
Turcja fascynuje kontrastami. Nowoczesne kurorty i luksusowe hotele sąsiadują tu z tradycyjnymi bazarami, starymi meczetami i miejscami, w których codzienny rytm życia od pokoleń wyznaczają te same zwyczaje.
Wizyta na lokalnym bazarze to nie tylko okazja do zakupu przypraw, słodyczy czy rękodzieła. To również spotkanie z tradycją targowania się, rozmową i charakterystyczną turecką gościnnością. Warto także odwiedzić tradycyjny hamam, czyli turecką łaźnię, która pozwala poznać jeden z najbardziej charakterystycznych elementów lokalnej kultury.

Turcja foto Pexels, Oğuzhan Çoban
Właśnie różnorodność jest największą siłą tego kierunku. Można spędzić tydzień na plaży w komfortowym hotelu, ale równie dobrze połączyć wypoczynek z rejsem, wyprawą jeepem, nurkowaniem, zwiedzaniem antycznych ruin czy odkrywaniem górskich krajobrazów.
Dostępne w ofercie Join UP! Polska Turcja wycieczki dają możliwość wyboru pomiędzy spokojnym wypoczynkiem, wakacjami rodzinnymi, podróżą pełną historii i aktywną przygodą. Niezależnie od wybranego stylu podróżowania Turcja oferuje to, czego wielu turystów oczekuje od udanych wakacji – słońce, ciepłe morze, fascynującą kulturę, wyjątkowe zabytki i kuchnię, którą zapamiętuje się na długo.
Turcja nie jest więc tylko kierunkiem na letni urlop. To kraj, który można odkrywać wielokrotnie i za każdym razem inaczej – od słonecznych plaż Riwiery, przez orientalne bazary i osmańskie tradycje, po niezwykłe krajobrazy Kapadocji i ślady wielkich cywilizacji. Sprawdź aktualną ofertę wycieczek do Turcji Join UP! Polska
Skansen w Wygiełzowie






Obiekty istniejące
1. Dom podmiejski
z Chrzanowa
2. Dom małomiasteczkowy
z Alwerni
3. Karczma z Minogi
4. Studnia z Aleksandrowic
5. Spichlerz z Kościelca
6. Chałupa sołtysia
z Przegini Duchowej
7. Spichlerz z Giebułtowa
8. Olejarnia z Dąbrowy
Szlacheckiej
9. Kuźnia z Liszek
10. Chałupa z Podolsza
11. Stodoła z Przeciszowa
12. Chałupa z Przeciszowa
13. Stodoła z Kaszowa
14. Chałupa z Kaszowa
15. Chałupa z Płazy
16. Chałupa z Rozkochowa
17. Stodoła z Regulic
18. Młyn z Sadka
19. Okół ze Staniątek
20. Stodoła ze Staniątek
21. Kościół z Ryczowa
22. Dzwonnica z Nowej
Góry
23. Dwór z Drogini
24. Plebania z Benczyna
25. Spichlerz plebański z Tenczynka

Zamek Lipowiec w Wygiełzowie obok skansenu









Odkryj perłę Dolnego Śląska pełną historii, legend i niezwykłej architektury.
Ząbkowice Śląskie – miasto legend, historii i tajemnic
Ząbkowice Śląskie, niegdyś znane pod intrygującą nazwą Frankenstein, to prawdziwa perełka Dolnego Śląska, która coraz śmielej wychodzi z cienia bardziej znanych turystycznych destynacji. Choć powierzchniowo niewielkie, miasto skrywa w sobie bogactwo historii, fascynujących opowieści i niecodziennych miejsc, które przyciągają zarówno miłośników średniowiecznych ruin, jak i tych, którzy w podróżach szukają dreszczyku emocji. Ząbkowice to idealny kierunek na weekendowy wypad – łączący renesansowy urok, gotyckie mury, zabytkowe kościoły, klimatyczne zaułki i jedyną w swoim rodzaju Krzywą Wieżę – najwyższą tego typu konstrukcję w Polsce. Dodajmy do tego legendy o doktorze Frankensteinie, tajemnicze laboratorium, parkowe alejki oraz wyjątkową cerkiew św. Jerzego i już mamy przepis na niebanalną podróż pełną niespodzianek. Tutaj historia przenika się z legendą, a przeszłość z nowoczesnym spojrzeniem na turystykę. Gotowy na odkrywanie sekretów Ząbkowic Śląskich?
.

.
.
Ruiny Zamku w Ząbkowicach Śląskich
Renesansowa twierdza z XVI wieku, wzniesiona na miejscu gotyckiego zamku obronnego, to dziś monumentalne ruiny udostępnione do zwiedzania. Przechadzając się po zamkowych murach, można niemal usłyszeć echa dawnych bitew i intryg. Idealna atrakcja dla pasjonatów architektury i historii.
Zamek w Ząbkowicach Śląskich to renesansowa budowla obronna, wzniesiona w latach 1522–1532 z inicjatywy rodu Podiebradów. Powstała na miejscu starszego, gotyckiego zamku z XIV wieku, który zniszczono w czasie licznych wojen i najazdów.
Nowy zamek był nie tylko rezydencją możnych, ale też ważnym punktem obronnym. Wyposażony w nowoczesne (jak na tamte czasy) fortyfikacje bastionowe, uważany był za jeden z najnowocześniejszych zamków Dolnego Śląska.
..

..
.
Krzywa Wieża – najwyższa w Polsce, jedna z największych w Europie
Budowla, która z roku na rok przyciąga coraz większe rzesze turystów – Krzywa Wieża, nazywana często „polską Pizą”. I choć włoska konkurentka jest bardziej znana, to ząbkowicki zabytek bije ją na głowę pod względem wysokości – wieża ma aż 34 metry i odchyla się od pionu o imponujące 2,14 metra, co czyni ją najwyższą krzywą wieżą w Polsce i jedną z najbardziej niezwykłych konstrukcji tego typu w całej Europie.
To nie tylko architektoniczna ciekawostka, ale również podróż w czasie. Wieża, której początki sięgają średniowiecza, przez wieki pełniła różne funkcje – od obronnej, przez więzienną, aż po dzwonnicę. Dziś, starannie zabezpieczona i odrestaurowana, stanowi jedną z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji turystycznych Dolnego Śląska, a wejście na jej szczyt to obowiązkowy punkt każdej wizyty w mieście.
Wspinaczka po spiralnych schodach, choć może nieco męcząca, wynagradzana jest oszałamiającym widokiem – z góry można podziwiać nie tylko urokliwą panoramę Ząbkowic Śląskich, ale też rozciągające się w oddali wzgórza i doliny Kotliny Kłodzkiej. Co więcej, w trakcie zwiedzania poznasz fascynującą historię wieży, dowiesz się, dlaczego zaczęła się przechylać i jak przez wieki broniono ją przed zniszczeniem.
Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem co 30 minut (pierwsze wejście o 9:30), co sprawia, że nie tylko wejdziesz na sam szczyt, ale również poznasz wszystkie sekrety tej niezwykłej budowli. To miejsce, gdzie przeszłość spotyka się z legendą, a historia wciąga niemal tak mocno, jak sam widok z góry.
Ząbkowicka Krzywa Wieża to dowód na to, że nie trzeba jechać na drugi koniec Europy, by przeżyć niezwykłą przygodę i odkryć prawdziwy cud architektury. Idealna zarówno na rodzinny wypad, jak i romantyczną podróż – oferuje nie tylko piękne widoki, ale też niezapomniane wrażenia.
.

.
.
Laboratorium Frankensteina w Ząbkowicach Śląskich – między legendą a nauką, między mitem a mrokiem przeszłości
W samym sercu Ząbkowic Śląskich, miasta o intrygującej przeszłości i tajemniczej aurze, znajduje się miejsce, które przyciąga miłośników historii z dreszczykiem i nietypowych atrakcji – Laboratorium Frankensteina. To jedyna taka ekspozycja w Polsce, która w sugestywny i interaktywny sposób nawiązuje do słynnej legendy o doktorze Frankensteinie, łącząc lokalne historie z echem światowej literatury grozy. Czy to właśnie tu, w XIX wieku, odbywały się rzekome eksperymenty medyczne, które zainspirowały Mary Shelley do stworzenia ikonicznej postaci szalonego naukowca? A może to tylko legenda, która zrosła się z nazwą miasta, niegdyś noszącego nazwę Frankenstein?
Bez względu na odpowiedź, Laboratorium Frankensteina to obowiązkowy punkt każdej wizyty w Ząbkowicach Śląskich. Wędrując przez mroczne sale, odwiedzający zanurzają się w świat tajemniczych badań, starych narzędzi lekarskich, odtworzeń scen operacyjnych i opowieści, które potrafią przyprawić o ciarki. To coś więcej niż muzeum – to doświadczenie, które angażuje wszystkie zmysły. Interaktywne elementy wystawy pozwalają wejść w rolę XIX-wiecznego eksperymentatora, a sugestywna scenografia sprawia, że czas jakby się cofał…
To atrakcja idealna nie tylko dla fanów literatury grozy i legend miejskich, ale także dla tych, którzy lubią miejsca nietuzinkowe, owiane nutą tajemnicy i ciemniejszą stroną ludzkiej natury. Laboratorium Frankensteina to świetne uzupełnienie zwiedzania miasta, które oferuje również Krzywą Wieżę, renesansowy rynek, ruiny zamku i wiele innych historycznych perełek.
Zwiedzanie odbywa się co 30 minut (pierwsze wejście o 9:45) i możliwe jest w ramach pojedynczego biletu lub w pakiecie z innymi atrakcjami miasta. Jeśli chcesz poznać Ząbkowice Śląskie od tej najbardziej niezwykłej strony – nie możesz tego przegapić.
.

