Babia Góra – szlak zimowy na Diablaka

przez Albin Marciniak 2026-01-13

Napisane przez Albin Marciniak

Babia Góra - szlak zimowy

Babia Góra – szlak zimowy na Diablaka

Ta góra ma swoją magię i każdy kto raz choćby zbliżył się do niej, zawsze powraca. Bez względu na porę roku i pogodę, „Królowa Niepogody” przyciąga i czaruje. Dla wielu osób jest celem wędrówek w upalnym słońcu, jesiennej mżawce czy zimowej śnieżycy. Tutaj pogoda zmienia się jak w kalejdoskopie i choć w Beskidach może być piękna pogoda to szczyt Diablaka chowa się w chmurach. Bywa też odwrotnie. Gdy cała Małopolska przykryta jest pierzynką z chmur, na szczycie Królowej Beskidów świeci słońce a ponad warstwą chmur wyłania się grań Tatr. To właśnie dla takich widoków przez cały rok suną na szczyt rzesze chętnych by podziwiać taki spektakl.

Pochodzenie nazwy Babia Góra tłumaczą liczne legendy ludowe. Jedna z nich mówi, że jest to kupa kamieni wysypanych przed chałupą przez babę – olbrzymkę, według innej to kochanka zbójnika, która skamieniała z żalu widząc, jak niosą jej zabitego ukochanego. Według innych legend nazwa góry pochodzi od tego, że w jaskiniach pod tą górą zbójnicy ukrywali swoje branki. Mieszkańcy Orawy nazywają ją także Orawską Świętą Górą.

Szczyt Babiej Góry w zimowej scenerii

Jak dojść na szczyt by trasa była przyjemna a przy okazji skosztować kwaśnicy w schronisku Markowe Szczawiny? Szlaków jest kilka i kilka jest wariantów dotarcia na wierzchołek, bo choć najkrótszy prowadzi z Przełęczy Lipnickiej bardziej znanej jako Przełęcz Krowiarki, to jednak warto spróbować także innych wariantów.

Rozwidlenie szlaków na Przełęczy Krowiarki (Lipnickiej)

Najpopularniejszy szlak prowadzi z parkingu na Przełęczy Krowiarki (Lipnickiej). Tutaj znajduje się także mały pawilon Babiogórskiego Parku Narodowego w którym mieści się Informacja Turystyczna i Przyrodnicza oraz kasa biletowa.

Kilkanaście metrów dalej stajemy na rozdrożu szlaków, gdzie mamy do wyboru ten krótszy lecz z bardziej wymagającym podejściem, lub łagodniejszy i dłuższy, prowadzący do schroniska na polanie Markowe Szczawiny a po drodze dający wybór kilku wariantów dotarcia na szczyt.

Po pokonaniu dystansu 2100 metrów od wyruszenia z parkingu, dochodzimy do odbicia zielonego szlaku prowadzącego przez Perć Przyrodników. Tutaj jednak mogą czekać spore przeszkody gdyż ten szlak zimą jest mało uczęszczany z uwagi na duże zaspy. Szlak nieprzetarty może okazać się dla większości przeszkodą nie do pokonania. W warunkach letnich ten wariant szlaku wyprowadza nas powyżej Sokolicy. Idąc szlakiem czerwonym wprost z parkingu, przechodzimy przez punkt widokowy na Sokolicy.

Parking i kasa biletowa na Przełęczy Krowiarki (Lipnickiej)

Dalsza droga wiedzie wygodną ścieżką leśną aż na polanę Markowe Szczawiny na wysokości 1180 m n.p.m. od której nazwę przyjęło schronisko turystyczne. Od parkingu czyli od początku wędrówki dzieli odległość 6300 m. Kolejny kilometr należy pokonać by dotrzeć na Przełęcz Brona 1180 m n.p.m. Tutaj zaczynają się widoki. Na prawo Mała Babia Góra a na lewo Diablak. By dotrzeć na wierzchołek leżący na wysokości 1725 m n.p.m. trzeba przejść jeszcze 2 km. Po drodze mijamy Lodową Przełęcz (1606 m n.p.m.) Po dotarciu na szczyt czeka nagroda. To piękna panorama której nic nie zasłania.

Poniżej przedstawiony jest przebieg szlaku od Przełęczy Krowiarki, przez Sokolicę, Babią Górę, Przełęcz Brona do schroniska Markowe Szczawiny.

Sokolica. Przy dobrej pogodzie świetny punkt widokowy.

Sokolica (1368 m n.p.m.) – najniższy i położony najdalej na wschód wierzchołek w północno-wschodniej grani masywu Babiej Góry w Beskidzie Żywieckim. Wschodnie stoki opadają bezpośrednio do przełęczy Krowiarki. Sokolica nie tworzy wierzchołka, lecz wyraźne spłaszczenie będące platformą widokową. Platforma ta od północno-zachodniej strony podcięta jest skalnym urwiskiem będącym efektem potężnego obrywu sprzed kilkuset lat. W drugiej połowie XIX wieku w urwisku gnieździł się orzeł przedni, przez miejscową ludność uważany za sokoła i stąd pochodzi nazwa szczytu.

Kępa (1519 m n.p.m.) – jedna z kulminacji masywu Babiej Góry. Za Kępą w (kierunku Diablaka) znajduje się 300 m długości wypłaszczenie zwane Zarubanym. W marcu 1944 na północnych stokach Kępy podczas przymusowego lądowania w kosodrzewinie rozbił się niemiecki samolot transportowy Junkers Ju52/3m. Z trzech członków załogi dwóch przeżyło ten wypadek. Niemcy wymontowali z niego ważniejsze urządzenia, a wrak wysadzili w powietrze.

Gówniak (1644 m n.p.m.) również Główniak, Głowniak, Wołowe Skałki – szczyt jest jednym z tzw. pięciu szczytów grzbietowych Babiej Góry i jest często mylnie brany przez turystów za właściwy szczyt Babiej Góry, zwłaszcza podczas mgły, kiedy ten ostatni jest niewidoczny. Nazwa „Wołowe Skałki” wywodzi się stąd, że dawniej orawscy pasterze, wypasający woły na południowych stokach Babiej Góry, zaganiali je na noc pod ochronę tutejszych wychodni skalnych, zaś nazwa „Gówniak” – od dużej ilości gromadzących się tu bydlęcych odchodów.

Babia Góra wysokość 1725 m n.p.m. (Diablak, słow. Babia hora, niem. Teufelspitze czyli Góra diabła) nazywana też Królową Niepogody – masyw górski leżący w Paśmie Babiogórskim Beskidu Żywieckiego (według słowackiej terminologii są to Oravské Beskydy) w Beskidach Zachodnich. Jest to najwyższy szczyt całych Beskidów Zachodnich, najwyższy poza Tatrami szczyt w Polsce i drugi, po Śnieżce, pod względem wybitności. Babia Góra zaliczana jest do Korony Gór Polski.

Najwyższy wierzchołek, Diablak, z którego roztacza się panorama na wszystkie strony, obejmująca Beskid Żywiecki, Śląski, Mały, Makowski, Wyspowy, Gorce, Kotlinę Orawsko-Nowotarską, Tatry oraz góry Słowacji. Wierzchołek nie jest zalesiony a jedynym elementem na szczycie jest kamienny murek, będący osłoną przed wiatrami jakie tutaj potrafią wiać naprawdę mocno, oraz kamienny pomnik.

Pośredni Grzbiet n.p.m. – część zachodniego grzbietu Diablaka w Beskidzie Żywieckim. Rozciąga się od miejsca, w którym strome rumowisko Babiej Góry (na zachodnim stoku noszące nazwę Tablic Zejsznera) przechodzi w wyraźne wypłaszczenie, a Lodową Przełęczą (1606 m n.p.m.). Grzbietem tym biegnie granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny. Zachodnie zakończenie tego grzbietu nazywa się Pośrednim Garbem

Lodowa Przełęcz (1606 m n.p.m.) lub Zimna Przełęcz – przełęcz w masywie Babiej Góry w Beskidzie Żywieckim. Jest to płytkie obniżenie w północno-zachodniej grani Diablaka, pomiędzy zachodnim zakończeniem Pośredniego Grzbietu (tzw. Pośrednim Garbem) na wschodzie a Kościółkami na zachodzie. Rejon przełęczy jest kamienisty, północno-wschodnie stoki opadają urwiskiem do Kamiennej Dolinki.

Przełęcz Brona (1408 m n.p.m.) – przełęcz pomiędzy Małą Babią Górą a dokładniej przed jej drugim, wschodnim wierzchołkiem czyli Niższym Cylem. Nazwę przełęczy utworzył w 1925 Kazimierz Sosnowski od staropolskiego słowa brona oznaczającego bramę. Dawniej mieszkańcy Zawoi przełęcz tę nazywali po prostu Siodełkiem lub Siodłem. W XVII i XVIII wieku prowadził przez nią Zbójecki Chodnik – ścieżka łączącą Zawoję z Półgórą.

Babia Góra niemal od zawsze fascynowała. Przyciągała swoją tajemniczością i pięknem przyrody. Nie może wiec dziwić spore zainteresowanie jakie wzbudzała i wzbudza w coraz to nowych pokoleniach badaczy jej skarbów.
Pierwsze wzmianki o Babiej Górze pochodzą już z drugiej połowy XV wieku i zawarł je w swoim dziele „Chronographia Regni Poloniae” Jan Długosz, zamieszczając opis jej położenia i krótką charakterystykę. Niemal sto lat później Babią Górę umieszczono na mapach, a dokonał tego Marcin z Urzędowa w swoim dziele „Herbarz, czyli zielnik”, gdzie nadmienił iż góra ta jest wielce zasobna w wiele rodzajów ziół leczniczych. Niemniej jednak w miarę rzetelnego opisu Babia Góra doczekała się dopiero w roku 1699 w „Dziejopisie Żywieckim” pióra Andrzeja Komonieckiego. Wiek XIX otworzył nowy okres w eksploracji naukowej Babiej Góry, którą opisuje m.in. Stanisław Staszic, Ludwik Zejszner oraz wielu innych. Wielkie zasługi dla poznania babiogórskiej przyrody położył niestrudzony badacz i orędownik powstania pierwszego schroniska pod Babią Górą – Hugo Zapałowicz.
Początek wieku XX przyniósł szereg zmian, a odzyskana niepodległość umożliwiła rozpoczęcie starań o objęcie Babiej Góry ochroną prawną. W roku 1925 powołano Państwową Radę Ochrony Przyrody, której celem stało się m.in. utworzenie parku narodowego na Babiej Górze. Duże zasługi ku temu położyli Kazimierz Sosnkowski i Władysław Midowicz. Dalsze starania, w które zaangażowani byli tacy wybitni przyrodnicy jak Walery Goetel oraz Władysław Szafer doprowadziły do objęcia gospodarką rezerwatową w 1928 roku 403ha partii podszczytowych oraz co szczególnie ważne do utworzenia w 1933 roku rezerwatu o powierzchni około 642ha. Tym sposobem łączna powierzchnia terenów chronionych na Babiej Górze wyniosła 1045ha.
W okresie wojny obszar Babiej Góry był intensywnie eksploatowany przez Niemców. Starania o ochronę można było wznowić dopiero po wojnie, co zaowocowało rozporządzeniem wydanym przez Radę Ministrów z dnia 30 października 1954 roku o utworzeniu Babiogórskiego Parku Narodowego, którego powierzchnia wynosiła ponad 1703ha.

Babiogórski Park Narodowy

http://www.bgpn.pl/

{source}<div style=”max-width:960px;overflow:hidden;margin:0 auto;min-width:300px;”><iframe src=”https://mapa-turystyczna.pl/map/widget/route/h1l0p1/vjwp.html” height=”920″ frameborder=”0″ style=”width:100%;border:0;”></iframe><a href=”https://mapa-turystyczna.pl/route/vjwp?utm_source=external_web&utm_medium=widget&utm_campaign=route_widget” target=”_blank” style=”color:#999;padding:7px 0;font-size: 13px;font-family:Roboto,Arial,sans-serif;display: inline-block;”>Trasa: Przełęcz Krowiarki – Przełęcz Krowiarki | mapa-turystyczna.pl</a></div>{/source}

Szlaki piesze prowadzące na szczyt „Królowej Niepogody”

czerwony – Główny Szlak Beskidzki Markowe Szczawiny – przełęcz Brona – Babia Góra – Sokolica – Przełęcz Lipnicka

z Markowych Szczawin 1.30 h (↓ 1.10 h), z przełęczy Brona 1 h (↓ 0.45 h)
z Przełęczy Lipnickiej 2.30 h (↓ 1.30 h), z Sokolicy 1.30 h (↓ 1 h)

zielony – Przełęcz Jałowiecka – Mała Babia Góra – przełęcz Brona – Babia Góra – leśniczówka Stańcowa – Kiczory

z Przełęczy Jałowieckiej Północnej 2.25 h (↓ 2 h), z Małej Babiej Góry 1.15 h (↓ 1.10 h)
z Kiczor 3.40 h (↓ 3.10 h), ze Stańcowej 2.30 h (↓ 2 h)

żółty – Markowe Szczawiny – Perć Akademików – Babia Góra – Chata Slaná Voda (Słowacja)

z Markowych Szczawin 1.15 h (↓ 0.45 h)
z Chaty Slaná Voda 3.25 h (↓ 3.10 h)

czerwony – Orawska Półgóra – Chata Slaná Voda – Mała Babia Góra (czasy przejścia na Małą Babią Górę)

z Orawskiej Półgóry 3.30 h (↓ 3.15 h), z Chaty Slaná Voda 3 h (↓ 2.45 h)

Spektakularne i bardzo popularne są wyjścia na wschód słońca na Diablaku.

Obszerna relacja:

Opracowanie i foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

Wykaz schronisk górskich w Polsce

2026-01-13 0 komentarze/y

Podziemia turystyczne w Polsce

Podziemna Trasa Turystyczna w Sandomierzu

przez Redakcja 2026-01-12

Napisane przez Redakcja

podziemia w Sandomierzu Sandomierz na weekend

Sandomierz, jedno z najstarszych i najbardziej malowniczych miast województwa świętokrzyskiego, od wieków rozwijał się w wyjątkowych warunkach urbanistycznych. Położony na lessowym wzgórzu nad Wisłą i zamknięty w obrębie murów obronnych, dysponował bardzo ograniczoną przestrzenią do rozbudowy. Brak miejsca na naziemne składowiska towarów sprawił, że mieszkańcy miasta znaleźli rozwiązanie pod ziemią – dosłownie.

Już od średniowiecza pod sandomierską starówką zaczęła powstawać rozległa sieć piwnic, korytarzy i komór magazynowych, drążonych w miękkim lessie pod kamienicami, rynkiem i ulicami. Podziemia pełniły funkcję zaplecza handlowego – przechowywano w nich zboże, sól, wino, piwo oraz inne towary trafiające do miasta ważnymi szlakami handlowymi. Z czasem pojedyncze piwnice zaczęto łączyć, tworząc wielopoziomowy labirynt rozciągający się pod znaczną częścią historycznego centrum.

Historia sandomierskich piwnic

Bogate miasta, zamożne mieszczaństwo, miało możliwość budowy wspaniałych domów mieszkalnych, kościołów, wznoszenia murów obronnych i innych budowli dla potrzeb miasta. W dawnych wiekach zamożność taką dawał rozległy handel, dobrze zorganizowane cechowe rzemiosło. Średniowieczny Sandomierz leżał na szlakach handlowych, posiadał przywilej składu. Miasto było zasobne i mimo najazdu ludów ze wschodu, pożarów i innych klęsk, zawsze się odbudowywało. Kupcy sandomierscy zajmowali się handlem, sprowadzali towary z różnych stron, dostarczali je również kupcy przyjezdni. W celu magazynowania towarów potrzebne były składy.

