Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie

przez Redakcja 2026-01-10

Napisane przez Redakcja

Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie to miejsce, które na pierwszy rzut oka może zaskoczyć swoją powściągliwością, ale przy bliższym poznaniu odsłania niezwykle wielowarstwową historię Pomorza Zachodniego. Choć dzisiejsza bryła jest w dużej mierze efektem powojennej odbudowy po zniszczeniach II wojny światowej, sam zamek pozostaje jednym z najważniejszych symboli miasta i świadkiem jego burzliwych dziejów. To właśnie tutaj przez stulecia rezydowali książęta z dynastii Gryfitów, a wzgórze zamkowe było centrum politycznym i kulturowym regionu. Mimo braku bogato zachowanych wnętrz czy oryginalnego wyposażenia, zamek przyciąga swoją architekturą, położeniem oraz atmosferą miejsca, w którym historia nie zniknęła – lecz została na nowo opowiedziana.

Odwiedzając Szczecin, trudno pominąć Zamek Książąt Pomorskich – dominantę miasta, która od wieków wyznacza jego historyczne centrum. Choć współczesny wygląd zamku jest wynikiem rekonstrukcji przeprowadzonej po niemal całkowitym zniszczeniu podczas II wojny światowej, jego znaczenie pozostaje niepodważalne. To właśnie tutaj koncentrowało się życie polityczne i reprezentacyjne Pomorza Zachodniego, a mury zamkowe były świadkami narodzin, decyzji i upadku dynastii Gryfitów.

Historia tego miejsca sięga znacznie dalej niż średniowieczne mury. Już przed 1124 rokiem na wzgórzu zamkowym istniał słowiański gród z drewnianą siedzibą księcia Warcisława I, który odegrał kluczową rolę w procesie chrystianizacji Pomorza. Pierwsze murowane elementy zamku pojawiły się w 1346 roku, dając początek wieloetapowej rozbudowie, która z czasem przekształciła go w renesansową rezydencję książęcą.

Dzisiejszy zamek nie oferuje bogato zdobionych komnat ani autentycznego, historycznego wyposażenia – i to warto jasno podkreślić. Jednak jego siła tkwi gdzie indziej: w bryle architektonicznej, układzie dziedzińców, widokach na miasto oraz świadomości, że stoimy w miejscu o ponad tysiącletniej ciągłości osadniczej i politycznej. To przestrzeń, którą należy czytać bardziej jako symbol i punkt orientacyjny historii niż klasyczne muzeum wnętrz.

11 maja runęła część stropu wspierana wokoło kolumny. Strop runął na ostatnim 3 piętrze a zatrzymał się na poziomie piwnic, porywając po drodze stropy na kolejnych kondygnacjach. W związku z pracami budowlanymi Taras Książęcy, Wieża Dzwonów oraz Skrzydło Północne były przez długi czas nieczynne.

foto: PSP w Szczecinie

Część zamku była wyłączona ze zwiedzania

Na zamku mieści się Opera na Zamku i Zachodniopomorski Urząd Marszałkowski.

http://zamek.szczecin.pl

Większość trasy oprowadzania przebiega po zamkowych dziedzińcach, omawiane są pomniki i historyczne tablice związane z zabytkiem. Na dużym dziedzińcu przedstawiany jest m.in. XVII-wieczny zegar astronomiczny.

Dziedzińce zamkowe dostępne są do godz. 23.00

opracowanie & foto : Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

Zamki w Polsce

Najpiękniejsze i najokazalsze obiekty obronne

Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie

375

2026-01-10 0 komentarze/y

Muzea

Muzeum Stutthof w Sztutowie, Niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady (1939–1945)

przez Redakcja 2026-01-07

Napisane przez Redakcja

Zachowany obóz koncentracyjny niemieckich nazistów z wystawami o II wojnie św., eksponatami i dużym archiwum. Muzeum utworzone staraniem byłych więźniów KL Stutthof, na mocy uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku w dniu 12 marca 1962.

Muzeum zorganizowane jest na części dawnego obozu (ok. 20 ha). Wśród najważniejszych jego zabytków jest częściowo zachowany Stary Obóz, komora gazowa, komendantura wraz z garażami, przestrzeń ogrodów warzywnych i szklarni. Teren miejsca pamięci obejmuje także rekonstrukcję krematoriów, puste już dziś pola tzw. Nowego Obozu i Obozu Żydowskiego, a także pomnik monumentalny autorstwa Wiktora Tołkina. Szczególnie bogate są zgromadzone i przechowywane archiwa poobozowe. Na terenie Muzeum zainstalowana jest stała wystawa główna. Są też organizowane wystawy czasowe.

„Mamy moc sprawczą by pamiętać, ale nie mamy mocy by zatrzymać czas…”

Piotr Tarnowski, Dyrektor Muzeum Stutthof w Sztutowie

Muzeum jest dostępne przez cały rok, zwiedzającym umożliwia się uczestnictwo w projekcjach filmów dokumentalnych, zwiedzanie z przewodnikiem lub tzw. audioguidem.

Muzeum Stutthof w Sztutowie.

Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1939-1945)

ul. Muzealna 6, 82-110 Sztutowo

https://stutthof.org

Na udostępnianej do zwiedzania powierzchni zachowało się kilkanaście budynków i reliktów świadczących o tragicznej przeszłości tego terenu, m.in. kilka drewnianych baraków więźniarskich z lat 1939-1940, były budynek komendantury obozu, krematorium i komora gazowa.

Większa część infrastruktury byłego obozu została jednak zniszczona lub rozebrana w kilka lat po zakończeniu wojny, gdy teren nie miał swojego prawnego opiekuna. Nad całością terenu góruje od 1968 roku monumentalny Pomnik Walki i Męczeństwa projektu W. Tołkina. Artysta ten jest również autorem zrealizowanej koncepcji upamiętnienia całego terenu byłego obozu.

Wystawy stałe i czasowe dokumentujące historię okupacji Pomorza Gdańskiego, dzieje obozu Stutthof oraz los przebywających w nim więźniów eksponowane są w oryginalnych budynkach poobozowych. Trasa zwiedzania jest dodatkowo oznaczona kilkudziesięcioma tablicami historycznymi ze zdjęciami archiwalnymi.

Na zwiedzanie terenu i wystaw należy poświęcić około 2 godzin. Wszelką pomoc i informację można uzyskać w Biurze Obsługi Zwiedzających umieszczonym w dawnej wartowni zaraz przy głównym wejściu na teren Muzeum. Tam tez można nabyć wiele wydawnictw tematycznie związanych z historią Stutthofu. Do stałej dyspozycji zwiedzających jest również kino prezentujące filmy dokumentalne: przede wszystkim kroniki radziecką i polską z lat 1945-1946.

opracowanie & foto:

Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

695

2026-01-07 0 komentarze/y

Ukraina

Zamek Bilhorod-Dnistrovskyi – Białogród nad Dniestrem

przez Redakcja 2026-01-07

Napisane przez Redakcja

Zamek Bilhorod-Dnistrovskyi – Białogród nad Dniestrem

Білгород-Дністровський

Zamek Bilhorod-Dnistrovskyi na Ukraine, zwany także jako Twierdza Akerman. Odessa Oblast, Ukrainian: Білгород-Дністровський, Biłhorod-Dnistrowśkyj. Jego początki sięgają VI w p n e. Odwiedzając Odessę czy Pobliskie winnice Shabo, nie sposób ominąć wizyty na tym legendarnym zamczysku. Teren rozległy, podobnie jak i panorama a mury potężne mimo upływu wielu wieków. Zamek wznosi się na prawym brzegu rozlewisk Dniestru tuż przed ujściem do Morza Czarnego. Stąd już także całkiem blisko do delty Dunaju i jego potężnych rozlewisk.

Bilhorod-Dnistrovskyi to rozległe zamczysko nad Morzem Czarnym. Czy przypomina któryś z zamków w Polsce ?

Białogród nad Dniestrem (ukr. Білгород-Дністровський, Biłhorod-Dnistrowśkyj, rum. /mołd. Cetatea Albă, hist. do 1944 Akerman) – miasto w południowo-zachodniej Ukrainie, na Nizinie Czarnomorskiej, nad Limanem Dniestru, 18 km od Morza Czarnego, w obwodzie odeskim.

Starożytna grecka kolonia Tyras (założona w VI w. p.n.e.), później rzymska Alba Iulia. W latach 1541, 1542, 1549 odbity z rąk tatarski i tureckich przez rotmistrza Bernarda Pretwicza, który przyszedł z odsieczą Białogrodowi.

W okresie 1600-1611 pod panowaniem Wołochów. W XVIII wieku centrum Tatarów budziackich, kilkakrotnie zdobywane przez Rosjan. W 1812 włączony do Rosji. W XIX wieku port solny i zbożowy. W 1918-1940 w Rumunii jako Cetatea Alba, w sierpniu 1940 przyłączony do Ukraińskiej SRR, a od lipca 1941 do sierpnia 1944 znowu w granicach Rumunii. Od 1945 w ZSRR, od 1991 w Republice Ukrainy.

Od 545 roku n.e. pod panowaniem Cesarstwa Bizantyńskiego – zwano je Leukopolis i wtedy też wybudowano pierwsze fortyfikacje zwane Asprocastron, czyli Biały Zamek. W XIII wieku znalazł się pod panowaniem Tatarów. W XIII wieku znaczne wpływy Republiki Genui, a od 1359 roku we władaniu hospodarów mołdawskich jako Cetatea Alba. Od 1387 lenno króla Polski. W 1399 roku rozbudowano zamek. W 1420 oblegana przez Turków, ale obronił ją książę mołdawski Aleksander Dobry. W 1484 roku twierdza została zdobyta przez Turków, którzy zmienili jej nazwę na Akerman („biała twierdza”).

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin

765

2026-01-07 0 komentarze/y

Europa

Największe europejskie muzea, które zwiedzisz za darmo – lista hitów dla miłośników sztuki i historii

przez Redakcja 2026-01-07

Napisane przez Redakcja

Europa kryje setki muzeów światowej klasy, do których można wejść całkowicie za darmo – bez biletów, kolejek i kompromisów jakościowych. Od monumentalnych galerii sztuki w Londynie, przez narodowe muzea historii, po nowoczesne kolekcje designu i nauki – bezpłatne muzea to jeden z najlepiej strzeżonych sekretów europejskiej turystyki kulturalnej.

Zwiedzanie największych muzeów Europy nie musi oznaczać wysokich kosztów ani rezygnacji z ambitnych planów podróżniczych. W wielu krajach – szczególnie w Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech czy krajach nordyckich – dostęp do narodowych kolekcji sztuki, historii i nauki jest bezpłatny przez cały rok lub w wybrane dni tygodnia. To właśnie tam można zobaczyć dzieła największych mistrzów malarstwa, bezcenne artefakty archeologiczne czy ikony kultury europejskiej, nie wydając ani jednego euro.

W tym zestawieniu prezentujemy największe i najbardziej prestiżowe europejskie muzea dostępne za darmo, które są absolutnymi „must see” dla miłośników sztuki, historii i dziedzictwa kulturowego. To propozycja zarówno dla doświadczonych podróżników, jak i dla osób planujących city break, rodzinne wakacje czy kulturalną wyprawę po Europie – z naciskiem na jakość, autentyczność i realną dostępność.