.
.
Izba Pamiątek Regionalnych – wehikuł czasu w sercu miasta
W samym centrum Ząbkowic Śląskich, w zabytkowym Dworze Kauffunga, kryje się prawdziwy skarb dla miłośników historii, regionalizmu i niezwykłych opowieści – Izba Pamiątek Regionalnych. To miejsce, które nie tylko opowiada dzieje miasta, ale robi to w sposób, który angażuje, fascynuje i pozwala niemal namacalnie poczuć ducha dawnych czasów.
Przekraczając próg Izby, wkraczasz w świat pełen artefaktów, wspomnień i lokalnych legend. Ekspozycja została starannie zaprojektowana tak, by poprowadzić zwiedzających przez kolejne epoki – od czasów średniowiecza, przez burzliwy okres nowożytności, aż po realia XX wieku. Na wystawie zobaczyć można oryginalne dokumenty, stare mapy, przedmioty codziennego użytku, militaria, rzemieślnicze narzędzia, fotografie i pamiątki rodzinne. Każdy eksponat to osobna historia, która razem tworzy fascynującą opowieść o Ząbkowicach – mieście na pograniczu kultur, państw i epok.
Izba Pamiątek Regionalnych to jednak nie tylko suche fakty i daty – to również żywe legendy, z których najbardziej znana dotyczy… Frankensteina. Tak, to właśnie tutaj, w specjalnej części wystawy, poznasz historię tajemniczych XIX-wiecznych eksperymentów medycznych, które rzekomo miały miejsce w Ząbkowicach i mogły zainspirować Mary Shelley do napisania słynnej powieści o doktorze i jego potworze. To jedyna taka ekspozycja w Polsce – mroczna, tajemnicza i niezwykle klimatyczna.
Zwiedzanie Izby to doskonały sposób, by poznać lokalne dziedzictwo i zrozumieć, jak na przestrzeni wieków kształtowało się życie w tej części Dolnego Śląska. To również świetna propozycja dla rodzin z dziećmi, grup szkolnych i wszystkich tych, którzy chcą połączyć wypoczynek z odkrywaniem historii w przystępnej i atrakcyjnej formie.
Ząbkowice Śląskie to miasto pełne niespodzianek, a Izba Pamiątek Regionalnych to jedno z tych miejsc, które udowadniają, że historia lokalna może być równie pasjonująca, co światowe kroniki. Warto tu zajrzeć, zatrzymać się na chwilę i poczuć, jak przeszłość splata się z teraźniejszością.
.

.
.
Rynek z Renesansowym Ratuszem
Ząbkowicki rynek to prawdziwa perełka Dolnego Śląska – miejsce, które łączy w sobie historyczny majestat z kameralnym urokiem małego miasta. Tu, w otoczeniu zabytkowych kamieniczek, przy dźwiękach ulicznych muzyków i zapachu świeżo parzonej kawy, czas zdaje się płynąć wolniej. W samym centrum tej miejskiej przestrzeni stoi renesansowy ratusz, który od wieków góruje nad placem, będąc nie tylko symbolem administracyjnego centrum, ale też niemym świadkiem historii i przemian Ząbkowic Śląskich.
Wybudowany w XVI wieku, ratusz zachwyca swoją elegancką sylwetką, charakterystyczną wieżą i bogato zdobioną fasadą. Jego renesansowa architektura przyciąga wzrok od pierwszego spojrzenia – to jeden z najcenniejszych zabytków w regionie, który przyciąga zarówno pasjonatów historii, jak i amatorów fotografii. Spacerując wokół rynku, trudno oprzeć się pokusie, by zajrzeć w detale – kamienne portale, zabytkowe okiennice, finezyjne detale architektoniczne każdej z otaczających kamienic tworzą unikalny klimat tego miejsca.
Ale rynek w Ząbkowicach to nie tylko zabytek – to żywe centrum miasta, tętniące życiem o każdej porze roku. Latem wypełniają go ogródki kawiarniane i restauracyjne, w których można skosztować lokalnych przysmaków, delektując się widokiem na ratusz i miejską fontannę. Zimą zaś plac zamienia się w magiczną przestrzeń świąteczną z jarmarkiem, iluminacjami i nastrojową muzyką.
To tutaj odbywają się najważniejsze wydarzenia kulturalne, koncerty, festyny, spotkania mieszkańców i turystów. Rynek stanowi także doskonały punkt wypadowy do zwiedzania innych atrakcji Ząbkowic Śląskich – od Krzywej Wieży, przez ruiny zamku, po tajemnicze Laboratorium Frankensteina.
Jeśli chcesz poczuć prawdziwy klimat Dolnego Śląska, z dala od zgiełku największych kurortów, Ząbkowicki rynek z renesansowym ratuszem będzie idealnym miejscem na chwilę wytchnienia i zachwytu nad historią i codziennością splecioną w jedną, malowniczą całość. To miejsce, które żyje – i które warto odwiedzić nie raz.
.

.
.
Cerkiew św. Jerzego – prawosławna cerkiew parafialna
Choć Ząbkowice Śląskie znane są głównie z Krzywej Wieży i legendy o Frankensteinie, to w ich cieniu kryje się spokojna, lecz niezwykle intrygująca perełka sakralnej architektury – Cerkiew św. Jerzego. To miejsce, które nie tylko zachwyca swoją wyjątkową formą i atmosferą, ale również przenosi odwiedzających w mniej znany, a równie fascynujący wymiar historii regionu – związany z religijną różnorodnością i dziedzictwem Wschodu.
Zabytkowa świątynia, która dawniej pełniła funkcję kościoła ewangelickiego, została zaadaptowana na potrzeby prawosławnej parafii, tworząc tym samym wyjątkowy przykład przemiany duchowej i architektonicznej. Jej oryginalna sylwetka wyróżnia się na tle zabudowy miasta – masywna bryła, surowe mury i oszczędne zdobienia tworzą harmonijną kompozycję, która przyciąga wzrok i intryguje. Wnętrze cerkwi, choć skromne, kryje ślady dawnych epok, elementy oryginalnego wyposażenia oraz subtelne detale architektoniczne – idealne dla pasjonatów sztuki sakralnej i miłośników architektury.
Zwiedzanie cerkwi możliwe jest wyłącznie po wcześniejszym umówieniu – co dodaje temu miejscu jeszcze większej wyjątkowości i intymności. Każda wizyta staje się więc kameralnym doświadczeniem duchowym i kulturalnym, podczas którego można nie tylko przyjrzeć się zabytkowej strukturze, ale również wsłuchać się w ciszę, która wydaje się opowiadać historię minionych pokoleń i wyznań.
Cerkiew św. Jerzego to ważny punkt na mapie kulturalnej Ząbkowic Śląskich – świadectwo różnorodności, tolerancji i bogatej tożsamości Dolnego Śląska. To miejsce, które warto odkryć, szczególnie jeśli szukasz w podróży nie tylko atrakcji turystycznych, ale również refleksji, spokoju i chwili skupienia w przestrzeni, gdzie sacrum spotyka się z historią.
.

foto: Cerkiew św. Jerzego w Ząbkowicach Śląskich
.
.
Kościół św. Anny – gotycka perła z sercem pełnym historii
W samym centrum Ząbkowic Śląskich, tuż obok słynnej Krzywej Wieży, wznosi się majestatyczna sylwetka kościoła pw. św. Anny – jednej z najstarszych i najważniejszych świątyń w mieście. To nie tylko miejsce kultu, ale prawdziwa skarbnica sztuki i historii, która przez wieki była świadkiem najważniejszych wydarzeń w dziejach lokalnej społeczności.
Kościół św. Anny to wspaniały przykład gotyckiej architektury sakralnej z elementami późniejszych przebudów, który już z zewnątrz zachwyca monumentalną bryłą, ostrołukowymi oknami i wieżą, dominującą nad panoramą miasta. Jednak to dopiero wnętrze świątyni odsłania jej największe skarby – barokowe ołtarze, bogato zdobione ambony, stalle i liczne dzieła sztuki sakralnej tworzą niepowtarzalny klimat kontemplacji i zachwytu.
Wędrując wśród naw kościoła, można poczuć ducha minionych epok – zarówno w detalach architektonicznych, jak i w atmosferze miejsca, które przez stulecia pełniło funkcję duchowego centrum Ząbkowic. Szczególne wrażenie robi główny ołtarz, który przyciąga wzrok misternym wykonaniem i artystycznym rozmachem – to przykład kunsztu dawnych mistrzów, który przetrwał burzliwe dzieje regionu.
Kościół św. Anny jest także miejscem żywej tradycji religijnej, gdzie codzienne życie mieszkańców nadal splata się z duchowym rytmem świątyni. Dla turystów to nie tylko okazja do obcowania z niezwykłą architekturą i sztuką, ale również szansa na poznanie głębszego wymiaru historii Dolnego Śląska, jego wielokulturowego dziedzictwa i religijnego bogactwa.
Niezależnie od tego, czy jesteś pasjonatem historii, fotografii architektury, czy po prostu szukasz miejsca refleksji – kościół św. Anny to punkt obowiązkowy na mapie Ząbkowic Śląskich. Jego majestat i duchowa aura pozostawiają niezatarte wrażenie, które towarzyszy jeszcze długo po zakończeniu zwiedzania.
.

.
.
Miejskie Mury Obronne – spacer śladem średniowiecznych tajemnic
Ząbkowice Śląskie to miasto, które potrafi zaskakiwać swoją historią na każdym kroku – a jednym z najbardziej namacalnych śladów jego przeszłości są zachowane fragmenty dawnych murów obronnych, które do dziś częściowo otaczają centrum. W cieniu renesansowego ratusza, w pobliżu słynnej Krzywej Wieży i malowniczych zaułków Starego Miasta, można odbyć prawdziwą podróż w czasie, spacerując wzdłuż potężnych, kamiennych struktur pamiętających czasy średniowiecza.
Wzniesione w XIV wieku mury miały chronić miasto przed najazdami i zapewniać bezpieczeństwo jego mieszkańcom. Były częścią większego systemu obronnego, obejmującego także baszty, bramy miejskie i zamek. Choć wiele z nich nie przetrwało do naszych czasów, to pozostałe odcinki – zwłaszcza te od strony ul. Krzywej i ul. Ziębickiej – wciąż robią ogromne wrażenie. Ich surowa forma i wiekowe kamienie stanowią autentyczne świadectwo minionych epok.
Spacer wzdłuż murów to doskonała okazja, by wyobrazić sobie życie w średniowiecznych Ząbkowicach, kiedy to miasto tętniło handlem, a jego mieszkańcy czuwali nad bezpieczeństwem z wysokich baszt i strzelnic. Dziś te same mury stanowią malownicze tło dla turystycznych fotografii i niepowtarzalny klimat dla wszystkich miłośników historii oraz zabytków z duszą.
To miejsce, gdzie nowoczesność spotyka się z historią – zaraz obok stylowych kawiarni i odnowionych kamienic ciągną się nieme świadectwa dawnych bitew, straży i miejskich legend. Mury obronne Ząbkowic to także doskonały przystanek na trasie pieszych wycieczek po mieście – pozwalający na chwilę refleksji i zadumy w cieniu monumentalnej przeszłości.
Jeśli chcesz poczuć ducha dawnej twierdzy, dotknąć historii i zobaczyć Ząbkowice z zupełnie innej perspektywy, koniecznie odwiedź zachowane fragmenty miejskich murów obronnych. To jedna z tych atrakcji, która nie tylko wzbogaca wiedzę, ale również pozostaje w pamięci na długo – jako wyjątkowe świadectwo dziedzictwa jednego z najciekawszych miast Dolnego Śląska.
..