Miasto zamknięte w obrębie murów obronnych, przy ograniczonej powierzchni nie miało możliwości budowy składowisk naziemnych. W zamian powstał cały system piwnic, które spełniały rolę magazynów.

Piwnice powstały w okresie XIII – XVI wieku. Drążone w warstwach lessu, pod budynkami, jezdniami ulic, placami, podwórkami, czasami na dużych głębokościach, do 15m od powierzchni. Piwnice wykorzystywano do czasu, kiedy trwał intensywny handel. W momencie upadku handlu piwnice – magazyny stały się niepotrzebne. W zdecydowanej większości zasypane gruzem, śmieciami, a tylko nieliczne użytkowane.

W ostatnich dziesiątkach lat piwnice stały się najpoważniejszym zagrożeniem Starówki. Następują katastrofy budowlane, w postaci zapadlisk fragmentów ulic, a nawet całych budynków. Bezpośrednią przyczyną zagrożeń na terenie miasta są właściwości lessu i przesiąkanie wód opadowych, bądż awarie instalacji wodno – kanalizacyjnych. W zetknięciu z wodą less traci swoje cechy wytrzymałościowe, w efekcie następują zapadliska, osiadanie budynków.

Ratowanie Starówki, rozpoczęto od usuwania istniejących zagrożeń. Nadzór naukowy nad pracami objął zespół naukowców z Akademii Górniczo – Hutniczej w Krakowie. W październiku 1964r. przyjechali pierwsi górnicy z Bytomia. Rozpoczęto prace zabezpieczające. Podstawowym celem prac górniczych była likwidacja wyrobisk i pustek pod kamienicami, jezdniami, placami. W wyniku prowadzonych prac, przeważająca część piwnic uległa likwidacji przez wypełnienie ich „podsadzką” – mieszaniną lessu z dodatkiem szkła wodnego lub cementu. Część piwnic została jednak zachowana. W każdym budynku pozostawiono piwnice dla potrzeb mieszkańców.

Dla turystów zaprojektowano Podziemną Trasę Turystyczną. Jej długość wynosi około 450m, najniżej położona komora ma głębokość prawie 12m. Wejście do podziemi prowadzi z dziedzińca Kamienicy Oleśnickich, a wyjście przy Ratuszu, na Rynku. Trasa powstała poprzez połączenie piwnic budynków przy ulicy Opatowskiej 1,2, przy zachodniej ścianie Rynku od 10 do 5, oraz pod ulicami Oleśnickich, Opatowską, Bartolona i Rynku. Zachowane piwnice zabezpieczono przez tzw. wtórne obudowy, a tam, gdzie było to możliwe, zachowano pierwotne wątki obmurowań. Trasa obejmuje 34 komory na różnych poziomach. Współczesne nazwy komór nawiązują do historii, legend, architektury, itp.

Otwarcie Podziemnej Trasy Turystycznej nastąpiło 10 grudnia 1977 r.

Podziemna Trasa Turystyczna otwarta jest dla zwiedzających codziennie* w godzinach od 10.00 do 18.00 , poza sezonem do 17.00

opracowanie & foto: Albin Marciniak

Fotoreporter, podróżnik i dziennikarz specjalizujący się w eksploracji turystycznych podziemi. Twórca Klubu Podróżników „Śródziemie” i projektu „Czyste Tatry”.

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

2026-01-12 0 komentarze/y

Chorwacja Via Adriatica Trail

Dinara – najwyższa góra i symbol Chorwacji

przez Redakcja 2026-01-12

Napisane przez Redakcja

Dinara, szlak Via Adriatica

Dinara to imponujący masyw górski w paśmie Gór Dynarskich, położony na pograniczu Chorwacji i Bośni i Hercegowiny. Jest częścią naturalnej granicy między tymi krajami. Jej najwyższy punkt, Sinjal (znany też jako Dinara), ma 1831 m n.p.m. i stanowi najwyższy szczyt Chorwacji.

Dinara to nie tylko punkt na mapie – to narodowy symbol widniejący w herbie Chorwacji, a także nazwa historycznego pasma górskiego, które dało nazwę całym Górom Dynarskim (Dinarides). Obszar ten przyciąga miłośników gór, dzikiej przyrody, a także tych, którzy cenią ciszę i brak masowej turystyki.

Dinara to jedno z tych miejsc, które wymykają się prostym definicjom atrakcji turystycznej. Nie jest górą łatwą, popularną ani „instagramową” w klasycznym znaczeniu. Jest natomiast potężnym, surowym i autentycznym masywem, który od wieków wyznaczał granice – geograficzne, historyczne i kulturowe – oraz kształtował tożsamość całego regionu. Wznosząca się na pograniczu Chorwacji i Bośni i Hercegowiny, Dinara stanowi najwyższy punkt Chorwacji i jeden z najważniejszych symboli kraju.

Najwyższy szczyt masywu, Sinjal (często określany również jako Dinara), osiąga wysokość 1831 m n.p.m., co czyni go bezsprzecznie najwyższą górą Chorwacji. Choć w porównaniu z Alpami wysokość ta może wydawać się umiarkowana, charakter Dinary – jej rozległość, ekspozycja, brak osłony leśnej na dużych wysokościach oraz surowe warunki pogodowe – sprawiają, że jest to góra wymagająca szacunku i dobrego przygotowania.

szczyt Dinary (Sinjal, 1831 m)

Dinara jest częścią Gór Dynarskich (Dinarides) – jednego z najważniejszych systemów górskich Europy Południowo-Wschodniej, który rozciąga się od Słowenii, przez Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę, aż po Albanię. Co istotne, to właśnie od nazwy tej góry pochodzi określenie całego pasma, co dodatkowo podkreśla jej znaczenie w skali regionalnej i kontynentalnej.

Z perspektywy Chorwacji Dinara to nie tylko najwyższy punkt kraju, lecz także narodowy symbol, obecny w herbie państwowym jako stylizowany motyw górski. Jest znakiem trwałości, siły i naturalnych fundamentów chorwackiej tożsamości. Przez stulecia masyw ten pełnił rolę naturalnej bariery obronnej, a także granicy kulturowej i osadniczej, oddzielając strefy wpływów i tradycji.

Pod względem przyrodniczym Dinara zachwyca dzikością, która w Europie staje się coraz większą rzadkością. Rozległe płaskowyże krasowe, kamieniste zbocza, głębokie doliny i wysokogórskie hale tworzą krajobraz niemal pierwotny. Brak intensywnej zabudowy i masowej infrastruktury turystycznej sprawia, że wędrówka po Dinarze jest doświadczeniem bliskim kontaktu z naturą w jej nieskażonej formie. To teren, gdzie nadal spotkać można endemiczną florę, rzadkie gatunki ptaków drapieżnych oraz ślady dużych ssaków, takich jak wilki czy niedźwiedzie.

Dla miłośników gór Dinara stanowi atrakcyjny, choć wciąż niedoceniany cel trekkingowy. Szlaki prowadzące na Sinjal nie należą do technicznie trudnych, ale wymagają dobrej kondycji, orientacji w terenie i uwzględnienia zmiennych warunków pogodowych. Brak schronisk w klasycznym alpejskim stylu oraz ograniczone zaplecze turystyczne sprawiają, że wyprawa na najwyższy szczyt Chorwacji ma charakter bardziej ekspedycyjny niż rekreacyjny.

Jednocześnie Dinara przyciąga osoby poszukujące ciszy, przestrzeni i autentycznych doświadczeń. To góra dla tych, którzy chcą oderwać się od zatłoczonych kurortów Adriatyku i odkryć inne oblicze Chorwacji – surowe, górskie i głęboko zakorzenione w historii Bałkanów. W cieniu Dinary rozciągają się niewielkie miejscowości, tradycyjne pastwiska i dawne trakty pasterskie, które do dziś zachowały swój pierwotny charakter.

Dinara nie dominuje krajobrazu Chorwacji wizualnie tak, jak Alpy w Austrii czy Dolomity we Włoszech, lecz jej znaczenie jest znacznie głębsze. To góra-symbol, punkt odniesienia i naturalny pomnik, który przypomina, że prawdziwa siła tego kraju tkwi nie tylko w wybrzeżu i zabytkach, ale także w surowym wnętrzu lądu. Dla podróżników gotowych zejść z utartych szlaków Dinara staje się bramą do jednego z najbardziej autentycznych regionów Europy Południowej.

szczyt Dinary (Sinjal, 1831 m)

Szlaki prowadzące na szczyt Dinara (Sinjal, 1831 m)

Prowadzi tu kilka głównych tras z różnych stron masywu. Oto najpopularniejsze szlaki:

1. Szlak z Glavaš – Sinjal (Dinara) – najczęściej wybierany

Punkt startowy: wieś Glavas, Długość: około 14,8 km (w obie strony), Przewyższenie: ~1253 m, Czas przejścia: 7–8 h (wejście i zejście) 4–5 godzin w górę, 3 godziny w dół, Start: Wieś Glavaš (ok. 550 m n.p.m.). Charakterystyka: Najbardziej popularna trasa prowadzi przez ruiny twierdzy Dinarić – Glavaš, potem przez Martinove Košare, a dalej ostro ku szczytowi. Trudność: – Średnia (T2/T3) – dobrze oznaczony, umiarkowanie wymagający. Atrakcje po drodze: ruiny twierdzy Glavaš, krasowe formacje, punkt widokowy. To najpopularniejsza i najlepiej utrzymana trasa. Prowadzi przez łąki, pola krasowe i skaliste zbocza. Szlak jest oznakowany czerwono-białymi znakami.

2. „Sinjal – Race to the Top of Croatia” (szlak pętlowy z Glavaš)

Punkt startowy: Glavaš

Długość: ~15,8 km

Czas przejścia: 7,5–8 h

Trasa: pętla przez Osjak i Martinove Košare – popularna też jako trasa wyścigu górskiego.

Charakter: Trasa wymagająca, ale dobrze oznakowana, z kilkoma źródłami wody.

3. Mirkovići – Sinjal

Punkt startowy: Mirkovići

Długość: ~15,4 km

Przewyższenie: ~1374 m

Czas przejścia: ~8–8,5 h

Opis: Trasa prowadzi najpierw przez lasy, potem stromym podejściem ku schronisku Zlatko Prgin i dalej na szczyt.

4. Suho Polje / Brezovac – Sinjal

Punkt startowy: Suho polje lub schronisko Brezovac

Długość: ~? (wspólne wejście z Brezovac)

Czas wejścia: ok. 4 h (wejście) i ~3 h (zejście)

Charakterystyka: Jeden z łatwiejszych wariantów, drogą przez las i płaskowyż Samar, kończący się ostrym podejściem do szczytu.

5. Knin – Dinara (Sinjal)

Punkt startowy: Knin → schronisko Brezovac

Długość: ~36 km (w obie strony)

Czas przejścia: ~14,5–15,5 h

Opis: Bardzo wymagająca całodzienna trasa, prowadząca przez Badanj i Brezovac.

Trudność: – Średnia–trudna (T3)

Zalety: dzikie krajobrazy, brak tłumów

Ten szlak prowadzi najpierw przez las, potem wchodzi w teren górski. Mniej popularny, ale bardzo malowniczy.

6. Cetina – Glavaš – Sinjal – Brezovac

Punkt startowy: Cetina (źródło rzeki)

Długość: ~35,7 km

Czas przejścia: ~14,5–16 h

Charakter: Bardzo długi trekking z różnymi etapami i dużym przewyższeniem

7. Martinove Košare – Leurdovac – Dinara

Punkt startowy: Martinove Košare

Długość: ~7,9 km

Czas przejścia: ~3,5–4 h

Charakterystyka: Krótsze podejście na grzbiet z dosyć stromym końcem.

8. Uništa – Dinara

Punkt startowy: Uništa (Bośnia i Hercegowina)

Długość: ~15,6 km

Czas przejścia: ~7–8 h

Opis: Trasa transgraniczna, wymagająca kondycyjnie, z malowniczym podejściem ku Sinjalowi.

9. Szlak z Vrdova (najdłuższy, przez grzbiet)

Start: płaskowyż Vrdovo (dojazd autem terenowym)

Dystans: ok. 18–20 km w jedną stronę

Czas przejścia: 6–7 godzin

Trudność: – Łatwa–średnia (T2) – bardzo długa trasa grzbietowa

Plusy: widokowe przejście grzbietem, spokojna atmosfera

Ten szlak cechuje się łagodnym początkiem, bardziej stromym podejściem po minięciu Brezovca i długim dystansem, co czyni go idealnym na dwudniową wyprawę z noclegiem w schronie.

Uwagi praktyczne

Wszystkie powyższe trasy mają wysoki stopień trudności – wymagają dobrej kondycji, doświadczenia i przygotowania, szczególnie w upalne dni, gdy brak osłony od słońca.

Zalecane jest wczesne rozpoczęcie wędrówki, zabranie odpowiedniej ilości wody i prowiantu, a także GPS lub mapy offline ze względu na odcinki bez zasięgu.

Czas przejścia nie obejmuje dłuższych postojów czy zdjęć – rzeczywisty czas może być dłuższy.

Schroniska i schrony przy szlakach na Dinara (Sinjal)

1. Planinarski dom Brezovac

Położenie: ok. 1050 m n.p.m., na trasie z Knina w kierunku Sinjal.
Opis: Największe i najlepiej wyposażone schronisko górskie w rejonie Dinary. Służy jako ważna baza noclegowa i wypoczynkowa dla turystów planujących wejście na szczyt, szczególnie przy dłuższych wariantach szlaków. Może przyjmować grupy oraz umożliwia odpoczynek i regenerację sił.
Przydatność:

Punkt noclegowy ze stałym zapleczem.

Stanowi logiczną bazę startową lub przystanek w trasie dwudniowej.

Często wykorzystywany przy wejściach od strony Knina.

2. Planinarsko sklonište Zlatko Prgin

Położenie: 1543 m n.p.m., w lesie pod Bukvin Vrh, na połączeniu szlaków z Brezovaca i Mirkovići w stronę Sinjal.
Opis: Trwałe schronienie górskie otwarte przez członków HPK Sveti Mihovil jako miejsce odpoczynku oraz noclegu dla planinarzy. Nazwane na cześć Zlatka Prgina, jednego z założycieli klubu, który zginął w górach Ameryki Południowej.

Specyfikacja:

Rodzaj: Schronisko / chatka górska (bez obsługi).

Miejsca noclegowe: ok. 8 miejsc (proste miejsca do spania).

Wyposażenie: Stoliki, ławki, kilka leżanek – schronienie w razie złej pogody lub nocleg przy długiej trasie.

Dostępność: Otwarty cały rok, brak dojazdu samochodem.

Znaczenie: Kluczowy punkt odpoczynku na trasie z Mirkovići, a także alternatywny etap dla tras od Brezovaca.

Charakter: Prosty, nieskomercjalizowany, górski shelter z podstawową infrastrukturą.

**3. Martinova košara (Shelter / schronienie pasterskie)**

Położenie: Płaskowyż Donja Torina, między trasami Glavaš a grzbietem Dinary.
Opis: Historyczna chata pasterska adaptowana na tymczasowe schronienie i miejsce odpoczynku dla wędrowców. Nie jest schroniskiem z obsługą ani miejscem noclegowym w sensie hotelowym, lecz istotnym punktem postojowym na szlakach trekkingowych.
Przydatność:

Osłona przed warunkami atmosferycznymi.

Punkt odpoczynku podczas podejść szlakami z Glavaša.

Używany także w ramach pętli wycieczkowych.

4. Planinarsko sklonište Drago Grubać

Położenie: W rejonie grzbietowym masywu Dinary (wysokość pośrednia).
Opis: Górskie schronisko, często wymieniane w kontekście tras z Glavaša lub wariantów trekkingowych łączonych z innymi szlakami.
Przydatność:

Punkt odpoczynku i ewentualnego krótkiego postoju.