Wielka Brytania — Londyn

1) British Museum — British Museum (Muzeum Brytyjskie)

Co prezentuje: kolekcje archeologii i sztuki z całego świata: starożytne cywilizacje (Egipt, Mezopotamia, Grecja, Rzym), zbiory Azji, Afryki, Oceanii i Ameryk.
Najważniejsze eksponaty: Kamień z Rosetty, rzeźby z Partenonu (Elgin Marbles), mumie egipskie, zabytki z Mezopotamii.
Wstęp: wejście do kolekcji stałej jest bezpłatne (czasami wymagane rezerwacje wejścia online dla kontroli liczby odwiedzających); opłaty mogą dotyczyć tylko wystaw czasowych.
Oficjalna strona (potwierdzenie): British Museum — darmowy wstęp do kolekcji stałej. britishmuseum.org

2) National Gallery, London — National Gallery (Galeria Narodowa w Londynie)

Co prezentuje: kolekcja malarstwa europejskiego od XIV do XIX wieku (gł. malarstwo włoskie, flamandzkie, niemieckie, hiszpańskie i brytyjskie).
Najważniejsze eksponaty: obrazy m.in. Van Gogha, Botticellego, Leonarda, Turnera; kolekcja obejmuje ikony malarstwa światowego (np. „Słoneczniki” i inne dzieła mistrzów — konkretne eksponaty zmieniać się mogą przy rotacji).
Wstęp: ogólne wejście do kolekcji stałej — bezpłatne; opłaty dotyczą niektórych wystaw czasowych.
Oficjalna strona (potwierdzenie): National Gallery — „Admission free” (general admission free). nationalgallery.org.uk

3) Tate Modern — Tate Modern (Muzeum Sztuki Nowoczesnej Tate Modern)

Co prezentuje: sztuka współczesna i nowoczesna (XX–XXI w.) — malarstwo, rzeźba, instalacje, prace konceptualne, performance i multimedia.
Najważniejsze eksponaty: prace światowych twórców współczesnych (Picasso, Warhol, Hockney, Duchamp i inni) — kolekcja stała jest dostępna bez opłat; niektóre wystawy specjalne wymagają biletu.
Wstęp: dostęp do kolekcji stałej jest bezpłatny; wystawy czasowe bywają płatne i wymagają rezerwacji.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Tate Modern — „Entry to the collection is free”. tate.org.uk

4) Victoria and Albert Museum (V&A) — Victoria and Albert Museum (Muzeum Wiktorii i Alberta)

Co prezentuje: sztuka użytkowa, design i rzemiosło artystyczne (m.in. tkaniny, moda, ceramika, meble, szkło, fotografia).
Najważniejsze eksponaty: bogate kolekcje ceramiki, rzemiosła artystycznego, biżuterii, mody i projektowania przemysłowego; słynne Cast Courts i wystawy historii designu.
Wstęp: wstęp do kolekcji stałej jest bezpłatny; niektóre wystawy specjalne są płatne.
Oficjalna strona (potwierdzenie): V&A — „General admission is free”. Victoria and Albert Museum

5) Natural History Museum — Natural History Museum, London (Muzeum Historii Naturalnej)

Co prezentuje: przyroda — paleontologia, zoologia, geologia, wystawy o ewolucji, dinozaurach, ekologii i biologii ziemi.
Najważniejsze eksponaty: szkielety dinozaurów, kolekcje mineralogiczne, wystawy poświęcone ewolucji i człowiekowi; stała wystawa wstępna jest bezpłatna (wystawy specjalne mogą być płatne).
Wstęp: darmowy wstęp do muzeum (często wymagane rezerwacje wejścia online w sezonie); wystawy czasowe płatne.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Natural History Museum — „Visiting the Natural History Museum is free”. nhm.ac.uk

6) Science Museum — Science Museum (Muzeum Nauki)

Co prezentuje: technologie i historia nauki: maszyny, silniki, lotnictwo, medycyna, wystawy interaktywne popularyzujące naukę.
Najważniejsze eksponaty: historyczne maszyny parowe, samoloty, ekspozycje o kosmosie i technologii; stała kolekcja generalnie bezpłatna, indywidualne atrakcje/wystawy specjalne i niektóre interaktywne strefy płatne.
Wstęp: ogólny dostęp bezpłatny (część atrakcji i wystaw specjalnych płatna).
Oficjalna strona (potwierdzenie): Science Museum — „Book your free general admission tickets to visit the museum here.” Science Museum

Francja — Paryż

1) Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris — Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris (Muzeum Sztuki Współczesnej Miasta Paryża)

Co prezentuje: sztuka XX i XXI wieku (kolekcje miejskie — malarstwo, rzeźba, grafika, dzieła awangardy francuskiej i zagranicznej).
Najważniejsze eksponaty: prace Matisse’a, Dufy’ego, Delaunayów i innych modernistów; kolekcja stała dostępna bez opłat.
Wstęp: kolekcja stała — bezpłatny wstęp; wystawy czasowe zwykle płatne i czasami wymagają rezerwacji.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Musée d’Art Moderne de Paris — „The permanent collections are accessible without booking and free of charge.” mam.paris.fr

2) Petit Palais — Petit Palais, Musée des Beaux-Arts de la Ville de Paris (Petit Palais — Muzeum Sztuk Pięknych Miasta Paryża)

Co prezentuje: zbiory sztuki od starożytności po początek XX wieku: malarstwo, rzeźba, rzemiosło artystyczne, dekoracje wnętrz.
Najważniejsze eksponaty: kolekcja miejskich dzieł sztuki, zbiory malarskie i dekoracyjne (wystawy stałe obejmują szeroki przekrój).
Wstęp: dostęp do kolekcji stałej jest bezpłatny; wystawy tymczasowe są zazwyczaj płatne.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Petit Palais — „Free access to the permanent collection.” Petit Palais

3) Musée Carnavalet — Musée Carnavalet — Histoire de Paris (Muzeum Carnavalet — Historia Paryża)

Co prezentuje: historia miasta Paryża od prehistorii po czasy współczesne — zbiory urbanistyki, wyrobów artystycznych, mebli, obrazów i dokumentów.
Najważniejsze eksponaty: bogata dokumentacja życia miejskiego, rekonstrukcje wnętrz paryskich, kolekcje ikonograficzne ukazujące rozwój miasta.
Wstęp: stała ekspozycja (permanent collection) udostępniona bezpłatnie.
Oficjalna strona (potwierdzenie): Musée Carnavalet — „Parcours permanent : gratuit, en accès libre.” Musée Carnavalet

Maison de Balzac

(Dom Balzaca)
Co prezentuje: Dom, w którym pisarz Honoré de Balzac tworzył „Komedie ludzką”. Muzeum prezentuje jego rękopisy, listy i pamiątki.
Najważniejsze eksponaty: rękopisy Balzaca, pierwodruki jego powieści, meble z epoki.
Wstęp: Wstęp wolny do stałej ekspozycji.
Oficjalna strona: maisondebalzac.paris.fr

Musée Bourdelle

(Muzeum Antoine’a Bourdelle’a)
Co prezentuje: Dawna pracownia rzeźbiarza Antoine’a Bourdelle’a – ucznia Rodina.
Najważniejsze eksponaty: monumentalne rzeźby, modele gipsowe, szkice i fotografie artysty.
Wstęp: Bezpłatny wstęp na wystawę stałą.
Oficjalna strona: museebourdelle.paris.fr

Musée Cernuschi – Musée des Arts de l’Asie de la Ville de Paris

(Muzeum Cernuschi – Muzeum Sztuki Azjatyckiej)
Co prezentuje: Sztuka Dalekiego Wschodu – Chiny, Japonia, Korea, Wietnam.
Najważniejsze eksponaty: brązy i ceramika chińska, buddyjskie rzeźby, zbiory kaligrafii.
Wstęp: Stała ekspozycja bezpłatna.
Oficjalna strona: cernuschi.paris.fr

Musée de la Vie Romantique

(Muzeum Życia Romantycznego)
Co prezentuje: Sztuka i styl życia epoki romantyzmu. Muzeum mieści się w dawnym domu malarza Ary Scheffera w dzielnicy Montmartre.
Najważniejsze eksponaty: pamiątki po George Sand, Chopinie i Delacroix, rzeźby i obrazy artystów romantycznych.
Wstęp: Stała ekspozycja bezpłatna.
Oficjalna strona: museevieromantique.paris.fr

Musée Zadkine

(Muzeum Ossipa Zadkina)
Co prezentuje: Pracownia i ogród rzeźbiarza rosyjskiego pochodzenia, działającego w Paryżu.
Najważniejsze eksponaty: rzeźby z drewna, kamienia i brązu, dokumenty i szkice artysty.
Wstęp: Wstęp bezpłatny do stałej ekspozycji i ogrodu.
Oficjalna strona: museezadkine.paris.fr

Musée de la Préfecture de Police

(Muzeum Prefektury Policji)
Co prezentuje: Historia paryskiej policji od XVII wieku po współczesność.
Najważniejsze eksponaty: dokumenty z rewolucji 1789, akta śledcze, stare uniformy i broń.
Wstęp: Wstęp całkowicie bezpłatny.
Oficjalna strona: prefecturedepolice.interieur.gouv.fr

Maison Victor Hugo – Place des Vosges

(Dom Victora Hugo)
Co prezentuje: Apartament, w którym autor „Nędzników” mieszkał w latach 1832–1848.
Najważniejsze eksponaty: rękopisy, ilustracje, meble projektowane przez samego Hugo.
Wstęp: Bezpłatny wstęp na wystawę stałą.
Oficjalna strona: maisonvictorhugo.paris.fr

Dodatkowo:

Wiele narodowych muzeów Francji, takich jak Luwr, Musée d’Orsay, Centre Pompidou czy Musée Rodin, oferuje bezpłatny wstęp w każdą pierwszą niedzielę miesiąca dla wszystkich zwiedzających.

Niemcy — Berlin

Museum für Naturkunde Berlin — Museum of Natural History Berlin (Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie)

Co prezentuje: kolekcje z zakresu paleontologii, zoologii i geologii; liczne szkielety dinozaurów, okazy z całego świata, badania naukowe i edukacja przyrodnicza.
Najważniejsze eksponaty: słynny szkielet „Brachiosaurus brancai” — największy dinozaur na świecie w zbiorach muzeum; kolekcje inkluzji w bursztynie; eksponaty z zakresu ewolucji człowieka.
Wstęp bezpłatny: dzieci i młodzież do 18 lat mogą wchodzić bezpłatnie, jednak pełny wstęp dla wszystkich bez opłat nie jest w pełni stałą zasadą (część wystaw specjalnych płatna) — dlatego muzeum traktuję jako przykład z bardzo przystępnym wstępem, choć nie w pełni “za darmo dla wszystkich” w każdej chwili. Deutsches Technikmuseum Berlin+1
Oficjalna strona: technikmuseum.berlin

Jüdisches Museum Berlin — Muzeum Żydowskie w Berlinie

Co prezentuje: historia Żydów w Niemczech i Europie, ich życie codzienne, sztuka, kultura, doświadczenia społeczno-historyczne XX i XXI wieku.
Najważniejsze eksponaty: archiwalne materiały, wystawy multimedialne i interaktywne, kolekcje dokumentujące historię żydowską w Niemczech.
Wstęp: Stała ekspozycja: „Free admission to the permanent collection.” Staatliche Museen zu Berlin
Oficjalna strona: juedisches-museum-berlin.de

Stadtmuseum Berlin / Museum Ephraim-Palais — Muzeum Miejskie Berlina / Pałac Ephraima

Co prezentuje: historia Berlina jako miasta — wystawa „BerlinZEIT – The city makes history!” obejmuje dzieje miasta od starożytności po współczesność.
Najważniejsze eksponaty: dokumenty i artefakty miejskie, rekonstrukcje historyczne, wystawy prezentujące transformacje miasta.
Wstęp: Wskazane: bilet od 7 €, darmowy tylko dla osób z obniżonym uprawnieniem – nie ogólnodostępny bezpłatny dla wszystkich. Stadtmuseum Berlin
Oficjalna strona: stadtmuseum.de

Włochy — Rzym

Museo Carlo Bilotti Aranciera di Villa Borghese (Rzym)

Co prezentuje: kolekcję sztuki XX wieku (m.in. pop-art, współczesna grafika i rzeźba) zgromadzoną w willi w parku Villa Borghese; muzeum miejskie w strukturze miasta Rzym; różnorodne wystawy i działania kulturalne.
Najważniejsze eksponaty: prace Andy’ego Warhola, Roy’a Lichtensteina, grafiki współczesne, rzeźby oraz zmieniające się ekspozycje czasowe.
Wstęp bezpłatny: muzeum należy do grupy instytucji wskazanych jako „admission free” bez biletu wstępu — przykład z listy muzeów Rzymu. romapass.it+1
Oficjalna strona: museiincomuneroma.it

(W Rzymie obowiązuje system „domenica al museo” — pierwszy niedziela miesiąca wiele państwowych muzeów wstęp wolny, ale nie cały czas. Dlatego wybrano muzea o wstępie free bez warunków/lub bardzo przystępne.)