.
.
Ruiny Kościoła Ewangelickiego – poetycka ruina i duch minionych wieków
Tuż przy głównym szlaku prowadzącym od Krzywej wieży do ruin zamku, znajduje się miejsce, które wzrusza, zachwyca i fascynuje swoją aurą – Ruiny Kościoła Ewangelickiego. Choć pozbawiony dachu, z wybitymi oknami i ścianami porośniętymi bujnym bluszczem, ten XIX-wieczny obiekt emanuje niezwykłym urokiem i klimatem. To jeden z najbardziej malowniczych zakątków miasta, który przyciąga nie tylko fotografów, ale i wszystkich, którzy pragną poczuć ducha przeszłości w jego najczystszej postaci.
Świątynia została wzniesiona w 2. połowie XIX wieku jako centrum religijne dla licznej wówczas społeczności ewangelickiej Ząbkowic. Przez dekady służyła mieszkańcom jako miejsce kultu, modlitwy i wspólnoty. Jednak z biegiem czasu i historycznych przemian, kościół popadł w zapomnienie i dziś stanowi poruszające świadectwo przemijania i historii miasta zapisanej w kamieniu.
To, co kiedyś było tętniącą życiem przestrzenią, dziś jest cichym azylem – miejscem, gdzie natura powoli odzyskuje teren, a zielone pnącza i bluszcze oplatają ceglane mury, tworząc niemal baśniowy krajobraz. Promienie słońca wpadające przez otwarte sklepienia i puste okna malują na ziemi hipnotyzujące wzory światła i cienia, potęgując uczucie tajemniczości.
Ruiny Kościoła Ewangelickiego to miejsce idealne dla miłośników fotografii, historii i nostalgicznych wędrówek. Zatrzymując się tutaj, można choć na chwilę przenieść się w czasie, wsłuchać w ciszę miejsca, które przetrwało burze historii i które dziś – w swej pozornej martwocie – żyje zupełnie nowym, artystycznym i emocjonalnym życiem.
.

.
.
Mogiła Poległych w Wojnie Prusko-Austriackiej (1866) w Ząbkowicach Śląskich – cichy świadek wielkiej historii
W cieniu bardziej znanych zabytków Ząbkowic Śląskich, na jednym z malowniczych miejskich wzgórz, znajduje się miejsce wyjątkowe – Mogiła Poległych w Wojnie Prusko-Austriackiej z 1866 roku. Ten skromny, ale poruszający pomnik to nie tylko forma upamiętnienia żołnierzy, którzy stracili życie w jednym z najważniejszych konfliktów XIX-wiecznej Europy, ale też fascynujący przystanek dla wszystkich miłośników historii militarnej i tych, którzy w podróży szukają chwili zadumy.
Konflikt między Prusami a Austrią, który rozgrywał się głównie na terytorium Czech i Niemiec, miał dalekosiężne skutki dla całej Europy. Jego echa dotarły również do Dolnego Śląska – regionu, który od zawsze znajdował się na styku wpływów i interesów wielkich mocarstw. Ząbkowicka mogiła to jedno z nielicznych tak dobrze zachowanych miejsc pamięci po tym konflikcie na polskich ziemiach, będące cennym świadectwem burzliwych dziejów tej części kontynentu.
Położony w otoczeniu zieleni pomnik ma nie tylko wartość historyczną, ale i walory krajobrazowe – z jego okolic rozciąga się malowniczy widok na panoramę miasta i okoliczne wzgórza. To idealne miejsce na spokojny spacer, refleksję nad losem żołnierzy i przemyślenie, jak często historia toczy się tuż obok codziennego życia, zostawiając po sobie ślady, które warto odkryć.
Dla pasjonatów historii, uczniów, turystów i lokalnych mieszkańców Mogiła Poległych to doskonała okazja, by połączyć edukację z odkrywaniem mniej oczywistych punktów na mapie miasta. Pomnik, choć niepozorny, ma ogromny ładunek emocjonalny i kulturowy – to nie tylko symbol ofiary, ale też przypomnienie, jak bardzo przeszłość kształtuje naszą teraźniejszość.
Podczas wizyty w Ząbkowicach Śląskich warto wyjść poza najbardziej znane atrakcje i udać się na wzgórze pamięci. Mogiła Poległych w Wojnie Prusko-Austriackiej to miejsce, gdzie historia mówi ciszą – ale przemawia bardzo wyraźnie.
.
Dwór Opatów Henrykowskich – szlachecki duch w sercu miasta
Dawna rezydencja opacka z ciekawą historią i klasycystyczną bryłą. Obecnie jeden z ważniejszych zabytków architektury rezydencjonalnej w mieście.
W samym sercu Ząbkowic Śląskich, nieopodal historycznego centrum, stoi budowla, która skrywa w sobie historię pełną godności, religijnej władzy i architektonicznej elegancji – Dwór Opatów Henrykowskich. To dawna rezydencja opacka, należąca niegdyś do cystersów z pobliskiego Henrykowa, którzy przez wieki odgrywali istotną rolę w życiu duchowym, gospodarczym i społecznym regionu. Dziś ten klasycystyczny dwór to jeden z najważniejszych zabytków rezydencjonalnych miasta, będący świadectwem epoki, w której duchowni potrafili tworzyć nie tylko potęgę religijną, ale i wyrafinowaną architekturę.
Zbudowany z rozmachem, ale i subtelną klasą, dwór zachwyca elegancką bryłą, harmonijnymi proporcjami i detalami charakterystycznymi dla stylu klasycystycznego. Wzniesiony w XVIII wieku, pełnił funkcję miejskiej siedziby opata henrykowskiego, który – jako właściciel licznych dóbr ziemskich – potrzebował reprezentacyjnej i godnej swego statusu rezydencji w centrum Ząbkowic. Budynek pełnił również funkcje administracyjne, będąc miejscem, gdzie zapadały ważne decyzje dotyczące okolicznych terenów należących do zakonu.
Dziś dwór stanowi nie tylko cenny zabytek architektury, ale także jeden z ciekawszych punktów na turystycznej mapie Ząbkowic Śląskich. Choć często niedoceniany w cieniu bardziej spektakularnych atrakcji, takich jak Krzywa Wieża czy ruiny zamku, ma w sobie niezwykły urok – subtelny, lecz wyraźny, szczególnie dla tych, którzy cenią sobie architektoniczne detale i historię ukrytą w murach.
Spacer w pobliżu Dworu Opatów Henrykowskich to spotkanie z przeszłością, która nie zniknęła, a wciąż dyskretnie trwa. To miejsce przypomina, że historia miasta to nie tylko zamki i świątynie, ale też codzienne życie jego wpływowych mieszkańców i ich dążenie do harmonii między sacrum a świeckim prestiżem.
Jeśli szukasz w Ząbkowicach Śląskich lokalizacji, która wprowadzi Cię w bardziej kameralny, elegancki wymiar dziedzictwa Dolnego Śląska – Dwór Opatów Henrykowskich będzie strzałem w dziesiątkę. Idealne tło dla refleksyjnego spaceru, pleneru fotograficznego lub odkrywania mniej znanych, ale wyjątkowych rozdziałów lokalnej historii.
.

.
.
Dlaczego warto odwiedzić Ząbkowice Śląskie?
✅ Idealna lokalizacja na Dolnym Śląsku
✅ Duża liczba atrakcji na małej przestrzeni
✅ Historia, legenda i tajemnica w jednym miejscu
✅ Dobre zaplecze gastronomiczne i noclegowe
✅ Świetna baza wypadowa na dalsze wycieczki (np. Złoty Stok, Kamieniec Ząbkowicki, Bardo, Srebrna Góra)
.

.
.
opracowanie & foto: Albin Marciniak
https://www.facebook.com/marciniak.albin
.
Zamek w Ząbkowicach Śląskich
.
Burg Rheinstein– warowny zamek usytuowany nieopodal miasta Trechtingshausen (powiat Moguncja-Bingen, Nadrenia-Palatynat, w południowej części doliny środkowego Renu. Zamek jest cennym przykładem architektury gotyckiej i neogotyckiej na terenie historycznego elektoratu mogunckiego. Jest to jeden z wielu zamków usytuowanych na wysokich skałach praktycznie na każdym zakolu meandrującego Renu.
Lądując na lotnisku we Frankfurcie, podchodząc do lądowania już przez okna samolotu można dostrzec meandry Renu i malownicze wzgórza, gdzie na większości z nich ulokowany jest jakiś zamek. Część z nich to malownicze ruiny ale zdecydowana większość to wyniosłe zamczyska. Najpiękniejszy odcinek ciągnie się od Moguncji aż do Koblencji a przejechać go można pociągiem, rozpoczynając podróż już na lotnisku we Frankfurcie. Trasa pociągu w większości wiedzie wzdłuż Renu, meandrując wraz z biegiem rzeki. Ponad głowami oraz na przeciwległych brzegach, co rusz widzimy strzeliste wieże lub masywne baszty zamkowe. Na jednym z takich wzgórz wznosi się zamek Rheinstein.

Zamek zbudowano na skalistym zboczu, 90 m ponad poziomem rzeki, we wschodniej części Lasu Bingeńskiego.

strona zamku https://www.burg-rheinstein.de/

Na zamek możemy się dostać na wiele sposobów. Do brzegu dobija kilka statków wycieczkowych a obok przebiegają tory kolejowe, pociągu kursującego prawie co godzinę. Tak więc dostanie się do zamku jest bardzo proste.

Położony na stromym skalistym stoku kompleks zamkowy jest skupiony wokół nieregularnego w planie dziedzińca który tworzą mury obwodowe. W całości wzniesiony z kamienia zespół składa się z zamku, zabudowań przedzamcza, zespołu fortyfikacji oraz kaplicy. Najstarszą częścią zamku jest czworoboczna pięciokondygnacyjna wieża mieszkalna do której przy południowo-wschodnim narożniku przylega dwukondygnacyjny aneks na rzucie wydłużonego prostokąta. Wertykalność i obronny charakter podkreślają dwie narożne wieżyczki na planie oktogonu, oraz cylindryczna wieża przylegająca do przybudówki. Zabudowania mają czysto obronny charakter, zgodnie z typem zamku skalnego w wielu punktach mury usytuowane są na urwiskach, które tworzą naturalny system obronny. Wejście do głównej części zamku znajduje się od w południowej ścianie aneksu. Zdobi go ostrołukowy portal z śladowo zachowaną dekoracją rzeźbiarską, powyżej w koronie ścian znajduje się wykusz.