Miejsce noclegowe przy niektórych trasach dłuższych i wielodniowych.
Uwagi: Stan infrastruktury i dostępność może różnić się sezonowo i zależeć od organizacji klubów górskich wspierających jego utrzymanie.

5. Schronisko Rupe

Lokalizacja: na południowych stokach Dinary, w pobliżu szlaków łączących wysokościowe partie masywu.
Opis: Obiekt górski (planinarsko sklonište), położony bliżej masywu, który pełni funkcję schroniska i miejsca odpoczynku dla wędrowców.
Znaczenie:

Przydaje się jako punkt postojowy podczas dłuższych przejść albo przy eksploracji odcinków wokół szlaków prowadzących do Sinjala.

Jest stosunkowo wysoko położony, co czyni go atrakcyjnym jako etap aklimatyzacyjny lub noclegowy w trasie wielodniowej.
Funkcje: schronienie, możliwość odpoczynku i ewentualny nocleg.

6. Baza noclegowa – Knin

Miasto Knin leżące u stóp Dinary jest głównym ośrodkiem turystycznym i logistycznym w regionie. Znajdują się tu hotele, pensjonaty i kwatery prywatne, które często służą jako baza wypadowa do wejścia na Sinjal, szczególnie przy trasach rozpoczynających się od Brezovaca lub wędrówkach całodniowych.

Biwakowanie

Biwakowanie na Dinara jest dozwolone wyłącznie w wyznaczonych miejscach (głównie przy schronach). Należy przestrzegać zasad Leave No Trace – góra znajduje się na terenie obszaru chronionego. Biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi karane są mandatami (od 300 euro wzwyż).

Uwagi praktyczne dla turystów

Zapas wody: W odcinkach wysokogórskich, szczególnie powyżej Zlatko Prgin, punkty z wodą są nieliczne lub ich brak – woda powinna być uzupełniona przed podejściem.

Rezerwacje: Schroniska takie jak Brezovac i Zlatko Prgin często wymagają wcześniejszej informacji o planowanym noclegu; są obiekty górskie, z ograniczoną liczbą miejsc.

Wyposażenie: Schroniska w Dinarym mają podstawowe wyposażenie – śpiwory, materace i miejsca do spania są w większości własnym wyposażeniem turysty lub użytkownika.

Dostępność: Nie wszystkie schroniska są dostępne samochodem; większość wymaga dojścia pieszo szlakami górskimi.

WYKAZ SCHRONISK I SCHRONÓW W GÓRACH CHORWACJI

Historia i pierwsze wejścia

Najstarsze opisy masywu Dinara pochodzą z XVIII i XIX wieku, głównie z dokumentów kartografów i austriackich badaczy.

Pierwsze udokumentowane wejścia turystyczne miały miejsce pod koniec XIX w. przez lokalnych przewodników i oficerów austriackich.

W latach 1930–1950 rozwija się turystyka górska w regionie Knina i Sinja – powstają pierwsze kluby i schroniska.

Współczesna eksploracja wzrosła po 1995 roku – po zakończeniu wojny domowej w Chorwacji. Obszar oczyszczono z niewybuchów i udostępniono turystom.

Przyroda i klimat Dinara

Masyw Dinara jest domem dla ponad 1000 gatunków roślin, w tym wielu endemitów, np. Degenia velebitica.

Spotkasz tu kozice, sępy płowe, lisy, a czasem i wilki.

Latem – gorąco u podnóża (30°C+), ale chłodno na szczycie (ok. 15–20°C). Zimą – możliwe śniegi i silne wiatry.

W 2021 roku Dinara została ogłoszona Parkiem Przyrody (Park Prirode Dinara) – jest to największy park chroniony w Chorwacji (ok. 630 km²).

Wskazówki praktyczne dla turystów

– Najlepszy czas na wejście: maj–czerwiec oraz wrzesień–październik (unikać letnich upałów i zimowych śniegów)

– Woda: zabierz zapas – tylko kilka źródeł (np. Marin bunar, źródło pod Brezovac)

– Zasięg GSM: bardzo ograniczony w wyższych partiach

– Mapy i nawigacja: polecana mapa topograficzna Dinaride (czeskie i chorwackie wydawnictwa) lub aplikacja MAPY.CZ / Locus / Komoot

❗ Uwaga na strefy byłych działań wojennych: trzymaj się oznakowanych szlaków – nie wchodź w nieoznaczone tereny (miny – nie wszystko mogło zostać rozminowane)

Dlaczego warto wejść na Dinarę?

Dinara to nie tylko najwyższy szczyt Chorwacji – to symbol, legenda, i samotna strażniczka pogranicza. Dla jednych to wyzwanie fizyczne, dla innych duchowe doświadczenie. Z jej wierzchołka widać Morze Adriatyckie, Knin, masyw Velebitu, a przy dobrej pogodzie – nawet Alpy i Czarnogórę.

To góra surowa, dzika, ale właśnie dzięki temu – prawdziwa.

Moja sugestia. Idąc całym szlakiem Via Adriatica, przeszedłem oczywiście w całości masyw Dinary, a gdybym teraz miał wybrać się wyłącznie na szczyt, to bazą było by miasto Knin. Stąd wyjście o poranku z wizytą pod wodospadem Krcić i dalej Drogą Napoleona. Przy większej grupie zdecydował bym o noclegu w Planinarski Dom Brezovac (konieczna wcześniejsza rezerwacja). Idąc sam lub w kilka osób, doszedł bym do Zlatko Prgin (jest woda w zbiorniku na deszczówkę), tuż pod wierzchołkiem Sinjal (najwyższy punkt masywu Dinary). Wyjście na szczyt na wschód słońca i powrót do Knin. MAPA

To jest wersja dwu dniowa, natomiast dzieląc szlak na trzy dni, pierwszy nocleg w Planinarski Dom Brezovac, kolejny dzień to wejście na Sinjal i przejście część grzbietu (2,5 km), by dojść na kolejny nocleg w schronie Planinarsko sklonište Drago Grubać (jest woda w zbiorniku na deszczówkę). Powrót do Knin ok 25 km MAPA

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

Najdokładniejsza mapa Chorwacji z oznaczeniami wszystkich istotnych elementów, szczyty, szlaki, schrony, schroniska, mosty, ujęcia wodne itp:

https://www.hps.hr/karta/

2026-01-12 0 komentarze/y

Dolny Śląsk

Muzeum Pana Tadeusza we Wrocławiu

przez Redakcja 2026-01-11

Napisane przez Redakcja

Muzeum PANA TADEUSZA Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu

Wrocławski rynek znany jest turystom z najdalszych zakątków świata. Doskonale znany jest także Polakom, którzy corocznie tłumnie odwiedzają jeden z najpiękniejszych rynków w Europie. Zapytani o największe atrakcje oraz co można tam zobaczyć, zapewne bez zastanowienia wymienią Ratusz, pręgierz, szklaną fontannę, inni dołożą pomnik Aleksandra Fredry, Mostek Pokutnic z którego doskonale widać rynek i panoramę Wrocławia i oczywiście wszędobylskie Krasnale, będące symbolem stolicy Dolnego Śląska. Wrocław to także wiele wyjątkowych muzeów w których podziwiać można prawdziwe skarby. Jednym z nich jest bez wątpienia Muzeum Pana Tadeusza, urządzone w okazałej frontowej kamienicy. Wiele osób spacerujących po rynku po zachodzie słońca z zaciekawieniem podnosi głowy, obserwując cienie postaci przesuwających się na pierwszym piętrze. Większość z obserwatorów zastanawia się, nie znając nawiązania. Tymczasem jest to nowoczesny sposób na przyciągnięcie uwagi przechodniów przez Muzeum Pana Tadeusza do jego odwiedzin.

.
Zwiedzając czy też po raz kolejny odwiedzając Wrocław, większość z nas jako punkt obowiązkowy wybiera wizytę na rynku. Jednak poza spacerem utartym szlakiem, warto wstąpić do kamienicy pod numerem 6. Przechodząc przez progi muzeum udajemy się w podróż, podczas której poznajemy kluczowe inspiracje, historię powstania oraz świat przedstawiony w epopei. Mamy okazję zobaczyć również sam rękopis „Pana Tadeusza”, który jest najcenniejszym eksponatem Ossolineum i jednym z najwartościowszych zabytków polskiej kultury. Biorąc pod uwagę że „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza był i jest lekturą obowiązkową, każdy z nas poczuje dreszczyk emocji stając oko w oko z rękopisem mistrza.

.
Na pierwszym i drugim piętrze wystawy stałej Rękopis „Pana Tadeusza” znajduje się dziesięć sal ekspozycyjnych, a więc jest co zwiedzać a wizyta w muzeum nie musi i nie powinna ograniczać się wyłącznie do zobaczenia rękopisu „Pana Tadeusza”. Każda sala to inny temat i inna historia. W każdej sali znajdziemy coś co zatrzyma nas na dłużej. Ja z planowanych dwóch godzin wyszedłem po czterech i to wyłącznie dlatego, że zbliżała się godzina zamknięcia muzeum.

.
Rękopis „Pana Tadeusza” to opowieść wprowadzająca nas w poetycką wizję Adama Mickiewicza, pokazująca świat polskiej szlachty pierwszej połowy dziewiętnastego wieku na niezwykle ciekawym tle polskiego i europejskiego romantyzmu oraz burzliwej historii ówczesnej Europy.

Losy manuskryptu „Pana Tadeusza” związane są z Ossolineum od września 1939 roku, kiedy to rodzina Tarnowskich, chcąc ochronić dzieło przed działaniami wojennymi, złożyła je jako depozyt we lwowskiej siedzibie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Po wkroczeniu do Lwowa wojsk sowieckich 17 września 1939 roku Zakład stał się Biblioteką Filii Ukraińskiej Akademii Nauk, jego zbiory muzealne zostały rozdzielone między muzea ukraińskie, a zbiory biblioteczne zostały znacjonalizowane. Na mocy obowiązującego prawa autograf „Pana Tadeusza” stał się własnością Biblioteki i został wpisany do inwentarza.
więcej: https://muzeumpanatadeusza.ossolineum.pl/wystawy/rekopis-pana-tadeusza/

Za przeszkloną ścianą spoczywa jeden z najcenniejszych rękopisów literatury polskiej – „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza. Eksponat ten – składający się z zeszytu w marmurkowej oprawie zawierającego czystopis ksiąg od I do III i początek księgi IV oraz dziewięćdziesiąt jeden kart brulionu i czystopisu luzem ksiąg IV–XII, zebranych razem w jednej oprawie – zwany jest „rękopisem dzikowskim”, ponieważ w latach 1929–1939 był przechowywany w rodzinnej posiadłości rodziny Tarnowskich w Dzikowie.

Z wykonanej w 1940 roku przez Aleksandra Semkowicza oprawy z czerwonej koźlęcej skóry wyjęto zeszyt w marmurkowej okładce, zawierający czystopis ksiąg I–III i początek księgi IV, pozostawiając karty luzem w oprawie. Ten skromny zeszycik, zapisany drobnym pismem, oszczędzającym powierzchnię papieru, to serce muzeum.
więcej:
https://muzeumpanatadeusza.ossolineum.pl/wystawy/rekopis-pana-tadeusza/

.
Zwiedzanie indywidualne obu wystaw stałych Muzeum Pana Tadeusza, to części: „Rękopis Pana Tadeusza”, „Misja: Polska” i „Pan Tadeusz Różewicz”.
Wystawa o nazwie „Misja – Polska” dotyczy spuścizny Jana Nowaka-Jeziorańskiego i Władysława Bartoszewskiego. Tutaj także wiele eksponatów zatrzyma na dłużej a starszym przywoła w pamięci wiele wspomnień.

.
Muzeum Pana Tadeusza
Oddział Zakładu Narodowego
im. Ossolińskich

Kamienica Pod Złotym Słońcem
Rynek 6, 50-106 Wrocław

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

TOP 100 Największych atrakcji Dolnego Śląska

2026-01-11 0 komentarze/y

Afryka

Kartagina w Afryce – Tunezja

przez Redakcja 2026-01-11

Napisane przez Redakcja

Kartagina w Afryce – Tunezja

Odwiedzając Tunezję nie sposób pominąć wizyty w Kartaginie. Miejscu legendarnym i znanym każdemu Europejczykowi. Ruiny Kartaginy wznoszą się nad Tunisem, skąd łatwo dojechać. Stąd rozpościera się piękna panorama na Tunis, port i Morze Śródziemne. Zwiedzanie Kartaginy warto połączyć ze zwiedzaniem Term Antoniusza, znajdujących się w niedalekim sąsiedztwie. Taka dawka historii i kontaktu z niesamowitymi zabytkami zadowoli każdego, bo Tunezja to nie tylko piaszczyste plaże i ciepłe morze.

Historia Kartaginy

Kartagina czy też Karthago, Carthago, Kartadż lub Kartago to starożytne miasto-państwo w Afryce Północnej, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Zostało początkowo założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru jako miasto w pobliżu dzisiejszego Tunisu. Bardzo ważny ośrodek handlowy i polityczny. Szczyt potęgi Kartagina osiągnęła w III w. p.n.e. W tym samym stuleciu wdała się w serię wojen z Rzymem (wojny punickie), które zakończyły się zagładą miasta w 146 p.n.e. Po kilkudziesięciu latach Kartagina odrodziła się jako rzymska kolonia. Po podboju Północnej Afryki przez Arabów w VII w. miasto zaczęło tracić na znaczeniu i w końcu opustoszało.

Kartagina Tunezja 1

Wejście na teren muzeum

Colline de Byrsa, 2016, Tunezja

http://www.acropoliumcarthage.com/

Poniżej Kartaginy, nad samym wybrzeżem znajdują się słynne Termy Antoniusza

Czytaj więcej…

Kartagina Tunezja 2

Według Appiana z Aleksandrii Kartagina powstała w 814 roku p.n.e. Według jednych podań założona została przez Fenicjan, prowadzonych przez księżniczkę Elszę-Dydonę. Uciekła ona z Tyru po tym, jak jej brat – Pigmalion, zamordował jej męża – Acherbasa. Dydona dowiedziała się o zbrodni podczas widzenia sennego i zdecydowała wyruszyć wraz z ludźmi, chcącymi uciec przez Pigmalionem, w podróż. Ze sobą zabrali oni liczne skarby. Przez Cypr przedostali się do północnej Afryki, gdzie spotkali się z Libijczykami. Fenicjanie zwrócili się do gospodarzy, by odstąpili im tyle ziemi, ile obejmie skóra wołu. Taka prośba wydała się Libijczykom śmieszna i bez przemyślenia sprawy zgodzili się na taki układ. Wtedy też Dydona nakazała ze skóry wołu stworzyć jeden, bardzo cienki rzemień i otoczyć nim jak największy obszar. Jak podaje Appian – miejsce to nazwano Byrsą (po fenicku – zamek, po grecku – skóra). Wokół osady z czasem rozrosło się potężne miasto.

Niektórzy autorzy greccy z kolei twierdzili, iż Kartaginę założyli Zorus i Karchedon. Imiona te pochodzą od fenickiej nazwy Tyru i greckiej nazwy Kartaginy. Samo określenie Punijczyk wzięło się od słowa Poeni, którym to Rzymianie określali Fenicjan. Stolica Kartaginy, Kart Hadaszt, czyli Nowe Miasto założona została prawdopodobnie w połowie VIII wieku. www.imperiumromanum.edu.pl

Kartagina Tunezja 3

Obok Muzeum Kartaginy znajduje się Katedra św. Ludwika, wyniosłe Acropolium, obecnie pełniące rolę centrum kultury i muzealną: www.acropoliumcarthage.com

Kartagina Tunezja 4

W okresie od VII do VI w. p.n.e. – gdy rdzenna Fenicja została podbita przez Asyrię – Kartagińczycy podporządkowali sobie zachodnie kolonie fenickie. Pierwsza wzmianka o Kartaginie pojawia się w 654 p.n.e., kiedy miasto założyło swoją kolonię na Ibizie. W VII w.p.n.e. Kartagińczycy osiedlili się na wybrzeżach Sardynii i Sycylii. Od VI w. p.n.e. konkurowali z Grekami o dominację nad zachodnią częścią Morza Śródziemnego. W 550 p.n.e. kartagiński wódz Malchus podbił część Sycylii. W 535 p.n.e. Kartagińczycy w sojuszu z Etruskami pokonali u wybrzeży Korsyki pod Alalią greckich kolonistów z Fokaji, którzy uprawiali korsarstwo. Wódz Malchus przez pewien czas sprawował w Kartaginie najwyższą władzę. Jednak oskarżony o tyranię i skazany na śmierć został zastąpiony przez Magona, założyciela dynastii Magonidów.