Hiszpania — Madryt

Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía — Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía (Narodowe Muzeum Sztuki Reina Sofía)

Co prezentuje: sztuka hiszpańska XX i XXI wieku — m.in. kubizm, surrealizm, abstrakcja; kolekcje w Hiszpanii i międzynarodowe; dzieła Picassa (m.in. „Guernica”), Dalí’ego i innych.
Najważniejsze eksponaty: „Guernica” Picassa, dzieła Salvadora Dalí’ego, prace hiszpańskich modernistów i współczesnych artystów; ekspozycje multimedialne.
Wstęp bezpłatny: wstęp bezpłatny w określonych godzinach. museoreinasofia.es
Oficjalna strona: museoreinasofia.es

Holandia — Amsterdam

Rijksmuseum — Rijksmuseum (Narodowe Muzeum w Amsterdamie)

Co prezentuje: sztuka holenderska i światowa; zbiory malarstwa Złotego Wieku, sztuka współczesna, kolekcje rzemiosła artystycznego i historii naturalnej.
Najważniejsze eksponaty: „Straż nocna” (Rembrandt), „Widok domu Hartów w Delft” (Vermeer), liczne arcydzieła malarstwa holenderskiego.
Wstęp: mu-zeum informuje, że dzieci i młodzież do 18 lat mają wstęp darmowy. Nie znajdę pewnej informacji, że dorośli zawsze mają wstęp za darmo. rijksmuseum.nl+1
Oficjalna strona: rijksmuseum.nl

Austria — Wiedeń

Wien Museum — Wien Museum (Muzeum Wiedeńskie)

Co prezentuje: historia Wiednia od czasów neolitu po współczesność, zbiory archeologiczne, historia miejskiego życia, wystawy czasowe.
Najważniejsze eksponaty: 1 700 obiektów w nowej stałej ekspozycji „Vienna. My History”, która dokumentuje kilka tysięcy lat dziejów miasta. b2b.vienna.info+1
Wstęp: stała ekspozycja dostępna bezpłatnie — „Free admission to the permanent exhibition… no ticket required”. shop.wienmuseum.at
Oficjalna strona: wienmuseum.at

Zastrzeżenie: darmowy dostęp dotyczy ekspozycji stałej; wystawy czasowe mogą być płatne.

Wielka Brytania — Londyn

British Museum — Muzeum Brytyjskie

Co prezentuje:
Jedno z najstarszych i najsłynniejszych muzeów świata, gromadzące zbiory dokumentujące historię i kulturę ludzkości od początków cywilizacji po czasy współczesne. W kolekcji znajdują się artefakty ze starożytnego Egiptu, Mezopotamii, Grecji, Rzymu, Azji, Afryki, obu Ameryk i Europy.

Najważniejsze eksponaty:
Kamień z Rosetty, marmury z Partenonu, mumie egipskie, posągi z Wyspy Wielkanocnej (Hoa Hakananai’a), skarby Sutton Hoo oraz bogata kolekcja sztuki i rękopisów.

Wstęp:
Wstęp do stałych galerii i ekspozycji jest całkowicie bezpłatny dla wszystkich odwiedzających przez cały rok („Free admission – open daily”). Opłaty dotyczą jedynie wybranych wystaw czasowych i wydarzeń specjalnych.
Źródło: https://www.britishmuseum.org/visit

The National Gallery — Galeria Narodowa w Londynie

Co prezentuje: Malarstwo europejskie od XIII do początku XX wieku.
Najważniejsze eksponaty: Dzieła Leonarda da Vinci, Rembrandta, Vincenta van Gogha („Słoneczniki”), Moneta, Turnera, Botticellego i Caravaggia.
Wstęp: Stała kolekcja – wstęp wolny; płatne są jedynie wystawy czasowe.
Oficjalna strona: nationalgallery.org.uk

Tate Modern — Muzeum Sztuki Nowoczesnej Tate Modern

Co prezentuje: Sztuka nowoczesna i współczesna od 1900 roku po dziś dzień, prezentowana w dawnym budynku elektrowni Bankside.
Najważniejsze eksponaty: Prace Picassa, Warhola, Dalíego, Pollocka, Rothko, Hirsta i Louise Bourgeois.
Wstęp: Bezpłatny wstęp do stałych galerii; niektóre wystawy specjalne – płatne.
Oficjalna strona: tate.org.uk/visit/tate-modern

Tate Modern — Muzeum Sztuki Nowoczesnej Tate Modern

Science Museum — Muzeum Nauki w Londynie

Co prezentuje: Rozwój nauki, technologii i wynalazków od XVIII wieku po współczesność. Interaktywne wystawy dla dzieci i dorosłych.
Najważniejsze eksponaty: Pierwszy silnik parowy Jamesa Watta, modele statków kosmicznych, kapsuła Apollo 10, pierwszy komputer Apple.
Wstęp: Stała ekspozycja – wstęp wolny; niektóre wystawy i kina IMAX – płatne.
Oficjalna strona: sciencemuseum.org.uk

Victoria and Albert Museum (V&A) — Muzeum Wiktorii i Alberta

Co prezentuje: Największe na świecie muzeum sztuki użytkowej i designu. Kolekcje mody, ceramiki, biżuterii, mebli, rzeźby i fotografii.
Najważniejsze eksponaty: Kolekcje renesansowe, rzeźby Donatella, zbiory strojów od XVI wieku po haute couture.
Wstęp: Bezpłatny wstęp do stałych galerii; wybrane wystawy – płatne.
Oficjalna strona: vam.ac.uk

Victoria and Albert Museum (V&A) — Muzeum Wiktorii i Alberta

Museum of London Docklands — Muzeum Londynu w Docklands

Co prezentuje: Historia portu londyńskiego, handlu kolonialnego, niewolnictwa i przemian wschodniego Londynu.
Najważniejsze eksponaty: Interaktywne rekonstrukcje nabrzeży, makiety portów, eksponaty dotyczące imperium brytyjskiego.
Wstęp: Wstęp bezpłatny przez cały rok.
Oficjalna strona: museumoflondon.org.uk/docklands

Luksemburg — Luksemburg (miasto)

National Museum of History & Art — Musée National d’Histoire et d’Art (Muzeum Historyczne i Sztuki Narodowej)

Co prezentuje: Zbiory obejmujące historię Wielkiego Księstwa Luksemburga od czasów średniowiecznych po współczesność oraz sztukę i rzemiosło artystyczne regionu. MNAHA+1
Najważniejsze eksponaty: Stała ekspozycja dokumentuje rozwój kraju — archeologia, historia średniowieczna, sztuka nowoczesna — i jest dostępna bezpłatnie. MNAHA
Wstęp: Stała wystawa udostępniona bezpłatnie („Our permanent collection is free to visit at any time.”) MNAHA
Oficjalna strona: nationalmusee.lu

Casino Luxembourg – Forum d’art contemporain — Casino Luxembourg – Forum Sztuki Współczesnej

Co prezentuje: Sztuka współczesna — wystawy czasowe i projekty artystyczne dla młodej publiczności. luxembourg.public.lu
Najważniejsze eksponaty: Instalacje artystyczne, działania interdyscyplinarne, projekty multimedialne. luxembourg.public.lu
Wstęp: Wstęp całkowicie bezpłatny („Admission is free.”) luxembourg.public.lu
Oficjalna strona: casino-luxembourg.lu

MNHA: bezpłatny wstęp do stałej kolekcji → spełnia kryterium w tej części.

Casino Luxembourg: całkowicie darmowy wstęp → spełnia kryterium.

Dania — Kopenhaga

Museum of Copenhagen — Københavns Museum (Muzeum Miasta Kopenhagi)

Co prezentuje: Historia Kopenhagi od czasów średniowiecza po współczesność — kolekcje miejskie, liczne artefakty, wystawy dotyczące przemian miasta.
Najważniejsze eksponaty: Dokumenty i artefakty dotyczące rozwoju miasta, rekonstrukcje historyczne, archiwalne fotografie.
Wstęp: Wstęp bezpłatny dla dzieci i młodzieży do 18 lat. Dla dorosłych bilet 110 DKK. Wstęp darmowy w określone dni — na przykład ostatnia środa miesiąca jest dniem wolnego wstępu. cphmuseum.kk.dk+1
Oficjalna strona: cphmuseum.kk.dk

Szwecja — Sztokholm

City Museum — Stadsmuseet Stockholm (Muzeum Miasta Sztokholmu)

Co prezentuje: Historia i rozwój miasta Sztokholm: ludzie, wydarzenia i miejsca — od prehistorii do dziś.
Najważniejsze eksponaty: Wystawy stałe o historii miasta, fotografie i artefakty miejskie.
Wstęp: Stała wystawa jest całkowicie bezpłatna („Free admission to the museum’s exhibitions.”) stadsmuseet.stockholm
Oficjalna strona: stadsmuseet.stockholm.se

Szwecja — Sztokholm

City Museum — Stadsmuseet Stockholm (Muzeum Miasta Sztokholmu)

Norwegia — Oslo

Museum of Oslo — Muzeum Oslo

Co prezentuje: Historia Oslo od średniowiecza po współczesność — kolekcje dotyczące urbanistyki, kultury, mieszkańców miasta, przemian społecznych. Oslo Museum
Najważniejsze eksponaty: Stała ekspozycja „OsLove – The story of Oslo” („1000 lat historii miasta”); wystawy o przemysłowym rozwoju wzdłuż rzeki Akerselva. Oslo Museum
Wstęp: Dorośli: NOK 120; dzieci i młodzież poniżej 26 lat: bezpłatnie. Darmowy wstęp dla wszystkich w pierwszy czwartek miesiąca. Oslo Museum
Oficjalna strona: oslomuseum.no

Finlandia

Stadsmuseet Stockholm

HAM Helsinki — Muzeum Sztuki Współczesnej w Helsinkach

Co prezentuje: Sztuka współczesna; kolekcje i wystawy przeróżnych form artystycznych. HAM
Najważniejsze eksponaty: Zbiory sztuk wizualnych i ekspozycje czasowe (konkretnych ikonicznych dzieł nie podano w źródle).
Wstęp: Wstęp wolny dla osób poniżej 18 roku życia; dla wszystkich również w ostatni piątek miesiąca w określonych godzinach („Free admission day”). HAM
Oficjalna strona: hamhelsinki.fi

Litwa — Wilno

Lietuvos nacionalinis muziejus — Muzeum Narodowe Litwy

Co prezentuje: Różne lokalizacje muzeum w Wilnie i w regionie: kolekcje archeologiczne i etnograficzne, historia Litwy, wyposażenie dawnych domostw i eksponaty kultury materialnej. lnm.lt
Najważniejsze eksponaty: wystawy stałe dokumentujące historię Litwy — od czasów średniowiecza po współczesność; m.in. ekspozycja w „House of Histories” odzwierciedlająca wieki historii. lnm.lt
Wstęp: Wstęp bezpłatny w ostatnią niedzielę miesiąca dla wszystkich odwiedzających. govilnius.lt W pozostałe dni obowiązuje opłata za wstęp (np. za wystawy czasowe lub określone oddziały).
Oficjalna strona: lnm.lt