Pomieszczenia mieszkalne są oświetlone dużymi, prostokątnymi oknami jedynie od strony Renu, pozostałe ściany przeprute są w większości otworami strzelniczymi. Niektóre okna (zwłaszcza balkonu od strony południowej) zamknięte są ostrołukowymi oknami. Każdą z wież wieńczy mur z krenelażem, który nieco odstaje przed lico ścian, wsparty jest od zewnątrz arkadami na wspornikach. Usytuowane w południowej części przedzamcze tworzy niższa dwukondygnacyjna wieża strażnicza usytuowana przy narożu murów. Obok znajduje się brama wjazdowa do wewnętrznego dziedzińca. Przed wejściem od strony południowej orientowana, dwupoziomowa kaplica. Dolny poziom jest na zewnątrz częściowo przysłonięty pochyłym gruntem, od strony wschodniej widoczne są arkadowe wnęki z niewielkimi oknami. Powyżej, na platformie wzniesiono jednonawową świątynię o dwóch przęsłach, zamkniętą poligonalnie. Na zewnątrz ściany są oszkarpowane, w części wschodniej przypory wieńczą smukłe pinakle.

Geneza zamku sięga XIII wieku. Istniała tu warownia założona przez ród Hohenfels, jednakże w 1286 została zniszczona przez wojska króla rzymskiego Rudolfa I Habsburga. Budowa obecnej warowni miała miejsce w latach 1316–1317. Z roku 1323 pochodzi pierwsza wzmianka dotycząca objęcia terenów zamku przez arcybiskupów Moguncji, stąd wzniesienie warowni miało związek z polityką zewnętrzną ówczesnego arcybiskupa i elektora Rzeszy, Piotra z Aspelt (lata pontyfikatu – 1306–20). Zamek rozbudowano w 1330 roku, przy czym już w XIV stuleciu warownia straciła znaczenie jako punkt strategiczny na przełomie Renu. Miało to związek z zrzeczeniem się przez sąsiedni elektorat Palatynatu roszczeń wobec sąsiada. Nastąpił stopniowy upadek znaczenia zamku i otoczenia. Kres świetności zamku położyła wojna o Palatynat, w wyniku której zamek uległ poważnym zniszczeniom, i aż do XIX wieku był w stanie ruiny.

Rok 1816 otwiera nowy rozdział w dziejach zamku. W wyniku kongresu wiedeńskiego teren wraz z warownią został przydzielony Królestwu Prus. Okres romantyzmu był punktem zwrotnym w zainteresowaniach gotykiem, stąd też podjęto decyzję zabezpieczenia ruin zamku. Pracami kierował znany architekt Karl Friedrich Schinkel, który był propagatorem odbudowy warowni dla miejscowych książąt. Zostały sporządzane plany odbudowy zamku, który kupił w 1823 książę Fryderyk Ludwik Wilhelm a następnie polecił architektowi Johannowi Claudiusowi von Lassaulx pracę nad odbudową zamku. Po 1825 pracami kierował Wilhelm Kuhn. W roku 1829 zamek został ostatecznie odbudowany. W latach 1839–1844 odnowiono kaplicę zamkową, ponadto zatrudniono Schinkla w celu sporządzenia poprawek mających na celu ochronę średniowiecznych pozostałości, częściowo naruszonych podczas odbudowy. Zamek znajdował się w posiadaniu książąt pruskich do 1975. W tymże roku spadkobierczyni książęcego rodu Barbara, księżna Meklemburgii, sprzedała zamek śpiewakowi operowemu Hermannowi Hecherowi. Pomimo, iż wciąż rezydencja jest własnością prywatną, znaczna jej część została zaadaptowana na cele turystyczne i kulturalne. W najstarszej części zamku urządzono muzeum z dziełami XIV wiecznego malarstwa witrażowego. W warowni mieści się również restauracja. Ponadto, ze względu na walory miejsca, zamek jest wynajmowany na specjalne uroczystości, głównie śluby. Zamek leży na terenie „Oberes Mittelrheintal” (Górnej Doliny Środkowego Renu) wpisanej na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.



Na tyłach zamku znajduje się restauracja, z tarasów której rozciąga się piękna panorama. Obiad czy choćby kawa w takich okolicznościach smakuje wybornie.













opracowanie & foto
Albin Marciniak
Województwo Podlaskie
informacje ogólne
Województwo Podlaskie położone jest w północno-wschodniej części Polski i zajmuje obszar 20180 km². Od północnego-zachodu sąsiaduje z Województwem Warmińsko-Mazurskim, na zachodzie z Mazowieckim, na południu z Lubelskim. Podlaskie stanowi również wewnętrzną (granicząc na północnym-wschodzie z Litwą) oraz zewnętrzną (sąsiadując na wschodzie z Białorusią) granicę Unii Europejskiej. W obrębie województwa znajduje się 9 przejść granicznych: 3 z Litwą (Budzisko, Ogrodniki, Trakiszki) oraz 6 z Białorusią (Bobrowniki, Czeremcha, Kuźnica Białostocka, Połowce, Siemianówka, Zubki).
Województwo Podlaskie jest obszarem, przez który przechodzą dwa istotne szlaki komunikacyjne łączące państwa Europy Wschodniej i Zachodniej oraz kraje nadbałtyckie. Jeden z nich przebiega od Berlina przez Warszawę i Grodno do Sankt Petersburga. Drugi prowadzi z Warszawy do Helsinek.
Stolicą Województwa Podlaskiego jest Białystok, miasto liczące ok. 300 tysięcy mieszkańców. Pierwsze wzmianki pisane dotyczące miasta odnaleźć można w dokumentach pochodzących z początku XVI wieku. Rozwój miasta nastąpił jednak dopiero dwa wieki później, w połowie XVIII wieku, za czasów hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa Branickiego. Obecnie Białystok jest centralnym punktem życia kulturalnego i naukowego regionu oraz największym ośrodkiem przemysłowym województwa. To właśnie tutaj działają uczelnie wyższe (uniwersytet, politechnika, wyższe szkoły ekonomiczne) oraz instytucje kultury, takie jak muzea, filharmonia, teatry. Jednym z nich jest Białostocki Teatr Lalek, który cieszy się renomą w całym kraju. To właśnie dzięki działalności teatru oraz wyższej szkoły kształcącej aktorów i reżyserów lalkarstwa, Białystok uznawany jest za jeden z najważniejszych ośrodków sztuki lalkarskiej w Polsce. Na najwyższe uznanie zasługuje również działalność Teatru Wierszalin, który jest jednym z najbardziej znaczących polskich teatrów współczesnych.
Poza bogactwem kulturowym Podlaskie posiada również inne walory, które wyróżniają je na tle innych województw Polski. Jednym z takich atrybutów są bez wątpienia walory środowiska przyrodniczego. Po dziś dzień spotkać tu można naturalne puszcze i lasy, czyste rzeki i jeziora oraz przepiękne krajobrazy. O wyjątkowości fauny i flory województwa podlaskiego najlepiej świadczy fakt, iż na jego terenie znajdują się aż 4 parki narodowe.
Najstarszy z nich to Białowieski Park Narodowy, który już w 1977 uznany został za Rezerwat Biosfery M&B, a w 1979 UNESCO wpisało go (jako jedyny obiekt z Polski) na listę Dziedzictwa Światowego. Białowieski Park Narodowy ze względu na najlepiej zachowany w Europie las naturalny o pierwotnym charakterze oraz niedaleki rezerwat Żubrów jest jedną z największych atrakcji turystycznych Podlaskiego.