W IV i III w. p.n.e. Kartagińczycy osiągnęli hegemonię w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego. W czasach rozkwitu, Kartagina była timokratyczną republiką oligarchiczną, rządzoną przez rody arystokratyczne (np. ród Barkas). Najwyższą władzę stanowiło dwóch wybieranych sędziów (szofetim) oraz Rada Stu i Rada Trzydziestu. Silne wpływy polityczne mieli kapłani świątyń głównych bóstw: Baala i Astarte.

Kartagina Tunezja 5

…” Pierwszy więc układ między za Lucjusza Juniusza Brutusa i Rzymianami a Kartagińczykami Marka Horacjusza, pierwszych konsulów mianowanych po obaleniu królestwa, którzy poświęcili także świątynię Jowisza Kapitolińskiego – o dwadzieścia osiem lat wcześniej, nim Kserkses przeprawił się do Grecji. Spisaliśmy go przetłumaczywszy możliwie najdokładniej; bo do tego stopnia różni się także u Rzymian teraźniejszy język od dawnego, że nawet najbieglejsi to i owo ledwie po starannym badaniu potrafią wyjaśnić. Tak brzmi ten układ: „Na następujących warunkach ma zasadzać się przyjaźń między Rzymianami i sprzymierzeńcami Rzymian a Kartagińczykami i sprzymierzeńcami Kairtagińczyków. Rzymianie i sprzymierzeńcy Rzymian nie śmią płynąć poza Piękny Przylądek, chyba że zmusi ich do tego burza albo nieprzyjaciele. Jeżeli zaś kto przemocą zostanie tam zapędzony, to nie wodno mu niczego kupić albo zabrać oprócz tego, co jest potrzebne do naprawy statku albo do składania ofiar. A w pięciu dniach ma odjechać. Tym zaś, którzy dla celów handlowych przybędą na obcy teren, nie wolno tam nic załatwić, chyba w obecności herolda albo pisarza. Co przy nich zostanie sprzedane, za to należytość ma być sprzedawcy zagwarantowana ze strony państwa, o ile sprzedaż odbywa się w Libii albo w Sardynii. Jeżeli ktoś z Rzymian przybędzie do tej części Sycylii, którą rządzą Kartagińczycy, mają Rzymianie we wszystkim posiadać równe prawa. Kartagińczycy nie mogą wyrządzać krzywd ludowi z Ardea, Antium, Laurentum, Circei, Terracina ani w ogóle żadnemu ludowi Latynów, ilu ich podlega Rzymowi. Jeżeli zaś niektóre nie podlegają, to mają się od ich miast trzymać z dala; gdyby jednak jakie zajęli, mają Rzymianom oddać nienaruszone. Niech nie wznoszą twierdzy w Lacjum. Jeżeli jako nieprzyjaciele wejdą do kraju, nie wolno im w kraju przenocować. […] Z tego układu wynika, że o Sardynii i Libii mówią oni jako o własnych krajach; natomiast przy Sycylii czynią wyraźną różnicę uwzględniając w układzie tylko tę część wyspy, która podlega rządom Kartagińczyków. Tak samo Rzymianie uwzględniają w układzie tylko obszar latyński, a nie wspominają o reszcie Italii, ponieważ nie była w ich mocy.”

– Polibiusz, Dzieje, III, 22-23

Kartagina Tunezja 6

Wobec osłabienia pozycji Etrusków Kartagina w 509 p.n.e. zawarła traktat z Rzymem. Traktat określał strefy wpływu obu państw. Chcąc wykorzystać zaangażowanie Greków w konflikt z Persami, Kartagina próbowała podbić silne państwa greckie na Sycylii – Syrakuzy, Akragas i Himerę. Jednak armia kartagińska, którą dowodził Hamilkar, syn Magona, poniosła w 480 p.n.e. klęskę w starciu z wojskami Gelona i Terona – tyranów greckich miast. Konsekwencją klęski pod Himerą było odsunięcie od władzy Magonidów – Hannona i Gisgona. W 409 p.n.e. wybuchła kolejna wojna z Grekami, kiedy miasto Segesta zwróciło się do Kartaginy o pomoc w lokalnym konflikcie. Wojskowa ekspedycja, którą dowodził Hannibal Magonida zdołała pokonać Greków, jednak kolejne lata przyniosły następne starcia z Grekami, na których czele stanął tyran Syrakuz Dionizjos I. Trwające aż do śmierci Dionizjosa w 367 p.n.e. walki ustaliły granicę wpływów na Sycylii, na rzece Halykos. W 310 p.n.e. Agatokles, tyran Syrakuz, na czele 14 tysięcznej armii przeprowadził desant na afrykańskie ziemie Kartaginy. Udało mu się rozbić wojska kartagińskie i zająć Utykę i Hippo Acra. Kiedy popłynął na Sycylię, by pomóc oblężonym przez Kartagińczyków Syrakuzom, jego pozostawione w Afryce wojska poniosły klęskę w starciu z najemnikami kartagińskimi. Po tych wydarzeniach nastąpił rozkwit Kartaginy, która stała się potęgą handlową. W 278 p.n.e. na Sycylii wylądował Pyrrus, król Epiru i zajął całą wyspę z wyjątkiem Lilibeum. W 276 p.n.e. połączone siły Kartaginy i Rzymu wyrzuciły Pyrrusa z wyspy.

Kartagina Tunezja 7

Konflikt interesów między Kartaginą i rosnącym w potęgę Rzymem doprowadził do wybuchu w 264 p.n.e. pierwszej wojny punickiej. Zakończyła się ona w 241 p.n.e. klęską Kartaginy, która utraciła posiadłości na Sycylii i zobowiązała się do wypłacenia Rzymowi w ciągu 10 lat kontrybucji w wysokości 3200 talentów srebra. Zrujnowany skarb państwa nie był w stanie wypłacić należnego żołdu licznym najemnikom, co doprowadziło do wybuchu rebelii. Została ona stłumiona, ale kartagińska gospodarka poniosła dalsze straty. W dodatku, wykorzystując sytuację, Rzymianie zajęli Sardynię i Korsykę (w 238 p.n.e.) oraz zmusili Kartaginę do zapłacenia dodatkowych 1200 talentów kontrybucji.

Kartagina Tunezja 8

Zawiści w Kartaginie towarzyszyło zaniepokojenie Rzymu rosnącą potęgą Punijczyków w Hiszpanii. Chcąc ograniczyć ten rozwój i zabezpieczyć bogate miasto Sagunt przed Hazdrubalem, wysłali Rzymianie poselstwo do Nowej Kartaginy. Efektem było zawarcie w 226 p.n.e. układu, który zabraniał Kartagińczykom przekraczać w ich wyprawach rzekę Iberus (obecnie utożsamianą z rzeką Jukar). Układ ten był jednak korzystny dla Kartagińczyków, gdyż nie zabraniał prowadzić podbojów w innych częściach Hiszpanii.

Kartagina Tunezja 9

Śmierć Hazdrubala w 221 p.n.e. i przejście władzy w ręce Hannibala (syn Hamilkara Barkasa) zapoczątkowały systematyczne przygotowania do wojny z Rzymem. Mimo młodego wieku Hannibal bez jakiegokolwiek oporu zmobilizował wszystkie zasoby swojej „monarchii” i spożytkował je na cele militarne. Rozwinięto wywiad wojskowy, obwarowano liczne miasta, a lwią część środków przeznaczano na wyekwipowanie i przygotowanie armii lądowej. Flota w zamierzeniach Hannibala miała spełniać funkcje pomocnicze, była zresztą wielokrotnie słabsza od rzymskiej, gdyż Barkidzi podbój Hiszpanii prowadzili na lądzie. Dla armii sprowadzono z Afryki słonie bojowe i zasilono ją wojownikami z zaprzyjaźnionych plemion.

Stworzony przez Hannibala plan wojny z Rzymem przewidywał zaatakowanie Rzymian w Italii, do której wojsko miało dotrzeć drogą lądową przez Pireneje i Alpy. Po drodze armię mieli zasilić Galowie mieszkający w południowej Galii i północnej Italii. Gdy zaprzyjaźniony z Rzymem Sagunt zaatakował jedno z iberyjskich plemion, Hannibal ruszył na miasto i zdobył je po kilkumiesięcznym oblężeniu w 219 p.n.e. Rzym zażądał wycofania się Kartaginy z Saguntu. Odmowa zapoczątkowała II wojnę punicką, która zakończyła się klęską Kartaginy. Utraciła ona wszystkie pozaafrykańskie posiadłości, musiała zwrócić ziemie odebrane Numidyjczykom, oddać Rzymowi prawie całą flotę oraz zapłacić 10 tys. talentów kontrybucji.

Kartagina Tunezja 10

Klęska Kartaginy zwiększyła znaczenie wrogich Barkidom oligarchów, ale pozycja Hannibala wśród kół demokratycznych była nadal silna. Utrata posiadłości zamorskich pogorszyła sytuację materialną kupców i rzemieślników. Niezadowolenie społeczeństwa z rządów oligarchów i przekonanie, że ich bezczynność przyczyniła się do klęski w wojnie, umożliwiły Hannibalowi powrót do polityki w 196 p.n.e. Obejmując urząd sufeta obiecał przeprowadzenie reform demokratycznych i usprawnienie podupadającej gospodarki.

Wprowadzenie surowej kontroli finansów umożliwiło wcześniejszą spłatę Rzymowi kontrybucji, bez obciążania ludności nadzwyczajnymi podatkami. Zmniejszenie obrotów handlowych (utrata ziem zamorskich) skłoniło Hannibala do forsowania samowystarczalności rolnej, intensyfikacji upraw winnej latorośli oraz sadzenia gajów oliwnych i figowych. Dzięki temu Kartagina uniezależniła się od importu wina i oliwy z Rodos i Sycylii, co wzmocniło jej finanse. Mimo że pod względem politycznym Kartagina była państwem drugorzędnym, ekonomicznie była nadal silna.

Hannibal starał się ograniczyć wpływy oligarchii. Czy miała to być zemsta za jej bezczynność podczas niedawnej wojny, czy też trzeźwe i racjonalne działanie polityka pragnącego odbudowy kraju – można tylko przypuszczać. Faktem jest, że wyegzekwowanie należności pieniężnych od plutokracji kartagińskiej i rozwiązanie Trybunału Stu Czterech, spowodowało oskarżenie Hannibala o knowania przeciwko Rzymowi. Obawiając się rychłego aresztowania albo śmierci Hannibal w 195 p.n.e. uciekł z Kartaginy. Wkrótce potem działalność Trybunału została przywrócona. Jednak w gospodarce kontynuowano politykę Hannibala, co zapewniło Kartaginie szybki rozwój.

Kartagina Tunezja 12

Kilka dekad szybkiego wzrostu kartagińskiej gospodarki nie uszło uwadze Rzymu. Gdy Kato Starszy odwiedził Kartaginę w 153 p.n.e. i ujrzał jej fantastyczne odrodzenie, stał się fanatycznym zwolennikiem jej całkowitego ujarzmienia.

Wypadki afrykańskie tamtych lat sprzyjały jego dążeniom. Królestwo numidyjskie, które wzrosło w siłę w wyniku klęski Kartaginy w drugiej wojnie punickiej, zaczęło rozwijać swoje miasta i handel. Stabilne rządy króla Masynissy sprzyjały wzmocnieniu militarnemu i gospodarczemu. Masynissa jako sojusznik Rzymu czuł się bezpieczny i coraz częściej napadał na terytorium Kartaginy. Umacniające się mimo ucieczki Hannibala stronnictwo demokratyczne wezwało do zbrojnego powstrzymania napadów Masynissy. Rozpoczęto działania wojenne, które przyniosły Kartagińczykom porażkę, a dla Rzymu stały się pretekstem do rozpoczęcia III wojny punickiej w 149 p.n.e.

W 146 p.n.e. Rzymianie zdobyli Kartaginę. Miasto zostało zburzone, a ziemia na którym stało, zaorana i przeklęta (obsypana solą miała nic już nie urodzić). 90 proc. mieszkańców miasta zginęło podczas oblężenia i szturmu. Resztę Rzymianie sprzedali w niewolę.

Kartagina Tunezja 13

Budowa Kartaginy …

Kartagina Tunezja 14

W magazynach muzealnych czeka jeszcze wiele artefaktów na odpowiednie wyeksponowanie.

Kartagina Tunezja 15

Od 122 roku p.n.e. na miejscu Kartaginy istniała kolonia rzymska Colonia Iunonia, a Cezar w 44 roku p.n.e. przywrócił jej starą nazwę Karthago. W czasach cesarstwa miasto kwitło, jako ośrodek senackiej prowincji Africa Proconsularis będącej spichlerzem Rzymu.

U jego schyłku stało się ośrodkiem silnie rozprzestrzeniającego się w północnej Afryce chrześcijaństwa. W III w. biskupem Kartaginy był św. Cyprian (ok. 200-258), który 14 września 258 r. za panowania cesarza Waleriana – podobnie jak wcześniej za Septymiusza Sewera święte Perpetua i Felicyta – zginął w prześladowaniu chrześcijan jako męczennik. Odbyły się też w niej ważne dla Kościoła synody, tzw. Synody w Kartaginie. Z Kartaginy pochodził Donat (ur. przed 313, zm. ok. 355), twórca herezji zwanej donatyzmem. W latach ok. 391-430 biskupem Kartaginy był Aureliusz.

Kartagina Tunezja 16

W 439 roku Kartaginę zdobyli Wandalowie, którzy dziesięć lat wcześniej pojawili się w północnej Afryce, i uczynili ją swą stolicą. W 534 została odbita przez bizantyjskie wojska Belizariusza. Podbój północnej Afryki przez Arabów i zdobycie miasta w 697 przez arabskiego wodza Hasana Ibn Numana – położyły kres chrześcijaństwu. Miasto z czasem straciło swe znaczenie i opustoszało.

Kartagina Tunezja 17

Od XIX w. prowadzone są w mieście Kartagina prace wykopaliskowe. Najstarsze odnalezione ślady materialne pochodzą z połowy VIII w. p.n.e. Mury wokół miasta miały aż 32 km długości. Głównymi jego dzielnicami były: akropol, Byrsa i dzielnica portowa.