Litwa — Wilno

Lietuvos nacionalinis muziejus — Muzeum Narodowe Litwy

Łotwa — Ryga

Latvian War Museum — Muzeum Wojny Łotewskiej

Co prezentuje: Historia Łotwy i Łotewskiego Wojska — wystawy o latach 17.-18. wieku, I wojnie światowej, II wojnie światowej, walce o niepodległość. karamuzejs.lv
Najważniejsze eksponaty: artefakty związane z latami walk, dokumenty, ekspozycje o powstaniu państwa i wojnie o niepodległość. karamuzejs.lv
Wstęp: Wstęp bezpłatny („Entrance to the museum is free of charge. No ticket required.”) karamuzejs.lv
Oficjalna strona: karamuzejs.lv

Latvian National Museum of Natural History — Łotewskie Narodowe Muzeum Historii Naturalnej

Wstęp: Darmowy wstęp do ekspozycji stałej w określonych godzinach (np. środy 16:30-17:00, czwartki 16:00-17:00, piątki 16:30-17:00, soboty i niedziele 16:30-17:00). ldm.gov.lv

Estonia — Tallinn

Tallinn City Museum — Muzeum Miasta Tallinn

Co prezentuje: Historia i życie miasta Tallinn: rozwój urbanistyczny, kultura, społeczeństwo.
Wstęp: W ramach inicjatywy „Museum Sundays” — pierwsza niedziela miesiąca — muzea miejskie (w tym oddziały Muzeum Miasta Tallinn) są dostępne bezpłatnie dla odwiedzających indywidualnych po wcześniejszej rejestracji. Tallinn
Oficjalna strona: linnamuuseum.ee

Belgia — Bruksela

Przykład: Brussels City Museum — Maison du Roi / Broodhuis

Wstęp darmowy tylko w pierwszą niedzielę miesiąca. Musée de la ville de Bruxelles

Przykład: Royal Museums of Fine Arts of Belgium

Wstęp bezpłatny pierwsza środa miesiąca od godz. 13:00. fine-arts-museum.be

opracowanie & foto: Albin Marciniak

Fotoreporter, podróżnik i dziennikarz specjalizujący się w eksploracji turystycznych podziemi. Twórca Klubu Podróżników „Śródziemie” i projektu „Czyste Tatry”.

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

774

2026-01-07 0 komentarze/y

Czechy Podziemia turystyczne w Europie Underground in Europe

Krypty Kapucynów w Brnie

przez Redakcja 2026-01-05

Napisane przez Redakcja

Krypty Kapucynów w Brnie

Kapucínská hrobka

Spacerując po ulicach jednego z piękniejszych miast w Czechach, mamy tak wiele do zobaczenia. Zamek, Czarny Kościół czy piękna starówka to tylko część miejsc które warto zobaczyć. Jednym z takich miejsc do których warto wejść, są Krypty w Klasztorze Kapucynów znajdujące się tuż przy starówce.

Grobowiec służył do pochówku braci, szlachty i dobroczyńców zakonu. Połączenie specjalnego systemu wentylacji oraz geologiczny skład skały w fundamentach kościoła, powodowało naturalną mumifikację zwłok.

Klasztor Zakonu Kapucynów Braci Mniejszych. Kapucyni przybyli do Czech w 1599 roku i założyli swój pierwszy klasztor w Pradze w dzielnicy Hradczany. W Brnie rozpoczęli działalność w 1604 roku.

Wejście do grobowca znajduje się z lewej strony kościoła, i prowadzi przez wąski korytarz i podwórko.

Klášter kapucínů, Kapucínské nám. 5, 602 00 Brno

Wstęp

bilet normalny 70 Kč ulgowy 35 Kč fotografowanie 30 Kč

otwarte

w sezonie turystycznym pon–sobota: 9–12 ≈ 13–18 h, niedziela 11–17 h

poza sezonem codziennie 10–16 h

oficjalna strona :

http://hrobka.kapucini.cz

The most beautiful underground in Europe to explore, Underground cave, mine, military,

Najpiękniejsze podziemia w Europie do zwiedzania, kopalnie, jaskinie, katakumby,

W pierwszej sali od 1872 roku spoczywa František baron Trenck. Słynny dowódca tzw. „pandurów”.

W kapucyńskim grobowcu została zachowana wyjątkowo duża liczba drewnianych trumien z XVIII wieku. Na ścianach wokół widać zawieszone wieka. Są one wykonane głównie z drewna dębowego, kilka z drewna sosnowego oraz zdobione malowanymi ręcznie obrazami olejnymi.

Ars Moriendi:wystawa

W pierwszej połowie lat 70-tych XX w. przeniesiono z kościoła do kaplicy ołtarz świętej Klementiany. Z tej okazji prawdopodobnie została zbudowana mensa z kamienia, której przód pośrodku zdobi barokowa sztukateria godła kapucynów. Za mensą znajduje się oryginalny kamienny ołtarz z 1656 roku.

Relikwiarz trumny św. Klementiany pochodzi z 1762 roku i zawiera szczątki kostne męczennicy, która prawdopodobnie żyła w czasach wczesnego chrześcijaństwa. Manekin jest ubrany w barokowy strój z jedwabnego brokatu. W poszczególnych częściach są otwory, przez które można zobaczyć szczątki świętej. Relikwia męczennicy została podarowana kapucynom w 1754 roku przez mistrza kominiarskiego Jerzego Barnabasza Orelli (pochowanego w grobowcu).

Pierwsza sala samego grobowca, gdzie pochowani są Grimmowie. Ta słynna rodzina budowniczych i architektów jest nieodłącznie związana z historią wspólnoty kapucynów w Brnie. Z Kapucynami łączyła ich nie tylko praca, ale także przyjaźń. Do zakonu wstąpiło nawet dwóch synów Maurycego Grimma a później także jego wnuk.

Maurycy Grimm +1757, Maryja Anna Józefa Grimm +1757, Franciszek Antoni Grimm +1784

rodzina Grimmovy

Grobowiec dobroczyńców z szeregów szlachty. Tu leżą ciała zmarłych, którzy za życia korzystali z bogactwa i cieszyli się uznaniem społecznym.

Rzeźba anioła wskazuje na napis w języku łacińskim „Sic transit gloria mundi”, w tłumaczeniu Tak przemija sława świata. Na lewo jest tabliczka z podaniem informacji o kamieniu węgielnym kościoła, który prawdopodobnie został znaleziony w sąsiedniej zamurowanej piwnicy. Na bocznej ścianie można zobaczyć jeden z otworów wentylacyjnych.

Jiří Barnabáš Orelli +1757 mistrz kominiarski, później cechmistrz, brnieński mieszczanin. Wraz ze swoją małżonką Wiktorią hojnie wspierali braci kapucynów, a także pomagali im rozwiązywać różne problemy dotyczące funkcjonowania klasztoru. Duży murowany grób w lewym rogu służył do przechowywania szczątek zmarłych, których ciała po jakimś czasie rozpadały się.

Groby zakonników

Kapucyni mieli bardzo prosty sposób pochówku, który był odbiciem ich podstawowego haryzmatu ubóstwa. Zmarły brat był układany w dębowej trumnie z wysuwanym dnem i po ceremoniach pogrzebowych znoszono trumnę schodami do grobowca. Oto był składany na gołej ziemi, tylko z cegłą lub dwoma pod głową. Następnie trumna była przechowywana do kolejnego pogrzebu.

Bracia byli grzebani praktycznie bez oznakowania konkretnej tożsamości, tylko ze skromnymi atrybutami ich statusu zakonnego. Na przykład po prawej stronie można zobaczyć kapucyna, który trzyma drewniany krzyż. To znak, że w zakonie żył ponad 50 lat. Na niektórych zmarłych są resztki habitów z kapturem i cingulum (lina wokół talii). Chociaż kapucyni nie mieli konkretnych grobów, wiadomości o zgonach skrupulatnie rejestrowali.

Wnętrze kościoła Kapucynów. Krypty znajdują się dokładnie pod nawą główną.

787

2026-01-05 0 komentarze/y

Lotniska i powietrze

Rekordowy rok w historii Kraków Airport

przez Redakcja 2026-01-03

Napisane przez Redakcja

Rekordowy rok w historii Kraków Airport u

Rekordowy rok w historii Kraków Airport – ponad 13,2 mln pasażerów obsłużonych w 2025 roku

Dokładnie w pierwszy dzień Bożego Narodzenia – 25 grudnia Kraków Airport obsłużył 13. milionowego pasażera w tym roku, a cały rok zakończył wynikiem 13 248 355 pasażerów. W porównaniu z ubiegłym rokiem (ponad 11 milionów pasażerów) to wzrost o 20 procent.

W samym tylko grudniu 2025 r. Kraków Airport obsłużył 1 095 752 pasażerów, czyli o 25 proc. więcej niż rok wcześniej (878 806 pasażerów w 2024 r.). Jednocześnie dane pogodowe pokazują, że był to najtrudniejszy dla lotniska grudzień pod względem warunków atmosferycznych od 2012 roku. Aż przez 8,67 proc. czasu wykonywanie operacji lotniczych było utrudnione.

– Kończymy najlepszy rok w historii naszego lotniska. Nigdy wcześniej ruch pasażerski nie rósł w takim tempie. Porównując z miesiącami roku ubiegłego notujemy wzrosty nawet 25-procentowe. Jesteśmy największym portem regionalnym w Polsce. Weszliśmy do kategorii dużych lotniska europejskich obsługujących pomiędzy 10 a 25 mln pasażerów rocznie i jak pokazują statystyki ACI Europe przez cały rok pozostajemy liderem wzrostów w tej grupie – podsumowuje Łukasz Strutyński, prezes zarządu Kraków Airport.

Ubiegły rok zapisał się też w historii portu jeżeli chodzi o bogatą siatkę połączeń – do długiej już listy połączeń dopisano Aberdeen, Castellon, Bukareszt, Sofię, Paryż Orly, Kopenhagę, Bergen, Genuę, Bilbao, Tallin, Wilno, Weronę, Genewę, Liverpool i Rijad. Przybyło też dwóch przewoźników – wrócił SAS, a nowością był flynas i połączenie z Rijadem. W sumie w 2025 r. Kraków Airport oferował 176 połączeń na 135 lotnisk w 38 krajach. Z Krakowa latało aż 29 przewoźników do 124 miast.

Dane z poprzednich lat pokazują, że roczny ruch pasażerski na krakowskim lotnisku systematycznie rósł, jednak dopiero w 2025 roku osiągnięto poziom powyżej 13 milionów:

2024: ok. 11,08 mln pasażerów – pierwszy rok w historii portu, w którym przekroczono próg 11 mln.

2023: ponad 10 mln pasażerów – Kraków Airport jako pierwszy port regionalny w Polsce osiągnął tę barierę w skali roku.

2025: 13,248 mln pasażerów – rekordowy wzrost o ok. 20 % w porównaniu z poprzednim rokiem.

Znaczenie i rola Kraków Airport

Rok 2025 był przełomowy w historii krakowskiego portu lotniczego:

Port przekroczył po raz pierwszy w historii próg 13 milionów pasażerów rocznie.

Kraków Airport umocnił swoją pozycję jako największy port regionalny w Polsce i członek kategorii dużych lotnisk europejskich obsługujących 10–25 mln pasażerów rocznie.

Rosnąca liczba pasażerów na krakowskim lotnisku jest częścią szerszego trendu wzrostowego w polskim sektorze lotniczym – według Urzędu Lotnictwa Cywilnego ruch pasażerski na lotniskach w Polsce w poprzednich latach również rósł, np. w 2024 r. polskie porty obsłużyły prawie 59,2 mln pasażerów, o 13,3 % więcej niż w 2023 r.

Przy okazji warto pokazać zestawienie danych o ruchu pasażerskim na najważniejszych polskich lotniskach w latach 2020–2025, oparte na dostępnych statystykach Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC) oraz zestawieniach branżowych online.