Kolejny park leżący na terenie województwa to Biebrzański Park Narodowy. Utworzony został stosunkowo niedawno, bo w roku 1993 i jest obecnie największym parkiem narodowym w Polsce. Jego zadaniem jest ochrona niezwykłych walorów przyrodniczych doliny Biebrzy, która jest ważnym miejscem gniazdowania, żerowania i odpoczynku ptactwa wodno-błotnego. Sama Biebrza jest jedną z najpiękniejszych rzek w Polsce i Europie tworzącą piękne zakola i odnogi.
Narwiański Park Narodowy to następny park znajdujący się na terenie Podlaskiego. Obejmuje malownicze rozlewiska Narwi, która ze względu na liczne odnogi, bagna i trzęsawiska nazywana jest „Polską Amazonką”. Podobnie jak w przypadku Biebrzańskiego Parku Narodowego, również nad Narwią znajdują swoje siedliska liczne gatunki rzadkich ptaków.
Węgierski Park Narodowy, którego centrum jest jezioro Wigry, położony jest na północy województwa podlaskiego. Wigry posiadają niezwykle urozmaiconą linię brzegową obfitującą w zatoki, wyspy i półwyspy. Na jednym z takich półwyspów znajduje się klasztor zakonu Kamedułów, który stanowi jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych regionu. Warto również podkreślić, iż jezioro Wigry jest częścią uroczego szlaku wodnego Czarnej Hańczy, będącego szlakiem kajakowym o międzynarodowej randze.
Gospodarka regionu opiera się głównie na rolnictwie, przy czym warto podkreślić, iż niemal w całości koncentruje się ono w sektorze prywatnym. Dominującym rodzajem roślinności uprawnej są zboża i ziemniaki. Bardzo cenione, zarówno w regionie, jak i poza jego granicami, są podlaskie produkty mleczarskie oraz wyroby drobiarskie i mięsne. Niezwykłość produktów rolnych pochodzących z Podlaskiego polega w znacznej mierze na tym, że powstają one w jednym z najczystszych ekologicznie terenów w Polsce. Między innymi dzięki temu są bardzo popularne na wymagających rynkach państw wchodzących w skład Unii Europejskiej.
Województwo Podlaskie nie pozostaje bierne w nawiązywaniu współpracy zagranicznej. Aktywnie współdziała w ramach Związku Transgranicznego Euroregion „Niemen”, w skład którego wchodzą Polska, Litwa i Białoruś. Zacieśniania jest również współpraca z regionami zaprzyjaźnionymi z Włoch (Trento, Lombardia, Bolzano – Górna Dyga), Francji (Burgundia), Finlandii (Häme), Niemiec (Nadrenia Północna Westfalia) oraz Szwecji (Värmländ).
W niedalekiej przyszłości województwo podlaskie ze względu na swoje strategiczne, przygraniczne położenie ma szansę stać się centrum handlu i promocji Wschodu z Zachodem.
Szczególną formą promocji województwa i drzemiącego w nim potencjału jest konkurs Podlaska Marka Roku organizowany przez Marszałka Województwa Podlaskiego. Celem konkursu jest popularyzacja potraw, miejsc oraz inicjatyw związanych z Podlaskim, które ze względu na swoją jakość i unikatowe walory, mogą stanowić wizytówkę regionu w kraju i poza granicami Polski. Konkursowa rywalizacja odbywająca się w trzech kategoriach Smak, Miejsce i Pomysł, co roku cieszy się dużym zainteresowaniem regionalnych producentów i konsumentów. Wśród laureatów konkursu znalazły się dotychczas następujące produkty z Podlaskiego: w kategorii Smak: ser koryciński swojski, kołduny tatarskie, kindziuk, karp pieczony z borowikami, w kategorii Miejsce: Biebrzański Park Narodowy, Muzeum Rolnictwa im. ks. K. Kluka w Ciechanowcu, Muzeum Ikon w Supraślu, Agroarena w Szepietowie, w kategorii Pomysł: Podlaska Biesiada Miodowa w Kurowie, seria ciągników rolniczych Pronar, Podlaska Biblioteka Cyfrowa, Inicjatywa Klastrowa „Naturalnie z Podlasia”.
Jadąc na północny-wschód dotrzemy do Supraśla, miasteczka, którego historia rozpoczęła się ponad 500 lat temu wraz z powstającym tu męskim klasztorem prawosławnym. Monasterska cerkiew, zaledwie kilka lat temu odbudowana po całkowitym zniszczeniu podczas II wojny światowej, jest wierną rekonstrukcją tej, która stała tu przed wojną. Teraz swoim pięknem zachwyca zarówno pielgrzymów, jak i turystów. Idąc w dół ulicą Piłsudskiego zobaczymy jej zabytkową zabudowę – domy tkaczy pochodzące z XIX wieku. Dawny pałac należący niegdyś do arystokratycznej rodziny Bucholtzów, dziś użycza swoich pomieszczeń dla Liceum Sztuk Plastycznych. Godne uwagi są też kościoły – katolicki i ewangelicki z XIX wieku, wraz z otaczającymi je cmentarzami. Na jednym z nich znajdziemy grobowiec rodziny Bucholtzów z 1904 roku. Supraśl to również siedziba awangardowego teatru „Wierszalin”. Od kilku lat na przełomie maja i czerwca w Supraślu odbywają się Spotkania z Naturą i Sztuką „Uroczysko” połączone z Mistrzostwami Świata w Pieczeniu Babki i Kiszki Ziemniaczanej, które są regionalnymi specjałami kulinarnymi. Impreza przyciąga nie tylko wielu smakoszy tych pyszności, ale również wszystkich pragnących skorzystać z dobrodziejstw bogatych pokładów borowin, które oferuje uzdrowisko Supraśl. Miłośnikom koni proponujemy wizytę w stadninie, gdzie oprócz jazdy konnej prowadzone są zajęcia z hipoterapii.
Po wizycie w stolicy regionu i jego najbliższej okolicy, zapraszamy Państwa na dalszą wędrówkę traktami i ścieżkami województwa podlaskiego, obiecując szereg atrakcji, nieznanych w innych regionach Polski.
O wyjątkowych walorach przyrodniczych regionu w skali Polski i Europy świadczą zespoły środowiska naturalnego objętego ochroną. Do dzisiaj zachowały się naturalne krajobrazy, pierwotne puszcze i lasy, jeziora oraz doliny rzek. Obszary chronione to
w większości parki narodowe, gdzie oprócz podziwiania nieskażonej przyrody
i zamieszkujących je zwierząt możemy uczestniczyć w ciekawych imprezach turystycznych, przybliżających nam charakter i tradycje naszego regionu.
Naturalna malowniczość krajobrazu sprawia, że rzeki województwa podlaskiego stanowią niezwykle atrakcyjne i często odwiedzane przez kajakarzy trasy spływów. Jedną
z najciekawszych tras jest ta przebiegająca rzeką Czarna Hańcza. Rozpoczyna się ona
w miejscowości Stary Folwark nad jeziorem Wigry, które jest częścią Wigierskiego Parku Narodowego. Warto, przy okazji spływu, zatrzymać się na dłużej w tej pięknej okolicy by
w ciszy podziwiać piękno tutejszej przyrody i choć na chwilę zapomnieć o codziennych troskach. Doskonałym miejscem wypoczynku na terenie Wigierskiego Parku Narodowego jest Pokamedulski Zespół Klasztorny. Dawniej służący wyłącznie zakonnikom, dziś swoje podwoje otwiera przed podróżnymi. Jego wyjątkowość docenił papież Jan Paweł II, który podczas pielgrzymki w 1999 roku właśnie ów klasztor wybrał jako miejsce wypoczynku. Oprócz zachwycającej przyrody Wigierski Park Narodowy oferuje również możliwość uczestnictwa w nietypowym wydarzeniu – warsztatach mleczarskich, odbywających się w ramach oferty „Przetwórstwo mleka dawnymi metodami. W trakcie warsztatów uczestnicy wyrabiają produkty mleczne poczynając od wydojenia krowy, następnie uzyskania śmietany i wreszcie wyrobu twarogów i sera, a także ubijanie masła – a wszystko to przy pomocy tradycyjnych sprzętów. Na zakończenie odbywa się degustacja własnoręcznie przygotowanych wyrobów. Dodatkową atrakcją są rejsy statkiem „Tryton” po pięknej tafli jeziora.
Kolejnym etapem naszej podróży po województwie jest Kanał Augustowski. Również przyciągający miłośników kajakarstwa, jest jednym z najcenniejszych zabytków techniki w kraju, któremu przyznano klasę „0”. Jeżeli mówimy o Kanale, nie sposób nie skorzystać
z zaproszenia miasta Augustowa. Augustów odkryty został przez króla Zygmunta Augusta, który właśnie tu, wśród lasów i jezior, postanowił założyć gród królewski. Dzisiaj Augustów jest stolicą sportów wodnych i miejscem niepowtarzalnych imprez, które zasłynęły nie tylko w regionie, ale i w całym kraju, a są to Mistrzostwa Polski w Pływaniu na Byle Czym – „Co ma pływać, nie utonie” i Międzynarodowy Konkurs Skoków w Narciarstwie Wodnym – „Polish Classic Jump Trophy”. Od kilku lat narciarze wodni mają do swojej dyspozycji jedyny w Polsce profesjonalny wyciąg. Zimowy Augustów to duża atrakcja dla amatorów psich zaprzęgów, którzy mogą zaprezentować swoje umiejętności podczas wyścigów.
Biebrzański Park Narodowy nazywany również „królestwem bagien” to miejsce pod wieloma względami wyjątkowe. Utworzony w 1993 roku jest największym i najdłuższym parkiem narodowym w Polsce. Ochroną objęte są tu rozległe i prawie niezmienione dolinowe torfowiska (jedne z największych w Europie Środkowej) z unikalną różnorodnością gatunków roślin, ptaków i innych zwierząt oraz naturalnych ekosystemów. Jest on siedliskiem blisko 270 gatunków ptaków, wśród nich wielu zagrożonych wyginięciem.
W obrębie samego parku jak i jego otuliny istnieje ponad 600 km szlaków turystycznych, pieszych, rowerowych i kajakowych. Spływy kajakami lub tratwami po silnie meandrującej Biebrzy połączone z obserwacją ptaków są dużą atrakcją dla wszystkich spragnionych przygody i kontaktu z przyrodą. Na szczególną uwagę zasługują ścieżki Terenowego Ośrodka Edukacyjnego, biegnące po drewnianych kładkach przez zabagnione tereny. Podczas wędrówki warto zwiedzić ruiny XIX-wiecznej fortyfikacji z czasów Rosji carskiej – Twierdzy Osowiec. Trudno wymienić wszystkie atrakcje Biebrzańskiego PN; fotosafari, „spotkania”
z łosiem czy bobrami, zimowe tropienie zwierzyny to tylko niektóre z nich.

Następny obszar chroniony to Narwiański Park Narodowy. Narew, rzeka, której zawdzięcza swoją nazwę, tworzy wielkie zakola i rozlewiska sprzyjające turystyce wodnej. Łódki pychówki są na niej doskonałym środkiem transportu, z którego płynąc pośród wysokich trzcin obserwować można życie roślin i zamieszkujących ten obszar zwierząt. Co roku pod koniec wakacji w NPN odbywa się Podlaska Biesiada Miodowa – niezwykła impreza, podczas której oprócz występów zespołów ludowych i konkursów, można delektować się wieloma gatunkami wspaniałych miodów, również tych o większej mocy. Pszczelarze z całego regionu prezentują też inne wyroby pszczele i podpowiadają jak je stosować, aby zachować zdrowie i urodę.
Białowieskiego Parku Narodowego nie trzeba chyba bliżej przedstawiać. Jest bodaj najbardziej znanym i najczęściej odwiedzanym miejscem województwa podlaskiego. Jednak nie wszyscy wiedzą, że jest to również najstarszy w Polsce park narodowy, który jako obszar chroniony powstał w 1921 roku. Chroni on ostatnie na niżu europejskim lasy naturalne
o charakterze pierwotnym – lasy wielowiekowe i wielogatunkowe o niespotykanym bogactwie świata roślin i zwierząt. Symbolem Parku i Puszczy Białowieskiej jest żubr – największy ssak Europy, uratowany od zagłady w wyniku wieloletnich starań uczonych i pracowników Parku. Warto wybrać się na wędrówkę po BPN i wraz z doświadczonym przewodnikiem zwiedzić Obszar Ochrony Ścisłej. Poznacie oblicze pierwotnej puszczy, która nietknięta ręką człowieka, szumi o zamierzchłych czasach i opowiada historię tej ziemi.
Z Białowieskim Parkiem Narodowym nierozerwalnie związana jest Białowieża, która otaczającej ją przyrodzie zawdzięcza swoje istnienie. Tu ma się wrażenie jakby zatrzymał się czas, sto, może sto pięćdziesiąt lat temu. Bo trzeba wiedzieć, że Białowieża to nie tylko Rezerwat Pokazowy Żubrów i bogate Muzeum Przyrodniczo-Leśne, ale też liczne ślady bytności carów. Najpiękniejszym z nich jest chyba cerkiew pod wezwaniem świętego Mikołaja Cudotwórcy, wybudowana pod koniec XIX w. wraz z budowanym ówcześnie pałacem carskim. W cerkwi znajduje się jeden z trzech w Europie ikonostasów z chińskiej porcelany. Na cmentarzu parafialnym znajduje się jedna z najstarszych na terenie Puszczy Białowieskiej kaplic – drewniana p.w. św.św. Cyryla i Metodego z 1873 roku. Z dawnego pałacu carskiego pozostała jedynie brama, bardzo charakterystyczna – z czerwonej cegły, podobnie jak większość budynków pochodzących z tego okresu. Znajdziemy ich w Białowieży jeszcze kilka. Warto zajrzeć również do Skansenu Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej Podlasia, w którym zobaczymy drewniane chaty z końca XIX i pocz. XX wieku z wyposażeniem, a także, ule, wiatrak i kapliczkę. W parku pałacowym odnajdziemy najstarszy budynek w Białowieży – Dworek Gubernatora Grodzieńskiego, obecnie Ośrodek Edukacji Przyrodniczej. Spędźcie w tej pięknej okolicy kilka dni i przejdźcie się Szlakiem Dębów Królewskich, których legendy znają najlepiej okoliczni mieszkańcy i oprowadzający was przewodnicy, „naładujcie się” pozytywną energią w Miejscach Mocy, a po pełnym wrażeń dniu odpocznijcie w luksusowych hotelach lub licznych kwaterach agroturystycznych i skosztujcie dań regionalnej kuchni.