Kartagina Tunezja 18

Kartagina Tunezja 19

Kartagina Tunezja 20

Kartagina Tunezja 21

Kartagina Tunezja 22

Kartagina Tunezja 23

Kartagina Tunezja 24

Kartagina Tunezja 26

Kartagina Tunezja 27

Kartagina Tunezja 28

Kartagina Tunezja 29

Kartagina Tunezja 30

Kartagina Tunezja 31

Kartagina Tunezja 32

Kartagina Tunezja 33

Kartagina Tunezja 34

Kartagina Tunezja 35

Kartagina Tunezja 36

Kartagina Tunezja 37

Kartagina Tunezja 38

opracowanie Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

#Djerba #Tunezja

2026-01-11 0 komentarze/y

Zamki i pałace

Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie

przez Redakcja 2026-01-10

Napisane przez Redakcja

Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie to miejsce, które na pierwszy rzut oka może zaskoczyć swoją powściągliwością, ale przy bliższym poznaniu odsłania niezwykle wielowarstwową historię Pomorza Zachodniego. Choć dzisiejsza bryła jest w dużej mierze efektem powojennej odbudowy po zniszczeniach II wojny światowej, sam zamek pozostaje jednym z najważniejszych symboli miasta i świadkiem jego burzliwych dziejów. To właśnie tutaj przez stulecia rezydowali książęta z dynastii Gryfitów, a wzgórze zamkowe było centrum politycznym i kulturowym regionu. Mimo braku bogato zachowanych wnętrz czy oryginalnego wyposażenia, zamek przyciąga swoją architekturą, położeniem oraz atmosferą miejsca, w którym historia nie zniknęła – lecz została na nowo opowiedziana.

Odwiedzając Szczecin, trudno pominąć Zamek Książąt Pomorskich – dominantę miasta, która od wieków wyznacza jego historyczne centrum. Choć współczesny wygląd zamku jest wynikiem rekonstrukcji przeprowadzonej po niemal całkowitym zniszczeniu podczas II wojny światowej, jego znaczenie pozostaje niepodważalne. To właśnie tutaj koncentrowało się życie polityczne i reprezentacyjne Pomorza Zachodniego, a mury zamkowe były świadkami narodzin, decyzji i upadku dynastii Gryfitów.

Historia tego miejsca sięga znacznie dalej niż średniowieczne mury. Już przed 1124 rokiem na wzgórzu zamkowym istniał słowiański gród z drewnianą siedzibą księcia Warcisława I, który odegrał kluczową rolę w procesie chrystianizacji Pomorza. Pierwsze murowane elementy zamku pojawiły się w 1346 roku, dając początek wieloetapowej rozbudowie, która z czasem przekształciła go w renesansową rezydencję książęcą.

Dzisiejszy zamek nie oferuje bogato zdobionych komnat ani autentycznego, historycznego wyposażenia – i to warto jasno podkreślić. Jednak jego siła tkwi gdzie indziej: w bryle architektonicznej, układzie dziedzińców, widokach na miasto oraz świadomości, że stoimy w miejscu o ponad tysiącletniej ciągłości osadniczej i politycznej. To przestrzeń, którą należy czytać bardziej jako symbol i punkt orientacyjny historii niż klasyczne muzeum wnętrz.

11 maja runęła część stropu wspierana wokoło kolumny. Strop runął na ostatnim 3 piętrze a zatrzymał się na poziomie piwnic, porywając po drodze stropy na kolejnych kondygnacjach. W związku z pracami budowlanymi Taras Książęcy, Wieża Dzwonów oraz Skrzydło Północne były przez długi czas nieczynne.

foto: PSP w Szczecinie

Część zamku była wyłączona ze zwiedzania

Na zamku mieści się Opera na Zamku i Zachodniopomorski Urząd Marszałkowski.

http://zamek.szczecin.pl

Większość trasy oprowadzania przebiega po zamkowych dziedzińcach, omawiane są pomniki i historyczne tablice związane z zabytkiem. Na dużym dziedzińcu przedstawiany jest m.in. XVII-wieczny zegar astronomiczny.

Dziedzińce zamkowe dostępne są do godz. 23.00

opracowanie & foto : Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

Zamki w Polsce

Najpiękniejsze i najokazalsze obiekty obronne

Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie

2026-01-10 0 komentarze/y

Muzea

Muzeum Stutthof w Sztutowie, Niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady (1939–1945)

przez Redakcja 2026-01-07

Napisane przez Redakcja

Zachowany obóz koncentracyjny niemieckich nazistów z wystawami o II wojnie św., eksponatami i dużym archiwum. Muzeum utworzone staraniem byłych więźniów KL Stutthof, na mocy uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku w dniu 12 marca 1962.

Muzeum zorganizowane jest na części dawnego obozu (ok. 20 ha). Wśród najważniejszych jego zabytków jest częściowo zachowany Stary Obóz, komora gazowa, komendantura wraz z garażami, przestrzeń ogrodów warzywnych i szklarni. Teren miejsca pamięci obejmuje także rekonstrukcję krematoriów, puste już dziś pola tzw. Nowego Obozu i Obozu Żydowskiego, a także pomnik monumentalny autorstwa Wiktora Tołkina. Szczególnie bogate są zgromadzone i przechowywane archiwa poobozowe. Na terenie Muzeum zainstalowana jest stała wystawa główna. Są też organizowane wystawy czasowe.

„Mamy moc sprawczą by pamiętać, ale nie mamy mocy by zatrzymać czas…”

Piotr Tarnowski, Dyrektor Muzeum Stutthof w Sztutowie

Muzeum jest dostępne przez cały rok, zwiedzającym umożliwia się uczestnictwo w projekcjach filmów dokumentalnych, zwiedzanie z przewodnikiem lub tzw. audioguidem.

Muzeum Stutthof w Sztutowie.

Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1939-1945)

ul. Muzealna 6, 82-110 Sztutowo

https://stutthof.org

Na udostępnianej do zwiedzania powierzchni zachowało się kilkanaście budynków i reliktów świadczących o tragicznej przeszłości tego terenu, m.in. kilka drewnianych baraków więźniarskich z lat 1939-1940, były budynek komendantury obozu, krematorium i komora gazowa.

Większa część infrastruktury byłego obozu została jednak zniszczona lub rozebrana w kilka lat po zakończeniu wojny, gdy teren nie miał swojego prawnego opiekuna. Nad całością terenu góruje od 1968 roku monumentalny Pomnik Walki i Męczeństwa projektu W. Tołkina. Artysta ten jest również autorem zrealizowanej koncepcji upamiętnienia całego terenu byłego obozu.

Wystawy stałe i czasowe dokumentujące historię okupacji Pomorza Gdańskiego, dzieje obozu Stutthof oraz los przebywających w nim więźniów eksponowane są w oryginalnych budynkach poobozowych. Trasa zwiedzania jest dodatkowo oznaczona kilkudziesięcioma tablicami historycznymi ze zdjęciami archiwalnymi.

Na zwiedzanie terenu i wystaw należy poświęcić około 2 godzin. Wszelką pomoc i informację można uzyskać w Biurze Obsługi Zwiedzających umieszczonym w dawnej wartowni zaraz przy głównym wejściu na teren Muzeum. Tam tez można nabyć wiele wydawnictw tematycznie związanych z historią Stutthofu. Do stałej dyspozycji zwiedzających jest również kino prezentujące filmy dokumentalne: przede wszystkim kroniki radziecką i polską z lat 1945-1946.

opracowanie & foto:

Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

2026-01-07 0 komentarze/y

Ukraina

Zamek Bilhorod-Dnistrovskyi – Białogród nad Dniestrem

przez Redakcja 2026-01-07

Napisane przez Redakcja

Zamek Bilhorod-Dnistrovskyi – Białogród nad Dniestrem

Білгород-Дністровський

Zamek Bilhorod-Dnistrovskyi na Ukraine, zwany także jako Twierdza Akerman. Odessa Oblast, Ukrainian: Білгород-Дністровський, Biłhorod-Dnistrowśkyj. Jego początki sięgają VI w p n e. Odwiedzając Odessę czy Pobliskie winnice Shabo, nie sposób ominąć wizyty na tym legendarnym zamczysku. Teren rozległy, podobnie jak i panorama a mury potężne mimo upływu wielu wieków. Zamek wznosi się na prawym brzegu rozlewisk Dniestru tuż przed ujściem do Morza Czarnego. Stąd już także całkiem blisko do delty Dunaju i jego potężnych rozlewisk.

Bilhorod-Dnistrovskyi to rozległe zamczysko nad Morzem Czarnym. Czy przypomina któryś z zamków w Polsce ?

Białogród nad Dniestrem (ukr. Білгород-Дністровський, Biłhorod-Dnistrowśkyj, rum. /mołd. Cetatea Albă, hist. do 1944 Akerman) – miasto w południowo-zachodniej Ukrainie, na Nizinie Czarnomorskiej, nad Limanem Dniestru, 18 km od Morza Czarnego, w obwodzie odeskim.

Starożytna grecka kolonia Tyras (założona w VI w. p.n.e.), później rzymska Alba Iulia. W latach 1541, 1542, 1549 odbity z rąk tatarski i tureckich przez rotmistrza Bernarda Pretwicza, który przyszedł z odsieczą Białogrodowi.

W okresie 1600-1611 pod panowaniem Wołochów. W XVIII wieku centrum Tatarów budziackich, kilkakrotnie zdobywane przez Rosjan. W 1812 włączony do Rosji. W XIX wieku port solny i zbożowy. W 1918-1940 w Rumunii jako Cetatea Alba, w sierpniu 1940 przyłączony do Ukraińskiej SRR, a od lipca 1941 do sierpnia 1944 znowu w granicach Rumunii. Od 1945 w ZSRR, od 1991 w Republice Ukrainy.

Od 545 roku n.e. pod panowaniem Cesarstwa Bizantyńskiego – zwano je Leukopolis i wtedy też wybudowano pierwsze fortyfikacje zwane Asprocastron, czyli Biały Zamek. W XIII wieku znalazł się pod panowaniem Tatarów. W XIII wieku znaczne wpływy Republiki Genui, a od 1359 roku we władaniu hospodarów mołdawskich jako Cetatea Alba. Od 1387 lenno króla Polski. W 1399 roku rozbudowano zamek. W 1420 oblegana przez Turków, ale obronił ją książę mołdawski Aleksander Dobry. W 1484 roku twierdza została zdobyta przez Turków, którzy zmienili jej nazwę na Akerman („biała twierdza”).

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

2026-01-07 0 komentarze/y

Europa

Największe europejskie muzea, które zwiedzisz za darmo – lista hitów dla miłośników sztuki i historii

przez Redakcja 2026-01-07

Napisane przez Redakcja

Europa kryje setki muzeów światowej klasy, do których można wejść całkowicie za darmo – bez biletów, kolejek i kompromisów jakościowych. Od monumentalnych galerii sztuki w Londynie, przez narodowe muzea historii, po nowoczesne kolekcje designu i nauki – bezpłatne muzea to jeden z najlepiej strzeżonych sekretów europejskiej turystyki kulturalnej.

Zwiedzanie największych muzeów Europy nie musi oznaczać wysokich kosztów ani rezygnacji z ambitnych planów podróżniczych. W wielu krajach – szczególnie w Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech czy krajach nordyckich – dostęp do narodowych kolekcji sztuki, historii i nauki jest bezpłatny przez cały rok lub w wybrane dni tygodnia. To właśnie tam można zobaczyć dzieła największych mistrzów malarstwa, bezcenne artefakty archeologiczne czy ikony kultury europejskiej, nie wydając ani jednego euro.

W tym zestawieniu prezentujemy największe i najbardziej prestiżowe europejskie muzea dostępne za darmo, które są absolutnymi „must see” dla miłośników sztuki, historii i dziedzictwa kulturowego. To propozycja zarówno dla doświadczonych podróżników, jak i dla osób planujących city break, rodzinne wakacje czy kulturalną wyprawę po Europie – z naciskiem na jakość, autentyczność i realną dostępność.

Wielka Brytania — Londyn

1) British Museum — British Museum (Muzeum Brytyjskie)

Co prezentuje: kolekcje archeologii i sztuki z całego świata: starożytne cywilizacje (Egipt, Mezopotamia, Grecja, Rzym), zbiory Azji, Afryki, Oceanii i Ameryk.
Najważniejsze eksponaty: Kamień z Rosetty, rzeźby z Partenonu (Elgin Marbles), mumie egipskie, zabytki z Mezopotamii.
Wstęp: wejście do kolekcji stałej jest bezpłatne (czasami wymagane rezerwacje wejścia online dla kontroli liczby odwiedzających); opłaty mogą dotyczyć tylko wystaw czasowych.
Oficjalna strona (potwierdzenie): British Museum — darmowy wstęp do kolekcji stałej. britishmuseum.org

2) National Gallery, London — National Gallery (Galeria Narodowa w Londynie)

Co prezentuje: kolekcja malarstwa europejskiego od XIV do XIX wieku (gł. malarstwo włoskie, flamandzkie, niemieckie, hiszpańskie i brytyjskie).
Najważniejsze eksponaty: obrazy m.in. Van Gogha, Botticellego, Leonarda, Turnera; kolekcja obejmuje ikony malarstwa światowego (np. „Słoneczniki” i inne dzieła mistrzów — konkretne eksponaty zmieniać się mogą przy rotacji).
Wstęp: ogólne wejście do kolekcji stałej — bezpłatne; opłaty dotyczą niektórych wystaw czasowych.
Oficjalna strona (potwierdzenie): National Gallery — „Admission free” (general admission free). nationalgallery.org.uk

3) Tate Modern — Tate Modern (Muzeum Sztuki Nowoczesnej Tate Modern)

Co prezentuje: sztuka współczesna i nowoczesna (XX–XXI w.) — malarstwo, rzeźba, instalacje, prace konceptualne, performance i multimedia.
Najważniejsze eksponaty: prace światowych twórców współczesnych (Picasso, Warhol, Hockney, Duchamp i inni) — kolekcja stała jest dostępna bez opłat; niektóre wystawy specjalne wymagają biletu.
Wstęp: dostęp do kolekcji stałej jest bezpłatny; wystawy czasowe bywają płatne i wymagają rezerwacji.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Tate Modern — „Entry to the collection is free”. tate.org.uk

4) Victoria and Albert Museum (V&A) — Victoria and Albert Museum (Muzeum Wiktorii i Alberta)

Co prezentuje: sztuka użytkowa, design i rzemiosło artystyczne (m.in. tkaniny, moda, ceramika, meble, szkło, fotografia).
Najważniejsze eksponaty: bogate kolekcje ceramiki, rzemiosła artystycznego, biżuterii, mody i projektowania przemysłowego; słynne Cast Courts i wystawy historii designu.
Wstęp: wstęp do kolekcji stałej jest bezpłatny; niektóre wystawy specjalne są płatne.
Oficjalna strona (potwierdzenie): V&A — „General admission is free”. Victoria and Albert Museum

5) Natural History Museum — Natural History Museum, London (Muzeum Historii Naturalnej)

Co prezentuje: przyroda — paleontologia, zoologia, geologia, wystawy o ewolucji, dinozaurach, ekologii i biologii ziemi.
Najważniejsze eksponaty: szkielety dinozaurów, kolekcje mineralogiczne, wystawy poświęcone ewolucji i człowiekowi; stała wystawa wstępna jest bezpłatna (wystawy specjalne mogą być płatne).
Wstęp: darmowy wstęp do muzeum (często wymagane rezerwacje wejścia online w sezonie); wystawy czasowe płatne.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Natural History Museum — „Visiting the Natural History Museum is free”. nhm.ac.uk

6) Science Museum — Science Museum (Muzeum Nauki)

Co prezentuje: technologie i historia nauki: maszyny, silniki, lotnictwo, medycyna, wystawy interaktywne popularyzujące naukę.
Najważniejsze eksponaty: historyczne maszyny parowe, samoloty, ekspozycje o kosmosie i technologii; stała kolekcja generalnie bezpłatna, indywidualne atrakcje/wystawy specjalne i niektóre interaktywne strefy płatne.
Wstęp: ogólny dostęp bezpłatny (część atrakcji i wystaw specjalnych płatna).
Oficjalna strona (potwierdzenie): Science Museum — „Book your free general admission tickets to visit the museum here.” Science Museum

Francja — Paryż

1) Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris — Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris (Muzeum Sztuki Współczesnej Miasta Paryża)