Ruch pasażerski na wybranych lotniskach w Polsce (2020–2025)

Warszawa Chopin (WAW)

Rok	Pasażerowie
2020	5 473 224
2021	7 445 468
2022	14 389 143
2023	18 472 491
2024	21 283 973
2025	dane niepełne / w analizach wzrost kontynuowany

Dane dla 2020–2024 są oficjalne z zestawień portu. W 2024 r. lotnisko obsłużyło ponad 21,2 mln pasażerów, co było rekordem w historii portu i pierwszym wynikiem powyżej 20 mln.

Kraków – Balice (KRK)

Rok	Pasażerowie
2020	1 205 467
2021	3 072 074
2022	7 394 176
2023	9 404 611
2024	11 071 697
2025	~13,2 mln (zgodnie z rocznym wynikiem lotniska)

Ruch na krakowskim lotnisku dynamicznie odbudowywał się po pandemii, osiągając w 2025 r. rekordowy wynik ponad 13 mln pasażerów dla całego portu.

Gdańsk – Lech Wałęsa (GDN)

Rok	Pasażerowie
2020	1 201 553
2021	2 341 603
2022	4 803 284
2023	5 908 281
2024	6 698 533
2025	trend wzrostowy

Gdańsk utrzymuje silny trend wzrostowy, odbudowując i przekraczając ruch sprzed pandemii.

Katowice – Pyrzowice (KTW)

Rok	Pasażerowie
2020	1 020 314
2021	1 779 299
2022	4 184 822
2023	5 615 356
2024	6 365 359
2025	rekord w historii (5,8 mln w I–III kw.)

Katowice również kontynuują odbudowę ruchu — w 2024 obsłużyły ponad 6,3 mln pasażerów, a w pierwszych trzech kwartałach 2025 r. osiągnęły rekordowy wynik 5,8 mln pasażerów.

Wrocław – Strachowice (WRO)

Rok	Pasażerowie
2020	549 051
2021	1 031 000
2022	2 640 000
2023	3 890 000
2024	4 467 264
2025	trend wzrostowy

Warszawa Modlin (WMI)

Port Modlin ma własną historię ruchu, ale warto podać dane, które oddają jego powrót po pandemii:

Rok	Pasażerowie
2020	872 059
2021	1 455 315
2022	3 126 428
2023	3 400 967
2024	spadek ok. 2,7 mln (o 20 % r/r)
2025	dane częściowe — rośnie współpraca z Ryanair

Inne porty (wybrane)

Poniżej prezentuję przykładową dynamikę ruchu na mniejszych lotniskach (dane dla 2022–2024):

Lotnisko	2022	2023	2024
Poznań – Ławica	2 243 337	2 776 893	3 597 147
Rzeszów – Jasionka	683 299	916 209	1 072 591
Szczecin – Goleniów	419 872	477 464	479 119
Łódź	179 926	356 878	431 142
Lublin	328 516	396 951	424 491
Bydgoszcz	247 008	358 230	359 787
Zielona Góra – Babimost	41 543	53 523	82 467
Radom (nieczynne/bez danych)	–	–	–
Dane dla 2022–2024 pochodzą z zestawień 4Q ULC.

Pandemia i odbudowa ruchu

Rok 2020 przyniósł ogromne spadki ruchu spowodowane pandemią COVID‑19, z ruchami często o 70 % niższymi niż w 2019 r. – porty jak Chopin czy Kraków obsłużyły tylko kilka milionów pasażerów.

W 2021 nastąpiła wyraźna odbudowa ruchu, ale wciąż daleko od poziomu sprzed pandemii

Rekordowe odbicie 2022–2024

W 2022 ruch wzrósł wielokrotnie dzięki spadkowi ograniczeń pandemicznych, a polskie lotniska razem obsłużyły już blisko 41–49 mln pasażerów.

2023 był kolejnym silnym rokiem z ponad 52 mln pasażerów, wyraźnie przekraczając poziom sprzed pandemii.

2024 przyniósł dalszy wzrost do około 59–60 mln pasażerów na lotniskach w Polsce i nowy rekord frekwencji.

2025 – kontynuacja wzrostu

Dane za 2025 rok wskazują na utrzymujący się trend wzrostowy, w tym historyczny rekord w Kraków Airport i silny wzrost w innych portach, choć pełne dane za cały rok są jeszcze publikowane stopniowo.

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

444

2026-01-03 0 komentarze/y

BUŁGARIA

Bułgaria – najciekawsze podziemia turystyczne

przez Redakcja 2026-01-01

Napisane przez Redakcja

Bułgaria – najciekawsze podziemia turystyczne

Bułgaria należy do najciekawszych krajów Europy pod względem dziedzictwa podziemnego. Jaskinie krasowe, stanowiska archeologiczne, rzymskie struktury miejskie oraz relikty epoki zimnej wojny tworzą zróżnicowaną ofertę turystyki podziemnej – od obiektów w pełni udostępnionych, po miejsca o ograniczonym dostępie, ale dużym znaczeniu historycznym.

1. Jaskinia Magura (Пещера Магура)

potężna hala główna
siedlisko nietoperzy
spektakularne światło dzienne

Informacje praktyczne:

Dojazd: Lovech / Pleven → Letnitsa
Godziny: dostęp dzienny, bez kas
Bilety: bezpłatnie
Strona regionu: https://bolgarskiydom.com/magura/

5. Jaskinia Prohodna („Oczy Boga”)

Region: północna Bułgaria, Karlukovo

Ikoniczna jaskinia z dwoma otworami w sklepieniu, przypominającymi oczy – jedno z najczęściej fotografowanych miejsc w Bułgarii.

Charakterystyka:

długość 262 m
dwa monumentalne wejścia
popularna wśród fotografów i wspinaczy

Informacje praktyczne:

Dojazd: Lukovit / Karlukovo
Godziny: całodobowo (światło dzienne)
Bilety: brak

6. Jaskinia Ledenika

Region: północno-zachodnia Bułgaria, Vratsa

Jedna z najbardziej znanych jaskiń turystycznych kraju, słynąca z lodowych formacji w chłodniejszych miesiącach.

Charakterystyka:

oświetlona trasa
10 sal
efekty świetlno-dźwiękowe

Informacje praktyczne:

Dojazd: Vratsa → Balkan Mountains
Godziny: 09:00–18:00
Bilety: ok. 10–15 BGN
Strona:

7. Jaskinia Yagodinska

Region: Rodopy

Jedna z najdłuższych jaskiń Bułgarii (ponad 10 km), częściowo udostępniona turystycznie.

Charakterystyka:

imponujące nacieki
bezpieczna trasa dla rodzin
popularna atrakcja południowej Bułgarii

Informacje praktyczne:

Dojazd: Smolyan → Yagodina
Godziny: 09:00–17:00
Bilety: ok. 10–15 BGN
Strona:

8. Podziemia starożytnego Plovdivu (Filipopolis)

Region: południowa Bułgaria

System rzymskich piwnic, tuneli i struktur miejskich, w tym fragmenty starożytnego stadionu i murów.

Charakterystyka:

dziedzictwo rzymskie
połączenie archeologii i urbanistyki
zwiedzanie w centrum miasta

Informacje praktyczne:

Dojazd: centrum Plovdiv
Godziny: zależne od obiektu
Bilety: różne, zwykle 5–15 BGN
Strona: https://visitplovdiv.com

9. Podziemia Twierdzy Carewec (Wielkie Tyrnowo)

Region: centralna Bułgaria

System tuneli, magazynów i lochów średniowiecznej stolicy Bułgarii.

Charakterystyka:

średniowieczna infrastruktura obronna
widowiskowe położenie
trasy tematyczne

Strona: https://visitvelikotarnovo.bg

10. Buzludzha – podziemia Domu Partii

Region: Stara Płanina

Podziemne zaplecze techniczne i komunikacyjne jednego z najbardziej kontrowersyjnych obiektów Europy Wschodniej.

Charakterystyka:

dziedzictwo zimnej wojny
zwiedzanie wyłącznie z przewodnikiem
projekt konserwatorski

Strona: https://buzludzha-project.org

11. Schrony zimnowojenne w Sofii

Region: Sofia

Fragmenty sieci schronów atomowych i cywilnych, częściowo udostępniane podczas wycieczek tematycznych.

Charakterystyka:

infrastruktura obrony cywilnej
trasy okazjonalne
duże zainteresowanie turystów miejskich

Strona miasta: https://visitsofia.bg

12. Dawne kopalnie w Rodopach (Ancient and Historic Mines of the Rhodope Mountains)

W rejonie Smolyan znajdują się liczne nieczynne sztolnie i wyrobiska, znane z badań geologicznych i archeologicznych. Część tras bywa udostępniana okazjonalnie z przewodnikiem lub w ramach lokalnych inicjatyw.

Strona regionu: https://www.erih.net/i-want-to-go-there/site/spoluka-mining-museum

Trigrad i rejon Jaskini Yagodinskiej

Połączenie krasowych jaskiń turystycznych z dawnymi wyrobiskami górniczymi, wykorzystywanymi w przeszłości do wydobycia rud oraz jako schronienia.

Dostępność turystyczna

status: częściowo dostępne, głównie w formie muzealnej lub edukacyjnej
zwiedzanie: zazwyczaj z lokalnym przewodnikiem
bezpieczeństwo: samodzielna eksploracja dawnych sztolni jest zabroniona i niebezpieczna
charakter: atrakcja niszowa, dla turystów zainteresowanych historią, geologią i archeologią

Informacje praktyczne

Dojazd: najlepiej samochodem (teren górski, ograniczona komunikacja publiczna)
Godziny: zależne od obiektu muzealnego lub wydarzeń lokalnych
Bilety: niskie ceny lokalne lub bezpłatne (w przypadku ekspozycji plenerowych)
Najlepszy okres: maj–październik

Znaczenie w kontekście europejskim

Dawne kopalnie Rodopów wpisują Bułgarię w europejską mapę najstarszych regionów górniczych, porównywalnych z:

kopalniami złota w Hiszpanii (Las Médulas),
rzymskimi kopalniami w Dacji (Rumunia),
alpejskimi wyrobiskami w Austrii.

Rodopy nie są klasycznym „parkiem rozrywki pod ziemią”, lecz autentycznym krajobrazem historycznego górnictwa, w którym podziemia stanowią część większej opowieści o rozwoju cywilizacji na Bałkanach. To propozycja dla świadomych podróżników, szukających miejsc mniej oczywistych, ale o ogromnej wartości kulturowej.

Bułgaria należy do najbogatszych krajów Europy pod względem liczby jaskiń i obiektów podziemnych – zinwentaryzowano tu ponad 5 500 jaskiń, z czego kilkadziesiąt jest udostępnionych turystycznie. Oprócz klasycznych jaskiń krasowych kraj oferuje podziemia archeologiczne miast, dawne kopalnie, schrony wojskowe oraz infrastruktury zimnowojenne.

opracowanie & foto: Albin Marciniak

Fotoreporter, podróżnik i dziennikarz specjalizujący się w eksploracji turystycznych podziemi. Twórca Klubu Podróżników „Śródziemie” i projektu „Czyste Tatry”.

https://www.facebook.com/marciniak.albin

434

2026-01-01 0 komentarze/y

Góry Najciekawsze szlaki piesze i rowerowe w Europie

Turbacz – zimowy szlak na najwyższy szczyt Gorców

przez Redakcja 2026-01-01

Napisane przez Redakcja

Turbacz – zimowy szlak na najwyższy szczyt Gorców

Turbacz – Gorce 1310 m n.p.m.

Najwyższy szczyt Gorców o każdej porze roku przyciąga nie tylko miłośników górskich wędrówek, ale także biegaczy i rowerzystów a nawet uprawiających turystykę konną. Ze szczytu rozciąga się piękna panorama na Pieniny, Beskidy, Tatry i wyróżniającą się na zachodzie Babią Górę. Sieć szlaków pozwala na wędrówkę w każdym kierunku. Góra zaliczana jest do Korony Gór Polski.