Podróż przez Podlasie kontynuujemy w Hajnówce, miejscowości położonej 20 km na zachód od Białowieży. Tu znajduje się jedna z największych i najpiękniejszych cerkwi w Polsce – Sobór Świętej Trójcy, świątynia o ciekawej architekturze i unikatowym ceramicznym ikonostasie. Na dwóch poziomach może pomieścić około 5.000 osób.
W Soborze od ponad dwudziestu lat, w maju odbywa się Międzynarodowy Festiwal Dni Muzyki Cerkiewnej, dzięki którym można poznać piękno i bogactwo prawosławnego śpiewu liturgicznego. Warto zwiedzić też Muzeum Kowalstwa i Ślusarstwa oraz Muzeum Etnograficzne Kultury Białoruskiej, w których zetkniemy się z bogatą tradycją regionu. Niezaprzeczalną atrakcją, a zarazem oryginalną formą poznania przyrody jest przejażdżka kolejką wąskotorową przez Puszczę Białowieską. Sieć kolejek wąskotorowych zbudowana została w czasie I wojny światowej. Wykorzystywano je do końca lat 80-tych XX wieku do wywozu drewna z puszczy. Kolejki jeżdżą na trzech trasach: Hajnówka – Topiło (11 km), Hajnówka – Postojowo (6 km) i Hajnówka – Lipiny (4 km). Najciekawsza jest pierwsza z tras będąca jednocześnie ścieżką edukacyjną, na której mogą być prowadzone zajęcia edukacyjne dla młodzieży. Przystanek końcowy – osada Topiło jest doskonałym miejscem na urządzenie ogniska lub pikniku. Zmęczonych trudami zwiedzania zapraszamy do niecodziennego „Baru u Wołodzi”, pubu, który swój klimat zawdzięcza wystrojowi nawiązującemu do okresu komunistycznego naszej historii, potraktowanego z dużym przymrużeniem oka. Może dlatego tak często odwiedzają go turyści.
Chcąc bliżej poznać kulturę i tradycje podlaskiego trzeba wyjechać z miast i dotrzeć do wsi i osad, w których spotkamy ludzi zajmujących się zapomnianymi dziś zawodami, takimi jak garncarstwo, tkactwo dwuosnowowe, kowalstwo, rzeźbiarstwo w drewnie oraz łyżkarstwo. Wybierzmy się więc do miejscowości położonych na Szlaku Rękodzieła Ludowego – do Zamczyska, Czarnej Wsi Kościelnej i Wasilówki k/Janowa, przyjrzyjmy się pracy tych niezwykłych artystów i kupmy na pamiątkę ich wyroby, których „produkcji” sami możemy spróbować pod ich okiem. Z pracowni rękodzielników niedaleko już do Szlaku Tatarskiego – Bohonik i Kruszynian, gdzie wciąż czynne są meczety, których zaledwie kilka znajduje się w naszym kraju. Przedstawiciele niewielkiej dziś społeczności tatarskiej chętnie przybliżą nam swoje tradycje, a po uprzednim uzgodnieniu będziemy mogli spróbować wyśmienitych potraw tatarskich. Szlak Religii Województwa Podlaskiego, którego elementem jest Szlak Tatarski, wiedzie jednak znacznie dalej. Znanymi miejscami pielgrzymek są sanktuaria w Różanymstoku, Hodyszewie i Świętej Wodzie k/Wasilkowa. Różanystok W Świętej Wodzie(ok. 10 km na północ od Białegostoku) znajduje się cudowne źródełko i kaplica p.w. Matki Boskiej Bolesnej z 1950 roku, wzniesiona na miejscu poprzedniej pochodzącej z początku XVIII wieku, a zburzonej po wojnie. W sąsiedztwie kaplicy, na wyniosłym wzgórzu, stoją setki krzyży wotycznych, przyniesionych tu przez pielgrzymów. W Różanymstoku warto odwiedzić podominikański zespół klasztorny i porozmawiać o ciekawej historii tego miejsca z braćmi salezjanami. W Hodyszewie odnajdziemy kościół p.w. Wniebowzięcia N.M.P. wybudowany w latach 1933-1939 na miejscu wcześniejszej cerkwi unickiej. Barokowy obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1630 roku i wota z XVIII-XIX w. są najcenniejszymi zabytkami tego świętego miejsca. W zależności od tego, jaką ilością czasu dysponujemy możemy wybrać się na dwu- lub pięciodniową wycieczkę i odwiedzić miedzy innymi Tykocin – miasteczko w całości uznane za zabytek. Niegdyś znajdował się tu piękny zamek jednego z polskich królów z dynastii Jagiellonów – Zygmunta Augusta. Z XVI- wiecznej budowli, która była jednym z głównych arsenałów i skarbców władcy, pozostały ruiny, z których obecnie podejmuje ją obecny właściciel. Tykocin to również dawny i prężny ośrodek działalności Żydów. Dziś o ich obecności świadczą barokowa synagoga (druga w Polsce, po krakowskiej), Dom Talmudyczny i kirkut (cmentarz) oraz fundamenty kramnic, w których prowadzili przed wojną działalność handlową.
Z Tykocina warto skręcić na Kiermusy i zatrzymać się w „Dworku nad Łąkami”. Tam nie tylko zachwycicie się pięknem okolicznej przyrody i samego „Dworku”, ale i będziecie uczestnikami iście szlacheckiej uczty, jaką zaproponują wam gospodarze tych włości. A w każdą pierwszą niedzielę miesiąca na Jarmarku Dworskim przy skocznej muzyce i zapachu wybornej grochówki z chlebem przejdźcie się po straganach ze starociami i rękodziełem ludowym. Naprawdę warto!
Nie zapomnijcie też o Pentowie, „Europejskiej Wsi Bocianiej”, która jest sercem Podlaskiego Szlaku Bocianiego. Tam latem obudzi was radosny klekot ponad 80 bocianów, które swoje gniazda mają prawie na każdym domostwie.

Wypoczęci i pokrzepieni wyruszamy dalej. Tym razem kierujemy się na południe, części regionu zamieszkałej w dużej mierze przez ludność prawosławną. Bielsk Podlaski to niewielkie miasteczko, w którym oprócz pięknych zabytkowych cerkwi znajduje się jedyna w Polsce Szkoła Ikonograficzna, gdzie młodzi ludzie uczą się trudnej sztuki pisania (tak mówimy o „malowaniu” ikon, przyp. aut.) Obrazu Boga. Z Bielska jedziemy do najważniejszego sanktuarium prawosławnego w Polsce – na świętą górę Grabarkę. Tu na wzgórzu stoi odbudowana po pożarze w 1990 roku cerkiew p.w. Przemienienia Pańskiego, otoczona lasem drewnianych krzyży. Są duże i małe, z wypisanymi imionami osób, w intencji których zostały postawione; jedne stare, chylące się ku ziemi, inne – ze świeżym jeszcze lakierem – zdają się sięgać nieba. Każdy krzyż to czyjaś modlitwa, czyjaś postać pochylona w zadumie, do której niewątpliwie zmusza to miejsce. 19 sierpnia w święto Przemienienia zjeżdżają tu tysiące pielgrzymów z kraju i zagranicy, nie tylko prawosławni.
Wiele jest jeszcze miejsc, do których chcielibyśmy was zaprosić. To między innymi Ciechanowiec ze wspaniałym Muzeum Rolnictwa, w którym co roku odbywa się święto chleba, to również Suwałki, Sejny i ich okolice, gdzie od lat współistnieją ze sobą ludzie narodowości polskiej i litewskiej. Bogate są tradycje pogranicza; jedną z nich jest wypiek ciasta – sękacza oraz przygotowywanie kińdziuka – wybornej wędliny z najlepszego mięsa – specjałów tego regionu docenianych przez wszystkich, którzy ich skosztują.
Zapraszamy do odwiedzenia województwa podlaskiego, regionu wyjątkowego, tak jak wyjątkowi są ludzie go zamieszkujący. To oni, serdeczni, otwarci i gościnni, tworzą niepowtarzalny klimat tego regionu. Poznajcie ich życie wplecione w życie przyrody,
a z wielu elementów waszej podróży ułoży się piękny obraz, który zapamiętacie na długo. I na pewno zechcecie tu wrócić…

Zwiedzanie Pizy ułatwia jej bliskość względem lotniska. Lokalizacje ważniejszych zabytków pozwalają na zwiedzanie ich spacerem od opuszczenia samolotu i wyjścia bezpośrednio na miasto. Jednodniowa wycieczka pozwala na zabranie wyłącznie bagażu podręcznego a to z kolei pozwala na skorzystanie z lotów niskokosztowych. W przypadku Krakowa lot bezpośredni pozwala poczuć słońce Toskanii już o 9.00 mając kilka godzin na niespieszne zwiedzanie. Koszt przelotu z Krakowa do Pizy Ryanairem za 56 zł a powrót w zależności od preferencji i godziny. Ja wybrałem Warszawa Modlin za 64 zł. Owszem, można upolować jeszcze tańsze połączenia, mimo że mamy wakacje.
Planując choćby jeden nocleg na miejscu, można zamoczyć stopy w wodach oddalonego o 13 km Morza Tyrreńskiego, czy podjechać kolejką do oddalonego ok 20 km wyjątkowego miasteczka Lukka. Planując nieco dłuższy pobyt czy też objazdówkę, warto pomyśleć o odwiedzeniu Florencji położonej ok 80 km od Pizy. W słonecznej Italii także noce są ciepłe, więc większy bagaż nie jest niezbędny.
Skupiając się wyłącznie na Pizie mamy sporo do zobaczenia. Co zatem warto zobaczyć w trakcie spaceru z lotniska ? Oczywiście najsłynniejsza dzwonnica świata czyli Krzywa Wieża w Pizie to podstawa, ale zabytków w tym miasteczku jest całkiem sporo i wiele z nich zasługuje na bliższe poznanie.
Od wyjścia z lotniska do powrotu z bezpiecznym czasem 2 godzin na procedury lotniskowe miałem 6 godzin (od 9.05 do 17.00) i to w zupełności wystarczyło na 9 kilometrowy spacer pokazany na mapce (poniżej link do całej trasy na mapie Google). Czy jest sens korzystania z taksówki ? dla mnie nie, bo spacerując mogłem przystawać przy każdej budowli by przyjrzeć się z bliska i zrobić zdjęcia.