Co prezentuje: sztuka XX i XXI wieku (kolekcje miejskie — malarstwo, rzeźba, grafika, dzieła awangardy francuskiej i zagranicznej).
Najważniejsze eksponaty: prace Matisse’a, Dufy’ego, Delaunayów i innych modernistów; kolekcja stała dostępna bez opłat.
Wstęp: kolekcja stała — bezpłatny wstęp; wystawy czasowe zwykle płatne i czasami wymagają rezerwacji.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Musée d’Art Moderne de Paris — „The permanent collections are accessible without booking and free of charge.” mam.paris.fr

2) Petit Palais — Petit Palais, Musée des Beaux-Arts de la Ville de Paris (Petit Palais — Muzeum Sztuk Pięknych Miasta Paryża)

Co prezentuje: zbiory sztuki od starożytności po początek XX wieku: malarstwo, rzeźba, rzemiosło artystyczne, dekoracje wnętrz.
Najważniejsze eksponaty: kolekcja miejskich dzieł sztuki, zbiory malarskie i dekoracyjne (wystawy stałe obejmują szeroki przekrój).
Wstęp: dostęp do kolekcji stałej jest bezpłatny; wystawy tymczasowe są zazwyczaj płatne.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Petit Palais — „Free access to the permanent collection.” Petit Palais

3) Musée Carnavalet — Musée Carnavalet — Histoire de Paris (Muzeum Carnavalet — Historia Paryża)

Co prezentuje: historia miasta Paryża od prehistorii po czasy współczesne — zbiory urbanistyki, wyrobów artystycznych, mebli, obrazów i dokumentów.
Najważniejsze eksponaty: bogata dokumentacja życia miejskiego, rekonstrukcje wnętrz paryskich, kolekcje ikonograficzne ukazujące rozwój miasta.
Wstęp: stała ekspozycja (permanent collection) udostępniona bezpłatnie.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Musée Carnavalet — „Parcours permanent : gratuit, en accès libre.” Musée Carnavalet

Maison de Balzac

(Dom Balzaca)
Co prezentuje: Dom, w którym pisarz Honoré de Balzac tworzył „Komedie ludzką”. Muzeum prezentuje jego rękopisy, listy i pamiątki.
Najważniejsze eksponaty: rękopisy Balzaca, pierwodruki jego powieści, meble z epoki.
Wstęp: Wstęp wolny do stałej ekspozycji.
Oficjalna strona: maisondebalzac.paris.fr

Musée Bourdelle

(Muzeum Antoine’a Bourdelle’a)
Co prezentuje: Dawna pracownia rzeźbiarza Antoine’a Bourdelle’a – ucznia Rodina.
Najważniejsze eksponaty: monumentalne rzeźby, modele gipsowe, szkice i fotografie artysty.
Wstęp: Bezpłatny wstęp na wystawę stałą.
Oficjalna strona: museebourdelle.paris.fr

Musée Cernuschi – Musée des Arts de l’Asie de la Ville de Paris

(Muzeum Cernuschi – Muzeum Sztuki Azjatyckiej)
Co prezentuje: Sztuka Dalekiego Wschodu – Chiny, Japonia, Korea, Wietnam.
Najważniejsze eksponaty: brązy i ceramika chińska, buddyjskie rzeźby, zbiory kaligrafii.
Wstęp: Stała ekspozycja bezpłatna.
Oficjalna strona: cernuschi.paris.fr

Musée de la Vie Romantique

(Muzeum Życia Romantycznego)
Co prezentuje: Sztuka i styl życia epoki romantyzmu. Muzeum mieści się w dawnym domu malarza Ary Scheffera w dzielnicy Montmartre.
Najważniejsze eksponaty: pamiątki po George Sand, Chopinie i Delacroix, rzeźby i obrazy artystów romantycznych.
Wstęp: Stała ekspozycja bezpłatna.
Oficjalna strona: museevieromantique.paris.fr

Musée Zadkine

(Muzeum Ossipa Zadkina)
Co prezentuje: Pracownia i ogród rzeźbiarza rosyjskiego pochodzenia, działającego w Paryżu.
Najważniejsze eksponaty: rzeźby z drewna, kamienia i brązu, dokumenty i szkice artysty.
Wstęp: Wstęp bezpłatny do stałej ekspozycji i ogrodu.
Oficjalna strona: museezadkine.paris.fr

Musée de la Préfecture de Police

(Muzeum Prefektury Policji)
Co prezentuje: Historia paryskiej policji od XVII wieku po współczesność.
Najważniejsze eksponaty: dokumenty z rewolucji 1789, akta śledcze, stare uniformy i broń.
Wstęp: Wstęp całkowicie bezpłatny.
Oficjalna strona: prefecturedepolice.interieur.gouv.fr

Maison Victor Hugo – Place des Vosges

(Dom Victora Hugo)
Co prezentuje: Apartament, w którym autor „Nędzników” mieszkał w latach 1832–1848.
Najważniejsze eksponaty: rękopisy, ilustracje, meble projektowane przez samego Hugo.
Wstęp: Bezpłatny wstęp na wystawę stałą.
Oficjalna strona: maisonvictorhugo.paris.fr

Dodatkowo:

Wiele narodowych muzeów Francji, takich jak Luwr, Musée d’Orsay, Centre Pompidou czy Musée Rodin, oferuje bezpłatny wstęp w każdą pierwszą niedzielę miesiąca dla wszystkich zwiedzających.

Niemcy — Berlin

Museum für Naturkunde Berlin — Museum of Natural History Berlin (Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie)

Co prezentuje: kolekcje z zakresu paleontologii, zoologii i geologii; liczne szkielety dinozaurów, okazy z całego świata, badania naukowe i edukacja przyrodnicza.
Najważniejsze eksponaty: słynny szkielet „Brachiosaurus brancai” — największy dinozaur na świecie w zbiorach muzeum; kolekcje inkluzji w bursztynie; eksponaty z zakresu ewolucji człowieka.
Wstęp bezpłatny: dzieci i młodzież do 18 lat mogą wchodzić bezpłatnie, jednak pełny wstęp dla wszystkich bez opłat nie jest w pełni stałą zasadą (część wystaw specjalnych płatna) — dlatego muzeum traktuję jako przykład z bardzo przystępnym wstępem, choć nie w pełni “za darmo dla wszystkich” w każdej chwili. Deutsches Technikmuseum Berlin+1
Oficjalna strona: technikmuseum.berlin

Jüdisches Museum Berlin — Muzeum Żydowskie w Berlinie

Co prezentuje: historia Żydów w Niemczech i Europie, ich życie codzienne, sztuka, kultura, doświadczenia społeczno-historyczne XX i XXI wieku.
Najważniejsze eksponaty: archiwalne materiały, wystawy multimedialne i interaktywne, kolekcje dokumentujące historię żydowską w Niemczech.
Wstęp: Stała ekspozycja: „Free admission to the permanent collection.” Staatliche Museen zu Berlin
Oficjalna strona: juedisches-museum-berlin.de

Stadtmuseum Berlin / Museum Ephraim-Palais — Muzeum Miejskie Berlina / Pałac Ephraima

Co prezentuje: historia Berlina jako miasta — wystawa „BerlinZEIT – The city makes history!” obejmuje dzieje miasta od starożytności po współczesność.
Najważniejsze eksponaty: dokumenty i artefakty miejskie, rekonstrukcje historyczne, wystawy prezentujące transformacje miasta.
Wstęp: Wskazane: bilet od 7 €, darmowy tylko dla osób z obniżonym uprawnieniem – nie ogólnodostępny bezpłatny dla wszystkich. Stadtmuseum Berlin
Oficjalna strona: stadtmuseum.de

Włochy — Rzym

Museo Carlo Bilotti Aranciera di Villa Borghese (Rzym)

Co prezentuje: kolekcję sztuki XX wieku (m.in. pop-art, współczesna grafika i rzeźba) zgromadzoną w willi w parku Villa Borghese; muzeum miejskie w strukturze miasta Rzym; różnorodne wystawy i działania kulturalne.
Najważniejsze eksponaty: prace Andy’ego Warhola, Roy’a Lichtensteina, grafiki współczesne, rzeźby oraz zmieniające się ekspozycje czasowe.
Wstęp bezpłatny: muzeum należy do grupy instytucji wskazanych jako „admission free” bez biletu wstępu — przykład z listy muzeów Rzymu. romapass.it+1
Oficjalna strona: museiincomuneroma.it

(W Rzymie obowiązuje system „domenica al museo” — pierwszy niedziela miesiąca wiele państwowych muzeów wstęp wolny, ale nie cały czas. Dlatego wybrano muzea o wstępie free bez warunków/lub bardzo przystępne.)

Hiszpania — Madryt

Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía — Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía (Narodowe Muzeum Sztuki Reina Sofía)

Co prezentuje: sztuka hiszpańska XX i XXI wieku — m.in. kubizm, surrealizm, abstrakcja; kolekcje w Hiszpanii i międzynarodowe; dzieła Picassa (m.in. „Guernica”), Dalí’ego i innych.
Najważniejsze eksponaty: „Guernica” Picassa, dzieła Salvadora Dalí’ego, prace hiszpańskich modernistów i współczesnych artystów; ekspozycje multimedialne.
Wstęp bezpłatny: wstęp bezpłatny w określonych godzinach. museoreinasofia.es
Oficjalna strona: museoreinasofia.es

Holandia — Amsterdam

Rijksmuseum — Rijksmuseum (Narodowe Muzeum w Amsterdamie)

Co prezentuje: sztuka holenderska i światowa; zbiory malarstwa Złotego Wieku, sztuka współczesna, kolekcje rzemiosła artystycznego i historii naturalnej.
Najważniejsze eksponaty: „Straż nocna” (Rembrandt), „Widok domu Hartów w Delft” (Vermeer), liczne arcydzieła malarstwa holenderskiego.
Wstęp: mu-zeum informuje, że dzieci i młodzież do 18 lat mają wstęp darmowy. Nie znajdę pewnej informacji, że dorośli zawsze mają wstęp za darmo. rijksmuseum.nl+1
Oficjalna strona: rijksmuseum.nl

Austria — Wiedeń

Wien Museum — Wien Museum (Muzeum Wiedeńskie)

Co prezentuje: historia Wiednia od czasów neolitu po współczesność, zbiory archeologiczne, historia miejskiego życia, wystawy czasowe.
Najważniejsze eksponaty: 1 700 obiektów w nowej stałej ekspozycji „Vienna. My History”, która dokumentuje kilka tysięcy lat dziejów miasta. b2b.vienna.info+1
Wstęp: stała ekspozycja dostępna bezpłatnie — „Free admission to the permanent exhibition… no ticket required”. shop.wienmuseum.at
Oficjalna strona: wienmuseum.at

Zastrzeżenie: darmowy dostęp dotyczy ekspozycji stałej; wystawy czasowe mogą być płatne.

Wielka Brytania — Londyn

British Museum — Muzeum Brytyjskie

Co prezentuje:
Jedno z najstarszych i najsłynniejszych muzeów świata, gromadzące zbiory dokumentujące historię i kulturę ludzkości od początków cywilizacji po czasy współczesne. W kolekcji znajdują się artefakty ze starożytnego Egiptu, Mezopotamii, Grecji, Rzymu, Azji, Afryki, obu Ameryk i Europy.

Najważniejsze eksponaty:
Kamień z Rosetty, marmury z Partenonu, mumie egipskie, posągi z Wyspy Wielkanocnej (Hoa Hakananai’a), skarby Sutton Hoo oraz bogata kolekcja sztuki i rękopisów.

Wstęp:
Wstęp do stałych galerii i ekspozycji jest całkowicie bezpłatny dla wszystkich odwiedzających przez cały rok („Free admission – open daily”). Opłaty dotyczą jedynie wybranych wystaw czasowych i wydarzeń specjalnych.
Źródło: https://www.britishmuseum.org/visit

The National Gallery — Galeria Narodowa w Londynie

Co prezentuje: Malarstwo europejskie od XIII do początku XX wieku.
Najważniejsze eksponaty: Dzieła Leonarda da Vinci, Rembrandta, Vincenta van Gogha („Słoneczniki”), Moneta, Turnera, Botticellego i Caravaggia.
Wstęp: Stała kolekcja – wstęp wolny; płatne są jedynie wystawy czasowe.
Oficjalna strona: nationalgallery.org.uk

Tate Modern — Muzeum Sztuki Nowoczesnej Tate Modern

Co prezentuje: Sztuka nowoczesna i współczesna od 1900 roku po dziś dzień, prezentowana w dawnym budynku elektrowni Bankside.
Najważniejsze eksponaty: Prace Picassa, Warhola, Dalíego, Pollocka, Rothko, Hirsta i Louise Bourgeois.
Wstęp: Bezpłatny wstęp do stałych galerii; niektóre wystawy specjalne – płatne.
Oficjalna strona: tate.org.uk/visit/tate-modern

Tate Modern — Muzeum Sztuki Nowoczesnej Tate Modern

Science Museum — Muzeum Nauki w Londynie

Co prezentuje: Rozwój nauki, technologii i wynalazków od XVIII wieku po współczesność. Interaktywne wystawy dla dzieci i dorosłych.
Najważniejsze eksponaty: Pierwszy silnik parowy Jamesa Watta, modele statków kosmicznych, kapsuła Apollo 10, pierwszy komputer Apple.
Wstęp: Stała ekspozycja – wstęp wolny; niektóre wystawy i kina IMAX – płatne.
Oficjalna strona: sciencemuseum.org.uk

Victoria and Albert Museum (V&A) — Muzeum Wiktorii i Alberta

Co prezentuje: Największe na świecie muzeum sztuki użytkowej i designu. Kolekcje mody, ceramiki, biżuterii, mebli, rzeźby i fotografii.
Najważniejsze eksponaty: Kolekcje renesansowe, rzeźby Donatella, zbiory strojów od XVI wieku po haute couture.
Wstęp: Bezpłatny wstęp do stałych galerii; wybrane wystawy – płatne.
Oficjalna strona: vam.ac.uk

Victoria and Albert Museum (V&A) — Muzeum Wiktorii i Alberta

Museum of London Docklands — Muzeum Londynu w Docklands

Co prezentuje: Historia portu londyńskiego, handlu kolonialnego, niewolnictwa i przemian wschodniego Londynu.
Najważniejsze eksponaty: Interaktywne rekonstrukcje nabrzeży, makiety portów, eksponaty dotyczące imperium brytyjskiego.
Wstęp: Wstęp bezpłatny przez cały rok.
Oficjalna strona: museumoflondon.org.uk/docklands

Luksemburg — Luksemburg (miasto)

National Museum of History & Art — Musée National d’Histoire et d’Art (Muzeum Historyczne i Sztuki Narodowej)

Co prezentuje: Zbiory obejmujące historię Wielkiego Księstwa Luksemburga od czasów średniowiecznych po współczesność oraz sztukę i rzemiosło artystyczne regionu. MNAHA+1
Najważniejsze eksponaty: Stała ekspozycja dokumentuje rozwój kraju — archeologia, historia średniowieczna, sztuka nowoczesna — i jest dostępna bezpłatnie. MNAHA
Wstęp: Stała wystawa udostępniona bezpłatnie („Our permanent collection is free to visit at any time.”) MNAHA
Oficjalna strona: nationalmusee.lu

Casino Luxembourg – Forum d’art contemporain — Casino Luxembourg – Forum Sztuki Współczesnej

Co prezentuje: Sztuka współczesna — wystawy czasowe i projekty artystyczne dla młodej publiczności. luxembourg.public.lu
Najważniejsze eksponaty: Instalacje artystyczne, działania interdyscyplinarne, projekty multimedialne. luxembourg.public.lu
Wstęp: Wstęp całkowicie bezpłatny („Admission is free.”) luxembourg.public.lu
Oficjalna strona: casino-luxembourg.lu

MNHA: bezpłatny wstęp do stałej kolekcji → spełnia kryterium w tej części.

Casino Luxembourg: całkowicie darmowy wstęp → spełnia kryterium.