Wędrówka na Turbacz przy korzystnej pogodzie daje przyjemność nie tylko z samego wejścia i zdobycia szczytu. Cała trasa bez względu na to jakim szlakiem wchodzimy, daje piękne widoki. Z każdej strony z każdym metrem widzimy coś innego. Od północy rośnie Luboń Wielki, od zachodu majestatyczna Babia Góra, od wschodu Pieniny z dobrze zarysowaną sylwetką Trzech Koron a od południa grzbiet Tatr. Legendarne wręcz wschody i zachody słońca oglądane ze szczytu Turbacza nie są w najmniejszym stopniu przesadzone. Poranek to dodatkowo mgły kładące się w dolinach oddzielających Gorce od Tatr.

Panorama na Turbacz z Tatr a dokładnie ze szlaku niebieskiego prowadzącego z Kuźnic do Doliny Gąsienicowej. W linii prostej jest to ok 40 km.

Z Rynku Nowego Targu dostać się można autobusem miejskim nr 2 i 4 jadącym do dzielnicy Kowaniec, będącym końcowym przystankiem linii. Bilety można zakupić w kiosku ruchu tuż obok przystanku na Rynku Nowy Targ. Z pętli autobusowej prowadzi szlak zielony i żółty, więc warto zaplanować sobie odpowiedni wariant, przy czym długość obu jest podobna i wynosi ok 8,5 km. Ja osobiście zazwyczaj wybieram żółty na podejście a zielony na powrót.

Panorama na Tatry widziane z Turbacza

Szlaki prowadzące na Turbacz

– czerwony Główny Szlak Beskidzki przez Przełęcz Knurowską i Pasmo Lubania do Krościenka

– czerwony Główny Szlak Beskidzki przez wierzchołek Turbacza, Obidowiec, Stare Wierchy, Jaworzynę Ponicką i Maciejową do Rabki-Zdroju

– niebieski przez Bukowinę Waksmundzką do Łopusznej

– niebieski przez Czoło Turbacza, Suchy Groń do Poręby Wielkiej (Koninki)

– zielony przez Czoło Turbacza, Wierch Spalone i Turbaczyk, obok Orkanówki do Niedźwiedzia

– zielony przez Bukowinę Waksmundzką do Kowańca w Nowym Targu

– żółty przez Czoło Turbacza, przełęcz Borek, Kudłoń i Gorc Troszacki do Lubomierza

– żółty przez Bukowinę Miejską do Kowańca w Nowym Targu

Turbacz jest celem wędrówek górskich o każdej porze roku, przy czym w sezonie wakacyjnym jest to szczyt bardzo popularny. W zimie na szlakach dominują narciarze skiturowi. Przy odpowiednich warunkach pogodowych, nawet gdy w dolinach zalega mgła, ponad chmurami jest piękne słońce i niesamowite widoki. Poza Tatrami i Babią Górą to właśnie Turbacz daje możliwości podziwiania pięknych wschodów i zachodów ponad zamglonymi dolinami.

Tatry widziane z Turbacza a takie widoki są dla wielu głównym powodem wejścia na najwyższy szczyt Gorców.

opracowanie & foto: Albin Marciniak

https://www.facebook.com/marciniak.albin/

518

2026-01-01 0 komentarze/y

Aleja Podróżników Projekt Mali Melomani

Projekt „Mali melomani” – cykl warsztatów muzycznych dla dzieci w wieku przedszkolnym

przez Redakcja 2026-01-01

Napisane przez Redakcja

Informacja o projekcie „Mali melomani” realizowanego we współpracy z Narodowym Instytutem Muzyki i Tańca przez

FUNDACJĘ KLUBU PODRÓŻNIKÓW ŚRÓDZIEMIE ALEJA PODRÓŻNIKÓW.

Projekt zakłada przeprowadzenie warsztatów muzycznych dla dzieci w wieku przedszkolnym. Dzięki projektowi uczestnicy poznają wybrane utwory muzyki klasycznej czołowych kompozytorów różnych epok w sposób praktyczny poprzez aktywne słuchanie muzyki, zabawy muzyczno-ruchowe oraz instrumentacje metodą Carla Orffa.

Warsztaty wirtualne to filmy z instruktorką, która przedstawia aktywności muzyczno – ruchowe do utworów muzyki klasycznej.

https://malimelomani.pl/

Na warsztaty stacjonarne zostały zaproszone dzieci w wieku przedszkolnym wybranych placówek oświatowych, podczas warsztatów uczestnicy poznają wybrane aktywności artystyczne.

Projekt „Mali melomani” jest realizowany jest dzięki Krajowemu Planie Odbudowy i Zwiększenia Odporności Komponent: Odporność i konkurencyjność gospodarki; Inwestycja A2.5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.

https://nimit.pl/krajowy-plan-odbudowy-kpo/

https://www.facebook.com/klubpodroznikowsrodziemie

https://www.klubpodroznikow.com

filmy – zajęcia praktyczne

Mali melomani / F. Chopin – Walc As – dur op. 69 nr 1 / Zabawa z piórkami

Mali melomani 2 / F. J. Gosseck – Gawot / Zabawa z chustką

Mali melomani 3 / L. Boccherini – Menuet / Zabawa z wachlarzem

Mali melomani 4 / C. Saint-Saëns – Słoń / Zabawa z pałeczkami

Mali melomani 5 / M. Musorgski – Taniec kurcząt w skorupkach / Zabawa z piłką

Mali melomani 6 / A. Dvorak – Humoreska / Zabawa z kubeczkami

Mali melomani 7 / M. Rimski – Korsakow – Lot trzmiela / Zabawa z pałeczkami

Mali melomani 8 / P. Czajkowski – Taniec łabędzi / Prezent

FUNDACJA KLUBU PODRÓŻNIKÓW ŚRÓDZIEMIE ALEJA PODRÓŻNIKÓW

KRS: 0000556344 NIP: 6793111050

http://www.krs-online.com.pl/fundacja-klubu-podroznikow-srodziemie-krs-1640737.html

533

2026-01-01 0 komentarze/y

Góry

Alarmowy 112 nie odpowiada – ku przestrodze

przez Redakcja 2026-01-01

Napisane przez Redakcja

Alarmowy 112 nie odpowiada - ku przestrodze

To miał być kolejny wyjazd w Tatry. Podobny do wielu poprzednich o tej porze roku.

Zima jest okresem ciszy i samotności na szlakach pozbawionych przypadkowych „niedzielnych” turystów.
To miał być wypad w świat który kocham, znam i szanuję od blisko 40 lat.
Wieczorne pakowanie plecaka jak zwykle o kilka kilogramów za dużo. Do tego doszły spore ilości gadżetów do wylicytowania w ramach finału WOŚP, jaki jechałem poprowadzić po raz kolejny w Pięciu Stawach.

Raki i czekan są stałym elementem jaki zabieram na zimowe szlaki. Tym razem doszły jeszcze rakiety i nowy GPS do przetestowania. Wieczorem było wszystko przygotowane ale poranek czasami jednak to weryfikuje, o czym przekonałem się na szlaku. Już przy wyjściu z domu wiedziałem że z ponad 20 kg na plecach nie będzie lekko na zaplanowanej trasie. 2 godziny jazdy autobusem z Krakowa, czasami pozwala jeszcze dospać, ale 2 siedzące za mną katarynki nie dały najmniejszej szansy na zmrużenie oka. Zakopane i o dziwo, bus odjechał spod dworca do Kuźnic ze mną i jeszcze jedną osobą zgodnie z rozkładem, nie czekając aż się zapełni. W Kuźnicach pustki i błoga cisza. Ruszam więc w kierunku jaki wybieram w zasadzie zawsze idąc zimą. Po drodze mijam zamkniętą budkę z biletami. Nie ma się co dziwić, skoro wydeptuję świeży ślad na szlaku.

Aż do wyjścia ponad linię lasu na Boczaniu idę w ciszy. Dopiero na otwartej przestrzeni dostaję pierwszy podmuch mroźnego wiatru. Za ok 15 minut powinienem stanąć na Przełęczy między Kopami. Miejsca skąd zaczyna się narastający górski spektakl. Z tyłu i w dole pod pierzynką smogu i chmur pozostała małopolska. Przede mną z każdym krokiem coraz bardziej wyłania się piękno, przyciągające za każdym razem niezmiennie mocno.

Po raz pierwszy od wyjścia z Busa w Kuźnicach spotykam ludzi. Dwójka młodych osób, po kilku dniach w Tatrach wraca w doliny. Pod nogami śniegu coraz więcej, więc czas na rakiety śnieżne.

Rakiety są ok. pod warunkiem że na plecach nie ma sporego nadbagażu. Już na prostym odcinku, jeszcze przed zejściem do Gąsienicowej, miejscami zapadam się po kolana. Rakiety pomagają, ale jednak nie są to „deski”. W takich warunkach idealnie sprawdzają się skitury.

Od czasu gdy wyłoniła się cała grań Orlej Perci, wyszło także słońce, a w takich warunkach fotek nigdy dosyć. Mijam Betlejemkę i do Murowańca ponownie brnę po kolana w śniegu mimo rakiet przypiętych do butów.

W środku zaledwie kilka osób, popędzanych przez instruktora. To kursanci których minę nad Zmarzłym Stawem. Kawa za 9 zł potwierdza moją niechęć do tego bezdusznego miejsca, pozbawionego wszelakiego klimatu, jakże pożądanego w tak wyjątkowych górach.
Czas ruszać dalej. Minęła 11.00 więc do zachodu słońca i dotarcie do schroniska w Pięciu Stawach, mam blisko 6 godzin. Śnieg na całym odcinku do Czarnego Stawu jest zmrożony więc raki sprawdzają się w pełni. Znowu pusto…

Nad stawem mijam kilka siedzących osób, dla których tu kończy się trasa. Ruszam dalej wydeptanym szlakiem przez taflę Czarnego Stawu Gąsienicowego. W oddali widzę grupkę kursantów spotkanych w Murowańcu. Mijam ich już na podejściu nad stawem, gdy w plątaninie lin zakładają stanowiska. W tym czasie druga grupa kursantów ćwiczy na lodospadzie nad Zmarzłym Stawem.

Podejście aż do rozwidlenia szlaków mocno zmrożone. Raki które zapiąłem kilkadziesiąt metrów poniżej, sprawdzają się w pełni. Wiatr wzmaga się i zaczyna dusić oddech. Docieram do miejsca gdzie wyłania się podejście i cała rynna żlebu, aż po sam wierzchołek przełęczy. Zawrat, dla wielu miejsce westchnień, dla innych miejsce owiane legendami. Latem szlak przebiega grzędą po wielu łańcuchach. W zimie podejście wiedzie środkiem kilkuset metrowego żlebu.

Wieje coraz mocniej. Zasłaniam twarz krawędzią kaptura ale niewiele to daje. Okulary po kilku sekundach zostały oblepione śniegiem, zatem na nic mi one. Wychodzę z za skał na przesmyk. Wpadam w nawianą zaspę po szyję. Powoli wycofuję się walcząc z osypującym śniegiem i silnym wiatrem. Wracam pod skalę.

Tu ponownie raki zamieniam na rakiety śnieżne. Ręce w takich warunkach szybko przemarzają. Może by tak łyk kawy z termosu ? Może, gdyby termos nie pozostał w domu przy porannym pakowaniu. Mirinda kupiona na dworcu w Zakopanem zamieniła się w lodową bryję. No cóż, nie czas na sentymenty skoro to nie pustynia i 40 stopniowy upał. Ruszam dalej, mijając po lewej nieco poniżej nad Zmarzłym Stawem, młodzież „na lodach”. Rozpoczynam mozolne podejście na Zawrat. Raz, dwa, trzy, cztery….. dwadzieścia. Przystaję by złapać oddech, tłumiony silnymi podmuchami wiatru i lodowych igiełek działających niczym pilling na twarzy.