Budowa katedry rozpoczęła się w 1064 roku i trwała aż do połowy XII wieku. Wewnątrz świątynia jest dość surowa podobnie jak pozostałe budowle na Placu Cudów. Zwiedzając wnętrze nie sposób nie zwrócić uwagi na kilka elementów, a są to m.in: rzeźbiona ambona autorstwa Giovanniego Pisano, mozaika w stylu bizantyjskim nad głównym ołtarzem czy grobowiec cesarza Henryka VII. Zwraca uwagę również posadzka która znajduje się naprzeciwko głównego ołtarza a drewniany sufit wręcz przytłacza swoim ogromem.
Na tyłach katedry znajdują się wyjątkowe Drzwi San Ranieri a są to drzwi z brązu autorstwa Bonanno Pisano. Przedstawione są na nich sceny z Nowego Testamentu, podzielone na 24 części. Ciekawostką jest to, że są to jedyne drzwi jakie przetrwały pożar z 1595 roku.
Warto pamiętać że wchodząc do katedry musimy być odpowiednio ubrani. Nie można także wnosić dużych bagaży. Tutaj także warto skorzystać z przechowalni bagażu w Palazzo dell’Opera.

Baptysterium to miejsce w którym udzielano chrztu. Ta okrągła budowla z monumentalną kopułą znajduje się naprzeciwko wejścia do katedry. W środku najbardziej imponującym zabytkiem jest oczywiście chrzcielnica a także ambona a obie są autorstwa Nicola Pisano. Niesamowita jest tutaj genialna akustyka. Doświadczyć tego można oglądając pokaz i występ śpiewającego przewodnika.
Odwiedzając baptysterium możemy wejść na galerię znajdującą się drugim piętrze. Doskonale widać stamtąd wnętrze budynku, a z okna znajdującego się naprzeciwko katedry jest świetny widok na katedrę oraz stojącą za nią wieżę.

Słowo Camposanto nawiązuje do typu cmentarza spotykanego we Włoszech, czyli do płaskiego terenu w kształcie prostokąta otoczonego murami i krużgankiem. Groby znajdowały się w krużgankach – na ścianach lub w podłodze. Cmentarz Camposanto w Pizie jest jednym z najstarszych i najbardziej znanym ze wszystkich cmentarzy tego rodzaju. Powstał w drugiej połowie XIII wieku. Według przekazów miejscowych, ziemię na cmentarz przywieziono tu specjalnie z Ziemi Świętej. W czasach świetności wewnętrzne ściany ozdobione były pięknymi freskami.
Od niemal dwóch wieków na cmentarzu nie chowa się nowych zmarłych, a sama nekropolia stała się jednym z pierwszych cmentarzy zamienionych na muzeum historyczne.
Obecnie wygląd cmentarza nie jest już tak majestatyczny jak w przeszłości. Nekropolia uległa potężnym zniszczeniom w trakcie nalotów podczas II Wojny Światowej. Do dzisiaj zachowała się niewielka część fresków autorstwa Buonamico Buffalmacco, które zostały odrestaurowane.Prace konserwatorskie prowadzone są także obecnie.
Na cmentarzu zobaczyć można sarkofagi z różnych okresów. Groby i nagrobki znamienitych mieszkańców, umieszczane były na ścianach oraz na podłodze. Będąc na miejscu nie można pominąć pomnika oraz grobu słynnego matematyka, Leonardo Fibonacci’ego. W Camposanto jest także kaplica z relikwiarzem, w którym znajdują się relikwie 80 świętych, w tym według legendy aż 11 z 12 apostołów.

W budynku po przeciwnej stronie cmentarza otworzono Muzeum Sinopie (Museo delle Sinopie), gdzie wystawiono szkice fresków znajdujących się wcześniej na terenie cmentarza. Odkryto je zresztą w ciekawy sposób. Po bombardowaniu cmentarza zdecydowano się rozbić do końca zniszczone ściany i wtedy odkryto szkice znajdujące się pod ich główną powierzchnią. To właśnie w tym muzeum znajduje się znany okrągły model wszechświata.

Przy Placu Katedralnym znajduje się Muzeum Katedralne (Museo dell’Opera del Duomo) – Kolekcja skarbów z katedry i baptysterium, w tym obrazy i znaleziska archeologiczne.
Wśród prezentowanych rzeźb wyróżniają się zwłaszcza rzeźby Tino di Camaino i Giovanniego Pisano , w tym Dziewica z Dzieciątkiem z kości słoniowej, wyrzeźbione w 1300 roku przez Giovanniego Pisano na ołtarz główny katedry . W skarbcu znajdują się liczne relikwiarze z XVII i XVIII wieku, a niektóre średniowieczne, wśród których są te, które zawierają (według legendy) kamienie z Golgoty i kawałek odzieży San Ranieri – pustelnika i patrona Pizy. Co więcej, są również zachowane malowidła z XV do XVII w, a także seria intarsji drewnianej z dawnego chóru absydą. Z krużganka muzeum można podziwiać wspaniały widok na dzwonnicę.
Wstęp do każdego z zabytków możliwy jest oddzielnie, lecz bilet łączony jest zdecydowanie tańszy niż kupując osobno.
– Baptysterium, Cmentarz Camposanto oraz Muzeum Sinopie – wejście do każdej pojedynczej atrakcji kosztuje 7€. Wejście do wszystkich pięciu kosztuje 10€. Darmowe wejście: dla osób z ograniczoną mobilnością z opiekunem oraz dla dzieci poniżej 11 lat.
– Katedra – wejście jest bezpłatne jeśli zakupimy bilet do Baptysterium, na cmentarz Camposanto lub do Muzeum Sinopie – wówczas do katedry możemy wejść w dowolnym momencie. W przeciwnym wypadku musimy w kasie pobrać darmowy bilet przypisany na konkretną godzinę. Nie jest możliwe wejście do katedry bez biletu.





Zabytki i obiekty mijane po drodze, idąc z lotniska zgodnie z trasą pokazaną na mapce na początku.

