Dania — Kopenhaga

Museum of Copenhagen — Københavns Museum (Muzeum Miasta Kopenhagi)

Co prezentuje: Historia Kopenhagi od czasów średniowiecza po współczesność — kolekcje miejskie, liczne artefakty, wystawy dotyczące przemian miasta.
Najważniejsze eksponaty: Dokumenty i artefakty dotyczące rozwoju miasta, rekonstrukcje historyczne, archiwalne fotografie.
Wstęp: Wstęp bezpłatny dla dzieci i młodzieży do 18 lat. Dla dorosłych bilet 110 DKK. Wstęp darmowy w określone dni — na przykład ostatnia środa miesiąca jest dniem wolnego wstępu. cphmuseum.kk.dk+1
Oficjalna strona: cphmuseum.kk.dk

Szwecja — Sztokholm

City Museum — Stadsmuseet Stockholm (Muzeum Miasta Sztokholmu)

Co prezentuje: Historia i rozwój miasta Sztokholm: ludzie, wydarzenia i miejsca — od prehistorii do dziś.
Najważniejsze eksponaty: Wystawy stałe o historii miasta, fotografie i artefakty miejskie.
Wstęp: Stała wystawa jest całkowicie bezpłatna („Free admission to the museum’s exhibitions.”) stadsmuseet.stockholm
Oficjalna strona: stadsmuseet.stockholm.se

Szwecja — Sztokholm

City Museum — Stadsmuseet Stockholm (Muzeum Miasta Sztokholmu)

Norwegia — Oslo

Museum of Oslo — Muzeum Oslo

Co prezentuje: Historia Oslo od średniowiecza po współczesność — kolekcje dotyczące urbanistyki, kultury, mieszkańców miasta, przemian społecznych. Oslo Museum
Najważniejsze eksponaty: Stała ekspozycja „OsLove – The story of Oslo” („1000 lat historii miasta”); wystawy o przemysłowym rozwoju wzdłuż rzeki Akerselva. Oslo Museum
Wstęp: Dorośli: NOK 120; dzieci i młodzież poniżej 26 lat: bezpłatnie. Darmowy wstęp dla wszystkich w pierwszy czwartek miesiąca. Oslo Museum
Oficjalna strona: oslomuseum.no

Finlandia

Stadsmuseet Stockholm

HAM Helsinki — Muzeum Sztuki Współczesnej w Helsinkach

Co prezentuje: Sztuka współczesna; kolekcje i wystawy przeróżnych form artystycznych. HAM
Najważniejsze eksponaty: Zbiory sztuk wizualnych i ekspozycje czasowe (konkretnych ikonicznych dzieł nie podano w źródle).
Wstęp: Wstęp wolny dla osób poniżej 18 roku życia; dla wszystkich również w ostatni piątek miesiąca w określonych godzinach („Free admission day”). HAM
Oficjalna strona: hamhelsinki.fi

Litwa — Wilno

Lietuvos nacionalinis muziejus — Muzeum Narodowe Litwy

Co prezentuje: Różne lokalizacje muzeum w Wilnie i w regionie: kolekcje archeologiczne i etnograficzne, historia Litwy, wyposażenie dawnych domostw i eksponaty kultury materialnej. lnm.lt
Najważniejsze eksponaty: wystawy stałe dokumentujące historię Litwy — od czasów średniowiecza po współczesność; m.in. ekspozycja w „House of Histories” odzwierciedlająca wieki historii. lnm.lt
Wstęp: Wstęp bezpłatny w ostatnią niedzielę miesiąca dla wszystkich odwiedzających. govilnius.lt W pozostałe dni obowiązuje opłata za wstęp (np. za wystawy czasowe lub określone oddziały).
Oficjalna strona: lnm.lt

Litwa — Wilno

Lietuvos nacionalinis muziejus — Muzeum Narodowe Litwy

Łotwa — Ryga

Latvian War Museum — Muzeum Wojny Łotewskiej

Co prezentuje: Historia Łotwy i Łotewskiego Wojska — wystawy o latach 17.-18. wieku, I wojnie światowej, II wojnie światowej, walce o niepodległość. karamuzejs.lv
Najważniejsze eksponaty: artefakty związane z latami walk, dokumenty, ekspozycje o powstaniu państwa i wojnie o niepodległość. karamuzejs.lv
Wstęp: Wstęp bezpłatny („Entrance to the museum is free of charge. No ticket required.”) karamuzejs.lv
Oficjalna strona: karamuzejs.lv

Latvian National Museum of Natural History — Łotewskie Narodowe Muzeum Historii Naturalnej

Wstęp: Darmowy wstęp do ekspozycji stałej w określonych godzinach (np. środy 16:30-17:00, czwartki 16:00-17:00, piątki 16:30-17:00, soboty i niedziele 16:30-17:00). ldm.gov.lv

Estonia — Tallinn

Tallinn City Museum — Muzeum Miasta Tallinn

Co prezentuje: Historia i życie miasta Tallinn: rozwój urbanistyczny, kultura, społeczeństwo.
Wstęp: W ramach inicjatywy „Museum Sundays” — pierwsza niedziela miesiąca — muzea miejskie (w tym oddziały Muzeum Miasta Tallinn) są dostępne bezpłatnie dla odwiedzających indywidualnych po wcześniejszej rejestracji. Tallinn
Oficjalna strona: linnamuuseum.ee

Belgia — Bruksela

Przykład: Brussels City Museum — Maison du Roi / Broodhuis

Wstęp darmowy tylko w pierwszą niedzielę miesiąca. Musée de la ville de Bruxelles

Przykład: Royal Museums of Fine Arts of Belgium

Wstęp bezpłatny pierwsza środa miesiąca od godz. 13:00. fine-arts-museum.be

opracowanie & foto: Albin Marciniak

Fotoreporter, podróżnik i dziennikarz specjalizujący się w eksploracji turystycznych podziemi. Twórca Klubu Podróżników „Śródziemie” i projektu „Czyste Tatry”.

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

2026-01-07 0 komentarze/y

Czechy Podziemia turystyczne w Europie Underground in Europe

Krypty Kapucynów w Brnie

przez Redakcja 2026-01-05

Napisane przez Redakcja

Krypty Kapucynów w Brnie

Kapucínská hrobka

Spacerując po ulicach jednego z piękniejszych miast w Czechach, mamy tak wiele do zobaczenia. Zamek, Czarny Kościół czy piękna starówka to tylko część miejsc które warto zobaczyć. Jednym z takich miejsc do których warto wejść, są Krypty w Klasztorze Kapucynów znajdujące się tuż przy starówce.

Grobowiec służył do pochówku braci, szlachty i dobroczyńców zakonu. Połączenie specjalnego systemu wentylacji oraz geologiczny skład skały w fundamentach kościoła, powodowało naturalną mumifikację zwłok.

Klasztor Zakonu Kapucynów Braci Mniejszych. Kapucyni przybyli do Czech w 1599 roku i założyli swój pierwszy klasztor w Pradze w dzielnicy Hradczany. W Brnie rozpoczęli działalność w 1604 roku.

Wejście do grobowca znajduje się z lewej strony kościoła, i prowadzi przez wąski korytarz i podwórko.

Klášter kapucínů, Kapucínské nám. 5, 602 00 Brno

Wstęp

bilet normalny 70 Kč ulgowy 35 Kč fotografowanie 30 Kč

otwarte

w sezonie turystycznym pon–sobota: 9–12 ≈ 13–18 h, niedziela 11–17 h

poza sezonem codziennie 10–16 h

oficjalna strona :

http://hrobka.kapucini.cz

The most beautiful underground in Europe to explore, Underground cave, mine, military,

Najpiękniejsze podziemia w Europie do zwiedzania, kopalnie, jaskinie, katakumby,

W pierwszej sali od 1872 roku spoczywa František baron Trenck. Słynny dowódca tzw. „pandurów”.

W kapucyńskim grobowcu została zachowana wyjątkowo duża liczba drewnianych trumien z XVIII wieku. Na ścianach wokół widać zawieszone wieka. Są one wykonane głównie z drewna dębowego, kilka z drewna sosnowego oraz zdobione malowanymi ręcznie obrazami olejnymi.

Ars Moriendi:wystawa

W pierwszej połowie lat 70-tych XX w. przeniesiono z kościoła do kaplicy ołtarz świętej Klementiany. Z tej okazji prawdopodobnie została zbudowana mensa z kamienia, której przód pośrodku zdobi barokowa sztukateria godła kapucynów. Za mensą znajduje się oryginalny kamienny ołtarz z 1656 roku.

Relikwiarz trumny św. Klementiany pochodzi z 1762 roku i zawiera szczątki kostne męczennicy, która prawdopodobnie żyła w czasach wczesnego chrześcijaństwa. Manekin jest ubrany w barokowy strój z jedwabnego brokatu. W poszczególnych częściach są otwory, przez które można zobaczyć szczątki świętej. Relikwia męczennicy została podarowana kapucynom w 1754 roku przez mistrza kominiarskiego Jerzego Barnabasza Orelli (pochowanego w grobowcu).

Pierwsza sala samego grobowca, gdzie pochowani są Grimmowie. Ta słynna rodzina budowniczych i architektów jest nieodłącznie związana z historią wspólnoty kapucynów w Brnie. Z Kapucynami łączyła ich nie tylko praca, ale także przyjaźń. Do zakonu wstąpiło nawet dwóch synów Maurycego Grimma a później także jego wnuk.

Maurycy Grimm +1757, Maryja Anna Józefa Grimm +1757, Franciszek Antoni Grimm +1784

rodzina Grimmovy

Grobowiec dobroczyńców z szeregów szlachty. Tu leżą ciała zmarłych, którzy za życia korzystali z bogactwa i cieszyli się uznaniem społecznym.

Rzeźba anioła wskazuje na napis w języku łacińskim „Sic transit gloria mundi”, w tłumaczeniu Tak przemija sława świata. Na lewo jest tabliczka z podaniem informacji o kamieniu węgielnym kościoła, który prawdopodobnie został znaleziony w sąsiedniej zamurowanej piwnicy. Na bocznej ścianie można zobaczyć jeden z otworów wentylacyjnych.

Jiří Barnabáš Orelli +1757 mistrz kominiarski, później cechmistrz, brnieński mieszczanin. Wraz ze swoją małżonką Wiktorią hojnie wspierali braci kapucynów, a także pomagali im rozwiązywać różne problemy dotyczące funkcjonowania klasztoru. Duży murowany grób w lewym rogu służył do przechowywania szczątek zmarłych, których ciała po jakimś czasie rozpadały się.

Groby zakonników

Kapucyni mieli bardzo prosty sposób pochówku, który był odbiciem ich podstawowego haryzmatu ubóstwa. Zmarły brat był układany w dębowej trumnie z wysuwanym dnem i po ceremoniach pogrzebowych znoszono trumnę schodami do grobowca. Oto był składany na gołej ziemi, tylko z cegłą lub dwoma pod głową. Następnie trumna była przechowywana do kolejnego pogrzebu.

Bracia byli grzebani praktycznie bez oznakowania konkretnej tożsamości, tylko ze skromnymi atrybutami ich statusu zakonnego. Na przykład po prawej stronie można zobaczyć kapucyna, który trzyma drewniany krzyż. To znak, że w zakonie żył ponad 50 lat. Na niektórych zmarłych są resztki habitów z kapturem i cingulum (lina wokół talii). Chociaż kapucyni nie mieli konkretnych grobów, wiadomości o zgonach skrupulatnie rejestrowali.

Wnętrze kościoła Kapucynów. Krypty znajdują się dokładnie pod nawą główną.

2026-01-05 0 komentarze/y

Lotniska i powietrze

Rekordowy rok w historii Kraków Airport

przez Redakcja 2026-01-03

Napisane przez Redakcja

Rekordowy rok w historii Kraków Airport u

Rekordowy rok w historii Kraków Airport – ponad 13,2 mln pasażerów obsłużonych w 2025 roku

Dokładnie w pierwszy dzień Bożego Narodzenia – 25 grudnia Kraków Airport obsłużył 13. milionowego pasażera w tym roku, a cały rok zakończył wynikiem 13 248 355 pasażerów. W porównaniu z ubiegłym rokiem (ponad 11 milionów pasażerów) to wzrost o 20 procent.

W samym tylko grudniu 2025 r. Kraków Airport obsłużył 1 095 752 pasażerów, czyli o 25 proc. więcej niż rok wcześniej (878 806 pasażerów w 2024 r.). Jednocześnie dane pogodowe pokazują, że był to najtrudniejszy dla lotniska grudzień pod względem warunków atmosferycznych od 2012 roku. Aż przez 8,67 proc. czasu wykonywanie operacji lotniczych było utrudnione.

– Kończymy najlepszy rok w historii naszego lotniska. Nigdy wcześniej ruch pasażerski nie rósł w takim tempie. Porównując z miesiącami roku ubiegłego notujemy wzrosty nawet 25-procentowe. Jesteśmy największym portem regionalnym w Polsce. Weszliśmy do kategorii dużych lotniska europejskich obsługujących pomiędzy 10 a 25 mln pasażerów rocznie i jak pokazują statystyki ACI Europe przez cały rok pozostajemy liderem wzrostów w tej grupie – podsumowuje Łukasz Strutyński, prezes zarządu Kraków Airport.

Ubiegły rok zapisał się też w historii portu jeżeli chodzi o bogatą siatkę połączeń – do długiej już listy połączeń dopisano Aberdeen, Castellon, Bukareszt, Sofię, Paryż Orly, Kopenhagę, Bergen, Genuę, Bilbao, Tallin, Wilno, Weronę, Genewę, Liverpool i Rijad. Przybyło też dwóch przewoźników – wrócił SAS, a nowością był flynas i połączenie z Rijadem. W sumie w 2025 r. Kraków Airport oferował 176 połączeń na 135 lotnisk w 38 krajach. Z Krakowa latało aż 29 przewoźników do 124 miast.

Dane z poprzednich lat pokazują, że roczny ruch pasażerski na krakowskim lotnisku systematycznie rósł, jednak dopiero w 2025 roku osiągnięto poziom powyżej 13 milionów:

2024: ok. 11,08 mln pasażerów – pierwszy rok w historii portu, w którym przekroczono próg 11 mln.

2023: ponad 10 mln pasażerów – Kraków Airport jako pierwszy port regionalny w Polsce osiągnął tę barierę w skali roku.

2025: 13,248 mln pasażerów – rekordowy wzrost o ok. 20 % w porównaniu z poprzednim rokiem.

Znaczenie i rola Kraków Airport

Rok 2025 był przełomowy w historii krakowskiego portu lotniczego:

Port przekroczył po raz pierwszy w historii próg 13 milionów pasażerów rocznie.

Kraków Airport umocnił swoją pozycję jako największy port regionalny w Polsce i członek kategorii dużych lotnisk europejskich obsługujących 10–25 mln pasażerów rocznie.

Rosnąca liczba pasażerów na krakowskim lotnisku jest częścią szerszego trendu wzrostowego w polskim sektorze lotniczym – według Urzędu Lotnictwa Cywilnego ruch pasażerski na lotniskach w Polsce w poprzednich latach również rósł, np. w 2024 r. polskie porty obsłużyły prawie 59,2 mln pasażerów, o 13,3 % więcej niż w 2023 r.

Przy okazji warto pokazać zestawienie danych o ruchu pasażerskim na najważniejszych polskich lotniskach w latach 2020–2025, oparte na dostępnych statystykach Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC) oraz zestawieniach branżowych online.

Ruch pasażerski na wybranych lotniskach w Polsce (2020–2025)

Warszawa Chopin (WAW)

Rok	Pasażerowie
2020	5 473 224
2021	7 445 468
2022	14 389 143
2023	18 472 491
2024	21 283 973
2025	dane niepełne / w analizach wzrost kontynuowany

Dane dla 2020–2024 są oficjalne z zestawień portu. W 2024 r. lotnisko obsłużyło ponad 21,2 mln pasażerów, co było rekordem w historii portu i pierwszym wynikiem powyżej 20 mln.