By nie zmieniać co chwilę raków na rakiety, wybieram najbardziej przewiane i zmrożone fragmenty. Czasami jednak i tak zapadam się po kolana, bo jednak waga plecaka robi swoje. Do przełęczy już tak całkiem niedaleko… Złudne to jednak, skoro następna godzina mija na podejściu. Czy nie powinienem zawrócić ?… przemyka taka myśl. Przełęcz już tak blisko. W porywach coraz zimniejszego wiatru docieram do skał odgradzających mnie od przełęczy. Na chwilę zdejmuję plecak i siadam na nim. Pragnienie i zmęczenie są już na tyle odczuwalne że sączę resztki płynu z pomiędzy bryłek lodu w butelce. Ruszam dalej, wbijając czekan pomagam sobie w walce z wiatrem by doczołgać się do krawędzi przełęczy.
Podnoszę głowę i … jest źle, bardzo źle….

Zwały śniegu niesione pędzącym wiatrem, tworzą gęstą białą ścianę. To jedyny widok jaki mam przed oczami na krawędzi przełęczy. Patrzę za siebie. 4 długie godziny jakie poświęciłem by dotrzeć tutaj z Murowańca, a przy normalnych warunkach zaledwie 1,5 h by dotrzeć do „Piątki”.

Jest 15.00 i bez względu czy pójdę dalej czy zawrócę, dotrę do schroniska po zmroku. Idąc setny raz, w zasadzie szlak znam na pamięć.
Mam wszystko co potrzeba, więc zapinam kolejny raz rakiety i ruszam w dół.

Dużo śniegu, coraz więcej śniegu…

Schodząc w dół w zasadzie osuwam się na rakietach obciążony plecakiem. Ehhh gdyby to były skitury…
Pokonałem kilkaset metrów i dotarłem w rejon podstawy Kołowej Czuby. Górą czyli szlakiem, czy dołem omijając z prawej strony coraz mniej przyjazny „pagórek”?
Latem to miejsce jest tak przyjemne… Odbijam w prawo i wpadam w poduchę śnieżną. Rakiety na niewiele tutaj się zdały. Powoli tyłem, krok po kroku wracam po swoich śladach.
Po śladach ? po jakich śladach ? skoro po kilkunastu sekundach nie ma śladu po śladach !
Pomiędzy podmuchami czasami pojawia się kawałek skały.
To daje namiastkę orientacji, w sumie znajomego terenu. Wspinam się po zmrożonym zboczu. Znowu czas na raki, chcąc nieco przyspieszyć wędrówkę.
Zimno, coraz zimniej. Szaro, coraz ciemniej. Wstrzymuję się z włączeniem czołówki do maksimum, ale w końcu musiał nastąpić ten moment.
Wcześniej pomiędzy podmuchami majaczyły choćby zarysy skał.
Teraz wyłącznie biała plama pod nogami i ściana wściekle pędzącej masy śniegu przed oczami. Czołówka zaczyna migać. Co do cholery ? Akumulatory naładowane a drugi komplet w kieszeni…
Na mrozie 26 stopniowym wszystko szybko pada. Walcząc z wiatrem dochodzącym w porywach do 160 km/h i śniegiem wciskającym się w każdą szczelinę, zdejmuję kaptur i zakładam czołówkę na czapkę i na całość nakładam kaptur.

To daje efekt, i czołówka żyje przez kolejne godziny.
Światło jest ale co z tego skoro widzę wyłącznie oświetlony punkt w którym się znajduję ? Błędnik w takich warunkach zawodzi i na nic „topografia terenu w małym palcu”.
Przypominam sobie o GPS-ie.
Wyciągam więc coś, co po chwili zostaje zasypane śniegiem. Zdejmuję rękawicę, która po chwili obrasta lodem. Taki natychmiastowy efekt gdy para z rozgrzanych dłoni wydostaje się na zewnątrz.
Ponowne założenie to walka z lodem i wilgotnym wnętrzem.
Wszystkowiedzący ekran pokazuje mi że jestem… ok 200 m poza szlakiem. Po chwili nie ma już żadnego komunikatu. Warstwa chmur odcina łączność z satelitami.
Chowam urządzenie do wewnętrznej kieszeni gdy dostaję podmuch wiatru. Stojąc w rakach, z przeładowanym plecakiem, wiatr unosi mnie niczym zabawkę i wali o skałę kilka metrów dalej.
Ląduję na plecaku a nie twarzą do skały… Przez chwilę łapię kontakt z rzeczywistością… Jestem na Kołowej Czubie i do schroniska tak niewiele. Ruszam.
W tym miejscu powinno już być zejście. Powinno gdyby nie ściana wściekle pędzącego śniegu, zawodzący błędnik i coraz bardziej opadające zbocze.
Jest jakaś skała, więc pod jej osłoną znowu zmieniam raki na rakiety. Palce u rąk jeszcze widzę choć już niewiele czuję.

Pić… niestety garść śniegu musi wystarczyć. Resztki napoju to już bryła lodu w plastikowej butelce. Sił coraz mniej.
Schodzę a właściwie osuwam się po stromym zboczu w rakietach, brnąc po pas w świeżym śniegu.
Oczami wyobraźni widzę wielkie zbocze które zaczyna jechać razem ze mną i kończę jako wiosenny przebiśnieg…
Już zupełnie tracę poczucie kierunku i nie wiem gdzie jestem, gdy staję nad krawędzią czegoś…
Nawis śnieżny czy tylko złudzenie ? światło czołówki nie sięga dalej niż na 2-3 metry w tym pędzącym poziomo zlodowaciałym śniegu. Na prawo poza krawędzią, wyłącznie czarna czeluść.
Na lewo i w dół zbocze głębokiego prawie płynnego śniegu. Krok, dwa i padam. Sił coraz mniej. Jadłem wczoraj wieczorem a ostatnia kawa była o 11.00 w Murowańcu.
Wszystko co mam przy sobie ma postać lodu. W serii przekleństw staram się wstać. Wiatr jednak pokazuje mi miejsce w szeregu. Raz, drugi, trzeci. W końcu osuwam się pchany wiatrem.
Gdy przewracam się po raz kolejny już nie walczę. Przeciwnie, ustawiam się tak do wiatru, by jego podmuchy pomagały mi wstawać.
17.34 a ja nadal walczę w miejscu? no właśnie, w jakim miejscu ?… GPS wariuje i pokazuje mi jakieś kropeczki i zygzaki mojej pokonanej trasy.

Nie widzę nic, sił coraz mniej i po raz kolejny utknąłem chyba na lawinisku. Pękam.

Czas na rozmowę i konsultację z chłopakami na dyżurze. Po blisko 30 latach spędzonych w Tatrach przychodzi ten moment, wyciągam telefon i po raz pierwszy wystukuję 601 100 300…
Na ekranie widzę komunikat, „Połączenia tylko alarmowe”… Nie czas i nie warunki na przestawianie telefonu na wyszukiwanie słowackiej sieci.

Na lewo majaczy jakaś skała. Docieram do niej resztkami sił i oblepiony śniegiem.
Marne bo marne ale jakieś schronienie od wściekłego wiatru jest. Wyciągam telefon jeszcze raz, i jeszcze raz naciskam numer TOPR-u. Ten sam komunikat. Hmmm…
To może przez 112 połączą mnie z chłopakami z TOPR-u i ustalę z nimi moją pozycję ? Wybieram 112.
Specyficzny wygląd ekranu, gdy wszystko świeci na czerwono. Jest sygnał. Jeden, drugi, trzeci… przestaję liczyć. Może coś nie tak. Wybieram jeszcze raz. Znowu to samo. Sygnał i wybieranie jest,
ale po drugiej stronie nikt nie odbiera. Hmmm… aż taki splot niesprzyjających zdarzeń ? Czyżby po 30 latach łażenia i wspinaczki w Tatrach, nadszedł ten moment ?
W plecaku i na sobie mam wszystko co potrzeba, znam teren, jestem tu enty raz, a jednak nie wszystko zagrało…
Siedzę skulony przy wystającym głazie, w zasadzie nie jest mi wcale zimno tylko sennie. Choćby przez chwilę odpocząć. Odpływam myślami, prawie zasypiam…
Nagłe uderzenie wiatru i bryłek lodu wali mnie w twarz. Mimo dużego zmęczenia wstaję i robię kilka kroków przed siebie.
Raz, dwa, trzy, raz, dwa, trzy,…liczę kroki by czymś zająć myśli. Dochodzę do wypłaszczenia. Ulga i przypływ sił. Na chwilę wiatr jakby przycichł. Już nie wali ponad 150/h jak to było jeszcze na przejściu Kołowej Czuby. Wyciągam GPS-a i zdziwienie.
Według niego znajduję się w Pustej Dolince. Odwrót na azymut i nachylenie terenu.

Wpatruję się w ekran niczym sroka w kość i jednocześnie szukam słupka na rozwidleniu szlaków. Jest !
Zwykła tabliczka pokazująca odbicie na Szpiglasową Przełęcz a jaka cholernie wielka ulga.
18.30 i jest dobrze. Było by lepiej gdybym nie musiał ponownie zmieniać rakiet na raki. W rękawicach jest to niemożliwe, a przy kolejnym zaciąganiu pasków, palce zamarzają. Na otwartej przestrzeni wiatr robi ze mną co chce, a raki jednak na zmrożonym zboczu sporo pomagają.
W zamieci śnieżnej i zupełnej ciemności, sporym wyzwaniem jest dotarcie do kolejnego słupka ze znakami. Gdyby wiało 60-80 /h to pryszcz. Wiatr ciągle przewraca i ciągle chcąc wstać, ustawiam się tak by to wiatr mnie podnosił. Spore odcinki pokonuję czołgając się. Śnieg mam wszędzie.
Prawie wpadam niesiony wiatrem na znak z odbiciem na Kozi Wierch. Jest coraz lepiej. Teraz byle do przodu. No prawie, gdyby nie błędnik w białej nicości.
Ponownie wyciągam GPS-a. Tym razem pokazuje mi że jestem na Wielkim Stawie…
Może i tak jest, bo brnę w jakiejś długiej pochylonej zaspie.
Już tak niewiele mi brakuje… ehhh gdyby nie ta zamieć i brak widoczności.
Wpadam w kosówkę i mimo tym razem rakiet na nogach, zapadam się po szyję. Próbę wydostania się z takiej pułapki zrozumie tylko ktoś, kto sam to przeżył. Ciężki plecak, zewsząd osuwający się śnieg, atakujący wiatr i plątanina kosówki złośliwie przytrzymująca rakiety śnieżne.
Po długiej chwili prawdziwej walki, wydostałem się na względnie płaski teren.

Przeszedłem czy przeczołgałem się spory kawałek.

Czas wypatrywać kolejnego słupka. Niestety, nie tego niebieskiego który powinien co jakiś czas wskazywać przebieg szlaku, a których całkowicie brak, mimo początku stycznia i zimy w pełni.
Popychany i przewracany wściekle szarpiącym wiatrem, docieram do kolejnego ważnego punktu. Rozwidlenia na Krzyżne i przez mostek do schroniska. Na tabliczce pocieszający napis: Dolina Pięciu Stawów Polskich 15 min. Jest już sporo po 19.00 więc za chwilę powinienem dotrzeć wreszcie do schroniska.
Odbijam w prawo. Tutaj powinno być zejście pomiędzy kosówką do mostku. Powinno gdyby nie zaspy zmieniające zupełnie rzeźbę terenu.
Wypatruję miejsca gdzie powinien majaczyć mostek lub choćby poręcze. Jestem w „lufie” gdzie wiatr wali całym impetem znad Wielkiego Stawu w stronę Doliny Roztoki. Nie widać nic poza ścianą poziomo pędzącego śniegu. Zbocze opada w dół, czyli powinienem schodzić do potoku tworzącego Siklawę.
Jest mostek ! Łapię poręcze i niczym 100 latek z chodzikiem, przeciągam się na drugą stronę, na przekór podmuchom wiatru.
Z 15 minut widocznych na tabliczce by dotrzeć do schroniska, 10 zajęło mi przejście na drugą stronę potoku.
Tutaj szlak także powinien wychodzić lekko pod górę. Odbijam jednak w prawo i staram się iść brzegiem stawu. Tej drogi pomylić już raczej nie można.
Owszem, nie można gdyby nie napierająca ściana śniegu i ogłupiały błędnik. Do tego brzeg został schowany pod sporymi zaspami.