Ceny w okolicznych straganach i barach

Bar obok parkingu – ceny zestawów od 6 do 10 euro



ceny w sklepie spożywczym samoobsługowym


TOP 10 Podziemnych Atrakcji Turystycznych Świata (wg frekwencji)
Pod ziemią kryją się jedne z najbardziej fascynujących i najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych świata — od starożytnych kopalni soli i monumentalnych jaskiń krasowych po labirynty katakumb i podziemne miasta sprzed wieków. Te miejsca przyciągają miliony turystów rocznie dzięki wyjątkowemu połączeniu historii, geologii i przygody: Kopalnia Soli „Wieliczka” w Polsce utrzymuje ponad 1,5 mln odwiedzających rocznie i jest dziś największym pojedynczym podziemnym celem turystycznym świata, natomiast region Kapadocji w Turcji, z licznymi starożytnymi podziemnymi miastami, przyciąga rocznie ponad 1,3 mln zwiedzających. Inne spektakularne miejsca, takie jak Jaskinia Postojna w Słowenii, Jaskinia Huanglong w Chinach czy podziemne świetliki Waitomo w Nowej Zelandii, tworzą fascynujący globalny ranking atrakcji, które pokazują, że podróż w głąb ziemi potrafi być jedną z najciekawszych form turystyki. Wielość form — od naturalnych jaskiń po kulturowe i historyczne podziemne miasta oraz katakumby — czyni ten segment turystyki jednym z najważniejszych i najbardziej różnorodnych w skali świata.
Opis: Jedna z najstarszych kopalni soli na świecie i wiodący podziemny obiekt turystyczny pod względem liczby odwiedzających – ponad 1,7 mln rocznie. Trasa turystyczna prowadzi przez solne komory, kaplice i podziemne jeziora.
Kopalnia Soli „Wieliczka” to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów podziemnych na świecie i najczęściej odwiedzana atrakcja tego typu w Europie Środkowej. Położona nieopodal Krakowa, od XIII wieku była miejscem wydobycia soli, a dziś stanowi w pełni funkcjonujący kompleks turystyczny, którego trasy w całości prowadzą pod ziemią. Monumentalne komory, kaplice wykute w soli, podziemne jeziora oraz unikatowe muzeum i uzdrowisko sprawiają, że Wieliczka jest nie tylko zabytkiem techniki górniczej, lecz także wyjątkowym świadectwem wielowiekowej relacji człowieka z podziemnym światem, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Strona: https://www.kopalnia.pl
bilety do Kopalni Soli Wieliczka
https://www.getyourguide.com/krakow-l40/wieliczka-salt-mine-from-krakow-t172110/
Opis: System starożytnych podziemnych osad wykutych w tufie – Derinkuyu, Kaymaklı i inne. Region odwiedza łącznie ponad 1,3 mln turystów rocznie.
Podziemne Miasta Kapadocji to jeden z najbardziej fascynujących zespołów podziemnych na świecie – rozległa sieć wielopoziomowych miast wykutych w wulkanicznym tufie środkowej Turcji. Powstające przez stulecia jako schronienie przed najazdami i prześladowaniami, mogły pomieścić tysiące ludzi wraz z inwentarzem, zapasami żywności i systemami wentylacyjnymi. Dziś udostępnione turystycznie kompleksy, takie jak Derinkuyu czy Kaymaklı, ukazują niezwykły poziom inżynierii i organizacji życia pod ziemią, czyniąc Kapadocję jednym z kluczowych punktów globalnej turystyki podziemnej.
Strona: (informacyjna regionu) https://goturkiye.com
Opis: Jeden z najdłuższych i najbardziej znanych systemów krasowych w Europie. Oferuje podziemną trasę turystyczną z przejazdem kolejką; ponad ok. 1 mln zwiedzających rocznie.
Postojna Cave to najbardziej znana i najczęściej odwiedzana jaskinia Europy, a zarazem jeden z symboli światowej turystyki podziemnej. Położona w Słowenii, zachwyca ponad 24-kilometrowym systemem korytarzy i sal krasowych, z których znaczną część zwiedza się unikatową kolejką podziemną – jedyną taką na świecie. Monumentalne formacje naciekowe, doskonale przygotowana infrastruktura turystyczna oraz obecność słynnego odmieńca jaskiniowego sprawiają, że Postojna Cave od ponad stu lat pozostaje wzorcowym przykładem, jak udostępniać podziemia masowej turystyce bez utraty ich wyjątkowego charakteru.
Strona: https://www.postojnska-jama.eu
Opis: Duży system jaskiń krasowych w rejonie Zhangjiajie, odwiedzany przez ponad milion turystów rocznie, z galeriami, podziemnymi rzekami i jeziorami.
Huanglong Cave to jedna z największych i najbardziej imponujących jaskiń Azji, uznawana za prawdziwe „podziemne pałace” Chin. Położona w prowincji Hunan, zachwyca monumentalnymi salami, wielopoziomowym systemem korytarzy oraz niezwykle bogatą szatą naciekową – od kolumn i draperii po podziemne jeziora i rzeki. Udostępniona turystycznie trasa prowadzi przez rozległe przestrzenie o niemal katedralnych rozmiarach, czyniąc Huanglong Cave jedną z najważniejszych atrakcji podziemnych Dalekiego Wschodu i obowiązkowy punkt na mapie światowej turystyki jaskiniowej.
Strona: http://www.hunanhld.cn/
Opis: Znana z bioluminescencyjnych larw świetlików oświetlających korytarze; oferuje transport łodzią przez podziemny nurt i przyciąga około 500 000 turystów rocznie.
Waitomo Glowworm Cave to jedna z najbardziej rozpoznawalnych i unikatowych atrakcji podziemnych świata, znana z niezwykłego zjawiska naturalnego – tysięcy bioluminescencyjnych larw świecących niczym gwiezdne niebo nad głowami zwiedzających. Położona na Wyspie Północnej Nowej Zelandii jaskinia od ponad stu lat przyciąga turystów z całego globu, oferując spokojną, niemal mistyczną podróż łodzią przez podziemne korytarze i komory. To rzadki przykład miejsca, w którym turystyka podziemna łączy się z delikatnym ekosystemem, tworząc doświadczenie jedyne w swoim rodzaju.
Strona: https://www.waitomo.com/glowworms-and-caves/waitomo-glowworm-caves
Opis: Kompleks ponad 100 jaskiń, w tym słynna „Big Room”; choć frekwencja indywidualna nie przekracza 1 mln, to pozostaje jedną z najbardziej znanych i szeroko odwiedzanych jaskiń w Ameryce Północnej.
Carlsbad Caverns National Park to jedno z najbardziej spektakularnych podziemnych miejsc w Ameryce Północnej i światowa ikona turystyki jaskiniowej. Położony w Nowym Meksyku park chroni ponad sto jaskiń krasowych, z których najsłynniejsza – Carlsbad Cavern – zachwyca ogromem sal, potężnymi stalaktytami i monumentalną Komorą Wielką, jedną z największych podziemnych przestrzeni dostępnych turystycznie na świecie. To miejsce, gdzie geologiczna historia licząca miliony lat łączy się z wyjątkowym doświadczeniem zwiedzania, czyniąc Carlsbad Caverns obowiązkowym punktem na mapie światowych podziemi.
Strona: https://www.nps.gov/cave
Opis: Rozległy system podziemnych korytarzy z pozostałościami milionów paryżan; mimo ograniczeń przepustowości przyciąga setki tysięcy odwiedzających rocznie.
Katakumby Paryża to jedno z najbardziej niezwykłych i poruszających podziemnych miejsc na świecie – rozległy labirynt korytarzy i ossuariów skrywających szczątki milionów mieszkańców dawnego Paryża. Powstałe w XVIII wieku jako odpowiedź na przepełnione cmentarze, dziś stanowią unikatowe połączenie historii miasta, archeologii i mrocznej estetyki, która przyciąga turystów z całego globu. Oficjalnie udostępniona do zwiedzania trasa prowadzi głęboko pod ulice francuskiej stolicy i pozwala spojrzeć na Paryż z zupełnie innej perspektywy – jako miasto zbudowane nie tylko w górę, ale i w głąb ziemi.
Strona: https://www.catacombes.paris.fr
Opis: Mammoth Cave National Park to najbardziej rozległy system jaskiń na świecie i jeden z najważniejszych obiektów podziemnych globu, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Położony w stanie Kentucky w USA, kryje setki kilometrów korytarzy, sal i podziemnych rzek, które od dziesięcioleci fascynują naukowców, speleologów i turystów. To miejsce, gdzie historia eksploracji, geologia i przyroda spotykają się w skali nieznanej żadnej innej jaskini – każda trasa zwiedzania prowadzi przez fragment unikalnego, wciąż nie w pełni odkrytego podziemnego świata. Mammoth Cave nie imponuje jedynie rozmiarem, lecz także znaczeniem naukowym i kulturowym, czyniąc go jednym z najważniejszych punktów na mapie światowej turystyki podziemnej.
Strona: https://www.nps.gov/maca
Opis: UNESCO-wpisany system krasowy z ogromnymi podziemnymi dolinami; mimo braku oficjalnych danych frekwencyjnych w setkach tysięcy odwiedzających, uznawany za jedną z najważniejszych jaskiń turystycznych świata.
System jaskiń krasowych o łącznej długości ok. 6 200 m korytarzy podziemnych. Zawierają jeden z największych znanych podziemnych kanionów na świecie, który wyrzeźbiła rzeka Reka. Wewnątrz znajdują się ogromne przestrzenie, wodospady, stalaktyty, stalagmity i spektakularne formy krasowe. W systemie jaskiń rzeka Reka przepływa pod ziemią, tworząc monumentalny podziemny kanion o szerokości do 120 m i wysokości ponad 140 m. Pierwsze zarejestrowane wejścia turystyczne pochodzą z 1819 roku, co czyni Škocjan jedną z najstarszych jaskiń turystycznych w Europie. Jaskinie zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako przykład wyjątkowego naturalnego systemu krasowego o znaczeniu globalnym. Jest to jeden z najbardziej spektakularnych systemów krasowych na świecie
Strona: https://www.park-skocjan.si
Opis: Eisriesenwelt – Jaskinia Lodowych Olbrzymów w Austrii – to największa lodowa jaskinia świata i jedna z najbardziej spektakularnych atrakcji podziemnych Europy.
Ukryta w masywie Tennengebirge, w Alpach Salzburskich, zachwyca monumentalnymi salami wypełnionymi naturalnymi formami lodowymi, które powstają i zmieniają się wraz z porami roku. Surowa, alpejska sceneria, kontrast światła i lodu oraz wymagająca trasa zwiedzania sprawiają, że Eisriesenwelt nie jest typową jaskinią turystyczną, lecz wyjątkowym doświadczeniem łączącym przyrodę, geologię i przygodę. To miejsce, które w dosłownym sensie pozwala wejść do wnętrza gór i zobaczyć potęgę natury uwięzioną w lodzie. To spektakularne krystaliczne formacje lodowe.
Strona: https://www.eisriesenwelt.at
.
opracowanie & foto: Albin Marciniak
.
<div data-gyg-widget="auto" data-gyg-partner-id="5RJQYBO"></div>Najwyższy szczyt Alp Julijskich i Słowenii, zaliczany do Korony Europy
Wyruszając z Polski a konkretnie z Krakowa, mamy do pokonania ok 850 km, czyli prawie tyle, ile z Przemyśla nad Bałtyk. Skoro wyruszamy do Słowenii, nie sposób odmówić sobie wizyty nad urokliwym Jeziorem Bled. Warto jednak wziąć pod uwagę popularność tego miejsca i zarezerwować miejsce także na polu namiotowym. W sezonie ściągają tutaj turyści z całej Europy by podziwiać Park Narodowy, a camping nad Jeziorem Bled jest świetną bazą wypadową czy miejscem wypoczynku. Nad jeziorem, na pionowych skałach znajduje się zamek a na wyspie kościół, do którego można się dostać łódką. Po długiej podróży samochodem, a przed zdobyciem Triglava, warto trochę odpocząć i pozwiedzać. Ceny zaczynają się od 10 € za noc na polu namiotowym, lub od 70 € za domek.W sezonie wakacyjnym konieczna jest wcześniejsza rezerwacja.
https://www.sava-camping.com/si/camping-bled
Zjeżdżamy ponownie na dół, by podjechać ok 4 km pod urokliwy wodospad
GPS parking 46°17’23.3″N 13°48’08.9″E
Po całodziennej wycieczce wracamy nad Jezioro Bled i na nasz kamping, by nazajutrz wyruszyć do naszej bazy pod Triglavem. Z kampingu do Mojstrany do pokonania mamy 27,5 km.
Miejscowość wypoczynkowa Mojstrana. Tutaj możemy zrobić zakupy w sklepie samoobsługowym Mercator, przy drodze prowadzącej już prosto do schroniska.
Przy sklepie znajduje się bankomat.
Początkowy odcinek po wyjściu ze schroniska jest w miarę łagodny.
Klub Podróżników Śródziemie
Ogólnopolski portal podróżniczy poświęcony odkrywaniu Polski i świata. Od znanych miast i zabytków, przez górskie szlaki i podziemia, po miejsca nieoczywiste i zapomniane.
Rzetelne relacje, autorskie przewodniki oraz praktyczne wskazówki dla turystów, pasjonatów historii i miłośników aktywnego podróżowania.
Odkrywaj świat z nami – świadomie, krok po kroku i z pasją.