Kraków – Balice (KRK)

Rok	Pasażerowie
2020	1 205 467
2021	3 072 074
2022	7 394 176
2023	9 404 611
2024	11 071 697
2025	~13,2 mln (zgodnie z rocznym wynikiem lotniska)

Ruch na krakowskim lotnisku dynamicznie odbudowywał się po pandemii, osiągając w 2025 r. rekordowy wynik ponad 13 mln pasażerów dla całego portu.

Gdańsk – Lech Wałęsa (GDN)

Rok	Pasażerowie
2020	1 201 553
2021	2 341 603
2022	4 803 284
2023	5 908 281
2024	6 698 533
2025	trend wzrostowy

Gdańsk utrzymuje silny trend wzrostowy, odbudowując i przekraczając ruch sprzed pandemii.

Katowice – Pyrzowice (KTW)

Rok	Pasażerowie
2020	1 020 314
2021	1 779 299
2022	4 184 822
2023	5 615 356
2024	6 365 359
2025	rekord w historii (5,8 mln w I–III kw.)

Katowice również kontynuują odbudowę ruchu — w 2024 obsłużyły ponad 6,3 mln pasażerów, a w pierwszych trzech kwartałach 2025 r. osiągnęły rekordowy wynik 5,8 mln pasażerów.

Wrocław – Strachowice (WRO)

Rok	Pasażerowie
2020	549 051
2021	1 031 000
2022	2 640 000
2023	3 890 000
2024	4 467 264
2025	trend wzrostowy

Warszawa Modlin (WMI)

Port Modlin ma własną historię ruchu, ale warto podać dane, które oddają jego powrót po pandemii:

Rok	Pasażerowie
2020	872 059
2021	1 455 315
2022	3 126 428
2023	3 400 967
2024	spadek ok. 2,7 mln (o 20 % r/r)
2025	dane częściowe — rośnie współpraca z Ryanair

Inne porty (wybrane)

Poniżej prezentuję przykładową dynamikę ruchu na mniejszych lotniskach (dane dla 2022–2024):

Lotnisko	2022	2023	2024
Poznań – Ławica	2 243 337	2 776 893	3 597 147
Rzeszów – Jasionka	683 299	916 209	1 072 591
Szczecin – Goleniów	419 872	477 464	479 119
Łódź	179 926	356 878	431 142
Lublin	328 516	396 951	424 491
Bydgoszcz	247 008	358 230	359 787
Zielona Góra – Babimost	41 543	53 523	82 467
Radom (nieczynne/bez danych)	–	–	–
Dane dla 2022–2024 pochodzą z zestawień 4Q ULC.

Pandemia i odbudowa ruchu

Rok 2020 przyniósł ogromne spadki ruchu spowodowane pandemią COVID‑19, z ruchami często o 70 % niższymi niż w 2019 r. – porty jak Chopin czy Kraków obsłużyły tylko kilka milionów pasażerów.

W 2021 nastąpiła wyraźna odbudowa ruchu, ale wciąż daleko od poziomu sprzed pandemii

Rekordowe odbicie 2022–2024

W 2022 ruch wzrósł wielokrotnie dzięki spadkowi ograniczeń pandemicznych, a polskie lotniska razem obsłużyły już blisko 41–49 mln pasażerów.

2023 był kolejnym silnym rokiem z ponad 52 mln pasażerów, wyraźnie przekraczając poziom sprzed pandemii.

2024 przyniósł dalszy wzrost do około 59–60 mln pasażerów na lotniskach w Polsce i nowy rekord frekwencji.

2025 – kontynuacja wzrostu

Dane za 2025 rok wskazują na utrzymujący się trend wzrostowy, w tym historyczny rekord w Kraków Airport i silny wzrost w innych portach, choć pełne dane za cały rok są jeszcze publikowane stopniowo.

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

2026-01-03 0 komentarze/y

Podziemia turystyczne w Europie Underground in Europe

TOP 10 Podziemnych Atrakcji Turystycznych Świata

przez Redakcja 2026-01-03

Napisane przez Redakcja

TOP 10 Podziemnych Atrakcji Turystycznych Świata (wg frekwencji)

Pod ziemią kryją się jedne z najbardziej fascynujących i najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych świata — od starożytnych kopalni soli i monumentalnych jaskiń krasowych po labirynty katakumb i podziemne miasta sprzed wieków. Te miejsca przyciągają miliony turystów rocznie dzięki wyjątkowemu połączeniu historii, geologii i przygody: Kopalnia Soli „Wieliczka” w Polsce utrzymuje ponad 1,5 mln odwiedzających rocznie i jest dziś największym pojedynczym podziemnym celem turystycznym świata, natomiast region Kapadocji w Turcji, z licznymi starożytnymi podziemnymi miastami, przyciąga rocznie ponad 1,3 mln zwiedzających. Inne spektakularne miejsca, takie jak Jaskinia Postojna w Słowenii, Jaskinia Huanglong w Chinach czy podziemne świetliki Waitomo w Nowej Zelandii, tworzą fascynujący globalny ranking atrakcji, które pokazują, że podróż w głąb ziemi potrafi być jedną z najciekawszych form turystyki. Wielość form — od naturalnych jaskiń po kulturowe i historyczne podziemne miasta oraz katakumby — czyni ten segment turystyki jednym z najważniejszych i najbardziej różnorodnych w skali świata.

TOP 10 Podziemnych Atrakcji Turystycznych Świata (wg frekwencji)

1) Wieliczka Salt Mine — Kopalnia Soli „Wieliczka” (Polska)

Opis: Jedna z najstarszych kopalni soli na świecie i wiodący podziemny obiekt turystyczny pod względem liczby odwiedzających – ponad 1,7 mln rocznie. Trasa turystyczna prowadzi przez solne komory, kaplice i podziemne jeziora.

Kopalnia Soli „Wieliczka” to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów podziemnych na świecie i najczęściej odwiedzana atrakcja tego typu w Europie Środkowej. Położona nieopodal Krakowa, od XIII wieku była miejscem wydobycia soli, a dziś stanowi w pełni funkcjonujący kompleks turystyczny, którego trasy w całości prowadzą pod ziemią. Monumentalne komory, kaplice wykute w soli, podziemne jeziora oraz unikatowe muzeum i uzdrowisko sprawiają, że Wieliczka jest nie tylko zabytkiem techniki górniczej, lecz także wyjątkowym świadectwem wielowiekowej relacji człowieka z podziemnym światem, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Strona: https://www.kopalnia.pl

2) Cappadocia Underground Cities — Podziemne Miasta Kapadocji (Turcja)

Opis: System starożytnych podziemnych osad wykutych w tufie – Derinkuyu, Kaymaklı i inne. Region odwiedza łącznie ponad 1,3 mln turystów rocznie.

Podziemne Miasta Kapadocji to jeden z najbardziej fascynujących zespołów podziemnych na świecie – rozległa sieć wielopoziomowych miast wykutych w wulkanicznym tufie środkowej Turcji. Powstające przez stulecia jako schronienie przed najazdami i prześladowaniami, mogły pomieścić tysiące ludzi wraz z inwentarzem, zapasami żywności i systemami wentylacyjnymi. Dziś udostępnione turystycznie kompleksy, takie jak Derinkuyu czy Kaymaklı, ukazują niezwykły poziom inżynierii i organizacji życia pod ziemią, czyniąc Kapadocję jednym z kluczowych punktów globalnej turystyki podziemnej.
Strona: (informacyjna regionu) https://goturkiye.com

3) Postojna Cave — Jaskinia Postojna (Słowenia)

Opis: Jeden z najdłuższych i najbardziej znanych systemów krasowych w Europie. Oferuje podziemną trasę turystyczną z przejazdem kolejką; ponad ok. 1 mln zwiedzających rocznie.

Postojna Cave to najbardziej znana i najczęściej odwiedzana jaskinia Europy, a zarazem jeden z symboli światowej turystyki podziemnej. Położona w Słowenii, zachwyca ponad 24-kilometrowym systemem korytarzy i sal krasowych, z których znaczną część zwiedza się unikatową kolejką podziemną – jedyną taką na świecie. Monumentalne formacje naciekowe, doskonale przygotowana infrastruktura turystyczna oraz obecność słynnego odmieńca jaskiniowego sprawiają, że Postojna Cave od ponad stu lat pozostaje wzorcowym przykładem, jak udostępniać podziemia masowej turystyce bez utraty ich wyjątkowego charakteru.
Strona: https://www.postojnska-jama.eu

4) Huanglong Cave — Jaskinia Huanglong (Chiny)

Opis: Duży system jaskiń krasowych w rejonie Zhangjiajie, odwiedzany przez ponad milion turystów rocznie, z galeriami, podziemnymi rzekami i jeziorami.

Huanglong Cave to jedna z największych i najbardziej imponujących jaskiń Azji, uznawana za prawdziwe „podziemne pałace” Chin. Położona w prowincji Hunan, zachwyca monumentalnymi salami, wielopoziomowym systemem korytarzy oraz niezwykle bogatą szatą naciekową – od kolumn i draperii po podziemne jeziora i rzeki. Udostępniona turystycznie trasa prowadzi przez rozległe przestrzenie o niemal katedralnych rozmiarach, czyniąc Huanglong Cave jedną z najważniejszych atrakcji podziemnych Dalekiego Wschodu i obowiązkowy punkt na mapie światowej turystyki jaskiniowej.
Strona: http://www.hunanhld.cn/

5) Waitomo Glowworm Cave — Jaskinia Świetlików Waitomo (Nowa Zelandia)

Opis: Znana z bioluminescencyjnych larw świetlików oświetlających korytarze; oferuje transport łodzią przez podziemny nurt i przyciąga około 500 000 turystów rocznie.

Waitomo Glowworm Cave to jedna z najbardziej rozpoznawalnych i unikatowych atrakcji podziemnych świata, znana z niezwykłego zjawiska naturalnego – tysięcy bioluminescencyjnych larw świecących niczym gwiezdne niebo nad głowami zwiedzających. Położona na Wyspie Północnej Nowej Zelandii jaskinia od ponad stu lat przyciąga turystów z całego globu, oferując spokojną, niemal mistyczną podróż łodzią przez podziemne korytarze i komory. To rzadki przykład miejsca, w którym turystyka podziemna łączy się z delikatnym ekosystemem, tworząc doświadczenie jedyne w swoim rodzaju.
Strona: https://www.waitomo.com/glowworms-and-caves/waitomo-glowworm-caves

6) Carlsbad Caverns National Park — Park Narodowy Jaskiń Carlsbad (USA)

Opis: Kompleks ponad 100 jaskiń, w tym słynna „Big Room”; choć frekwencja indywidualna nie przekracza 1 mln, to pozostaje jedną z najbardziej znanych i szeroko odwiedzanych jaskiń w Ameryce Północnej.

Carlsbad Caverns National Park to jedno z najbardziej spektakularnych podziemnych miejsc w Ameryce Północnej i światowa ikona turystyki jaskiniowej. Położony w Nowym Meksyku park chroni ponad sto jaskiń krasowych, z których najsłynniejsza – Carlsbad Cavern – zachwyca ogromem sal, potężnymi stalaktytami i monumentalną Komorą Wielką, jedną z największych podziemnych przestrzeni dostępnych turystycznie na świecie. To miejsce, gdzie geologiczna historia licząca miliony lat łączy się z wyjątkowym doświadczeniem zwiedzania, czyniąc Carlsbad Caverns obowiązkowym punktem na mapie światowych podziemi.
Strona: https://www.nps.gov/cave

7) Paris Catacombs — Katakumby Paryża (Francja)

Opis: Rozległy system podziemnych korytarzy z pozostałościami milionów paryżan; mimo ograniczeń przepustowości przyciąga setki tysięcy odwiedzających rocznie.

Katakumby Paryża to jedno z najbardziej niezwykłych i poruszających podziemnych miejsc na świecie – rozległy labirynt korytarzy i ossuariów skrywających szczątki milionów mieszkańców dawnego Paryża. Powstałe w XVIII wieku jako odpowiedź na przepełnione cmentarze, dziś stanowią unikatowe połączenie historii miasta, archeologii i mrocznej estetyki, która przyciąga turystów z całego globu. Oficjalnie udostępniona do zwiedzania trasa prowadzi głęboko pod ulice francuskiej stolicy i pozwala spojrzeć na Paryż z zupełnie innej perspektywy – jako miasto zbudowane nie tylko w górę, ale i w głąb ziemi.

Strona: https://www.catacombes.paris.fr

8) Mammoth Cave National Park — Park Narodowy Jaskini Mammoth (USA)

Opis: Mammoth Cave National Park to najbardziej rozległy system jaskiń na świecie i jeden z najważniejszych obiektów podziemnych globu, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Położony w stanie Kentucky w USA, kryje setki kilometrów korytarzy, sal i podziemnych rzek, które od dziesięcioleci fascynują naukowców, speleologów i turystów. To miejsce, gdzie historia eksploracji, geologia i przyroda spotykają się w skali nieznanej żadnej innej jaskini – każda trasa zwiedzania prowadzi przez fragment unikalnego, wciąż nie w pełni odkrytego podziemnego świata. Mammoth Cave nie imponuje jedynie rozmiarem, lecz także znaczeniem naukowym i kulturowym, czyniąc go jednym z najważniejszych punktów na mapie światowej turystyki podziemnej.
Strona: https://www.nps.gov/maca

9) Škocjan Caves — Jaskinie Škocjan (Słowenia)

Opis: UNESCO-wpisany system krasowy z ogromnymi podziemnymi dolinami; mimo braku oficjalnych danych frekwencyjnych w setkach tysięcy odwiedzających, uznawany za jedną z najważniejszych jaskiń turystycznych świata.

System jaskiń krasowych o łącznej długości ok. 6 200 m korytarzy podziemnych. Zawierają jeden z największych znanych podziemnych kanionów na świecie, który wyrzeźbiła rzeka Reka. Wewnątrz znajdują się ogromne przestrzenie, wodospady, stalaktyty, stalagmity i spektakularne formy krasowe. W systemie jaskiń rzeka Reka przepływa pod ziemią, tworząc monumentalny podziemny kanion o szerokości do 120 m i wysokości ponad 140 m. Pierwsze zarejestrowane wejścia turystyczne pochodzą z 1819 roku, co czyni Škocjan jedną z najstarszych jaskiń turystycznych w Europie. Jaskinie zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako przykład wyjątkowego naturalnego systemu krasowego o znaczeniu globalnym. Jest to jeden z najbardziej spektakularnych systemów krasowych na świecie
Strona: https://www.park-skocjan.si

10) Eisriesenwelt — Jaskinia Lodowych Olbrzymów (Austria)

Opis: Eisriesenwelt – Jaskinia Lodowych Olbrzymów w Austrii – to największa lodowa jaskinia świata i jedna z najbardziej spektakularnych atrakcji podziemnych Europy.

Ukryta w masywie Tennengebirge, w Alpach Salzburskich, zachwyca monumentalnymi salami wypełnionymi naturalnymi formami lodowymi, które powstają i zmieniają się wraz z porami roku. Surowa, alpejska sceneria, kontrast światła i lodu oraz wymagająca trasa zwiedzania sprawiają, że Eisriesenwelt nie jest typową jaskinią turystyczną, lecz wyjątkowym doświadczeniem łączącym przyrodę, geologię i przygodę. To miejsce, które w dosłownym sensie pozwala wejść do wnętrza gór i zobaczyć potęgę natury uwięzioną w lodzie. To spektakularne krystaliczne formacje lodowe.
Strona: https://www.eisriesenwelt.at

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

NAJPIĘKNIEJSZE PODZIEMIA W POLSCE I EUROPIE

2026-01-03 0 komentarze/y