Idę kosówką, brzegiem stawu czy przecinam taflę słabo zamarzniętego Wielkiego Stawu ? Nie ważne. Istotne jest że po około kwadransie majaczy na lewo TOPR-ówka.
Przystaję na dłuższą chwilę, wiedząc że jestem już tak blisko. Już nie walczę z wiatrem.

Byle prosto i do przodu.

Łatwo powiedzieć do przodu. Wydawało mi się że idę na Przedni Staw a wpadłem po raz kolejny w kosówkę. Kolejne długie minuty na walce o wydostanie się z dużej zaspy i plątaniny gałęzi gdzieś 1,5 m poniżej w śniegu. Wyszedłem na płaski teren, lekko pofałdowany niczym na pustyni.
Coś mignęło wysoko po lewej stronie. Za chwilę jeszcze raz. Robię kilkanaście kroków i teraz już jestem pewien. To lampa przy stacji meteo obok schroniska.
Już się nie spieszę. Już nie muszę walczyć. Pokonuję kolejne kroki i po każdych 10 przystaję i łapię oddech.
I nareszcie jest ! Światło schroniska. Podchodzę coraz bliżej i światła coraz więcej.
Pozostało może 15-20 metrów i widzę okna schroniska. Po chwili dostrzegam twarze przyklejone do szyb w oknach.
Niesamowite uczucie gdy dotykam murku i stawiam pierwszy krok na schodach schroniska.
Ktoś otwiera drzwi …

……………………………………………………………

Ku przestrodze:
W takich warunkach nie należy wyruszać w góry, a już na pewno nie samotnie.
Mimo bardzo dużego doświadczenia, znajomości topografii, odpowiedniego wyposażenia i sprzętu, tragedia była „o włos”.
Mimo że jest to Europejski Numer Alarmowy, numer 112 zawiódł ! NIKT do dzisiaj nie oddzwonił i nie zainteresował się kto i po co dzwonił !
Jakby tego nie tłumacząc, to moja wina że nie zrobiłem wycofu jeszcze na podejściu na Zawrat.
To nie wyjście po pizzę na Krupówki ale wyjście w zimowe GÓRY !
Nie szarżujcie i nie próbujcie naśladować.

z górskim pozdrowieniem
Albin Marciniak

Niedziela, czyli dwa dni później przed schroniskiem.

Kurtka i wyłącznie bielizna termiczna, czyli zaledwie dwie warstwy wystarczyły mi na blisko 12-to godzinne przejście z Kuźnic do „Piątki” w takich warunkach.

Adrenalina i duży wysiłek robiły swoje. W plecaku miałem zapas odzieży.

Co do siły wiatru, to wykres pokrywa się z tym co kilka dni później powiedzieli mi TOPR-owcy będący w „Piątce” na szkoleniu lawinowym. Jak widać na różowym polu, w rejonie Kołowej Czuby walczyłem z wiatrem o sile 151,3 km/h.

Link do strony z pełnymi danymi siły wiatru

http://ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=12650&lang=en&decoded=yes&ndays=2&ano=2015&mes=01&day=11&hora=18

Ślad GPS z całego przejścia można zobaczyć na tej mapie:

http://labgeo.maps.arcgis.com/apps/Profile/index.html?appid=a9034cef664643328026c9bb893f4f54

Do Zawratu GPS był w plecaku a w użyciu był od zejścia z Zawratu.

Przy schronisku jest trochę niewyczyszczonej plątaniny śladu z następnego dnia.

Po kliknięciu przenosi do mapy i pełnego zapisu

Fotorelacja z finału WOŚP który następnego dnia poprowadziłem w tym magicznym miejscu, jakim jest schronisko w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.
https://klubpodroznikow.com/forum/28-maopolskie/12190-23-final-wosp-w-tatrach

Także następnego dnia kilka osób miało problemy z dotarciem do schroniska z Palenicy Białczańskiej przez Dolinę Roztoki. Pokonanie tego odcinka zajmowało ok 6 godzin. Wolontariusze idący pomóc mi z finałem WOŚP dotarli na czas.

tel alarmowy 112

Nieodebrane połączenia na numer alarmowy, bez jakiegokolwiek odzewu i zainteresowania, kto i po co mógł dzwonić na numer alarmowy ?….

Fotki z telefonu póki jeszcze była jakakolwiek szansa na pstrykanie

Kozi Wierch, Kozie Czuby i Zamarła Turnia widoczne z tafli Czarnego Stawu Gąsienicowego.

Szlak biegnący lewą stroną Czarnego Stawu Gąsienicowego. Powyżej widoczny Kozi Wierch i Kozie Czuby

Niedziela – powrót

Niedzielne zejście zimowym obejściem czyli nie czarnym a niebieskim szlakiem i Doliną Roztoki

Piątkowy dzień zapowiadał się całkiem przyjemnie …

opracowanie & foto

Albin Marciniak

526

2026-01-01 0 komentarze/y

Reklama

Dlaczego basen to niezbędny element rodzinnego wyjazdu?

przez Redakcja 2025-12-31

Napisane przez Redakcja

Dlaczego basen to niezbędny element rodzinnego wyjazdu?

Rodzinny wyjazd to nie tylko zmiana otoczenia. To zaproszenie do wspólnych przeżyć, beztroskiego śmiechu i momentów, które zostają w pamięci na długo. Ale każda mama i każdy tata wie, że za tą magią stoją też konkretne wyzwania – od bagażu po planowanie atrakcji. Na szczęście jest coś, co naprawdę może odmienić jakość takiego wyjazdu: hotel z basenem.

Z tego artykułu dowiesz się, dlaczego warto wybrać hotel z basenem, szczególnie gdy podróżujemy z dziećmi!

Najważniejsze zalety obiektów z basenami

Dzieci kochają ruch – bieganie, skakanie, chlapanie. Basen to dla nich prawdziwy raj, a dla rodziców… bezcenny sojusznik. Woda umożliwia bezpieczny ruch, kąpiele i zabawy, które rozwijają koordynację, wzmacniają układ mięśniowy i poprawiają kondycję. Gdy pogoda nie dopisuje lub po prostu chcemy chwilę wytchnienia, woda staje się miejscem pełnym możliwości: bezpiecznej aktywności, rozwijania sprawności i nauki pływania. Wszystko to bez konieczności opuszczania hotelu.

Budowanie wspólnych chwil i dobrej atmosfery

Co najpiękniejszego możemy sobie podarować jako rodzina? Czas. A basen to przestrzeń, gdzie ten czas płynie spokojniej. Gdzie dzieci śmieją się do rozpuku, a rodzice – zanurzeni w cieple wody – mogą naprawdę odpocząć. To miejsce codziennych rytuałów, leniwego popołudnia i spontanicznych zabaw.

Więcej spokoju, mniej logistyki

Hotel dla dzieci z basenem to także ogromna wygoda. Bez długich przygotowań, bez stresu – wystarczy zejść piętro niżej, by zanurzyć się w wodnej przyjemności. Dzieci są szczęśliwe, rodzice mają chwilę na oddech – wszyscy zyskują.

Bezpieczne oswajanie się z wodą

Dla wielu dzieci basen w hotelu to pierwszy krok do większej przygody z wodą. Wspólne pluskanie w brodziku, pierwsze machnięcia nóżkami, pierwsze zanurzenia. Wszystko to dzieje się w ciepłej, spokojnej atmosferze, pod czujnym okiem rodziców.

Plan B na nieprzewidywalną pogodę

Planując wyjazd z dziećmi, trzeba brać pod uwagę różne warunki — słońce, deszcz, zmęczenie po podróży. Mając dostęp do basenu w hotelu, uniezależnimy się częściowo od pogody (zwłaszcza jeśli basen jest kryty albo czynny przez cały dzień), a dzieci zawsze mają możliwość zabawy.

Regeneracja, która działa cuda

Woda koi. Rozluźnia napięte mięśnie, uspokaja emocje, sprzyja lepszemu snu. Po dniu pełnym przygód basen staje się oazą spokoju – i dla dzieci, i dla dorosłych.

Na co zwrócić uwagę, wybierając hotel z basenem?

Czy jest strefa płytka lub brodzik dla najmłodszych?
Czy basen jest nadzorowany przez ratownika?
Jakie są godziny otwarcia i zasady korzystania?
Czy basen działa cały rok lub jest zadaszony?
Jakie dodatkowe atrakcje są przy basenie – zjeżdżalnie, leżaki, fontanny?
Czy dostępne są akcesoria do pływania?
I najważniejsze: nawet najlepszy basen nie zastąpi opieki rodzica.

Basen – nie fanaberia, a realne wsparcie

Warto pamiętać: hotel z basenem to nie kaprys. To konkretna odpowiedź na potrzeby rodziny. To codzienny komfort, radość dzieci i chwile oddechu dla dorosłych. A jeśli planujecie rodzinny wyjazd na Mazury, szczególnie polecamy Zalesie Mazury – miejsce stworzone z myślą o najmłodszych i ich rodzicach.

Bo szczęśliwe dzieci to szczęśliwi rodzice. A hotel z basenem to krok bliżej do rodzinnych wakacji idealnych.

290

2025-12-31 0 komentarze/y

Dolny Śląsk

Muzeum Motoryzacji na Zamku Topacz

przez Redakcja 2025-12-31

Napisane przez Redakcja

Muzeum Motoryzacji Topacz znajduje się w kompleksie Zamek Topacz w miejscowości Ślęza nieopodal Wrocławia. Zgromadzone pojazdy to dużej mierze unikaty, które miłośników motoryzacji przyprawiają o szybsze bicie serca. Nie tylko pasjonaci zatrzymują się na dłużej przy poszczególnych pojazdach, którym wiek tylko dodaje urody. Tutaj można przenieść się w odległy czas początków polskiej motoryzacji , pionierskich konstrukcji lat trzydziestych, takich jak legendarny Sokół 1000, Fiat 508 z polskiego montażu a dla amatorów luksusu w najczystszej postaci. Na zwiedzających czeka największa w Polsce kolekcja samochodów Rolls&Royce i Bentley.

Na wystawie jest wiele unikalnych w skali kraju polskich pojazdów przedwojennych takich jak Fiat 508, Sokoły 1000, 600 i 200, motocykle MOJ, Perkun czy Podkowa

– wszystkie seryjnie produkowane modele motocykli marki WFM, WSK, SHL i Junak, oraz polskie motorowery,

– samochody PRL: Mikrus, Syrena 100, Warszawa M20, Nysa N59, Fiat 125p, 126p i Polonez

– motocykle NRD, Samochody Skoda i Wartburg

– kolekcja aut marki Bentley i Rolls Royce z lat 1933-2005

– niemieckie motocykle II Wojny Światowej

– Ford T, Jaguar, DKW i wiele innych

Ekspozycja prezentuje blisko 80 pojazdów, które w niezwykle ciekawy sposób opowiadają historię rozwoju popularnych marek w Europie Środkowej. Zobaczymy zarówno zapomniane już w Polsce samochody Marki DKW i AutoUnion, jak i wspominane przez wszystkich z ogromnym sentymentem Trabanty, Wartburgi i polskie Syrenki. Na Wystawie zgromadzono pojazdy, które nigdy nie były prezentowane razem – sensacyjny prototyp Syreny Sport razem z NRD-owską wyścigówką – Melkusem.
Niezwykle rzadkie auta takie jak Wartburg Cabrio czy P70 Coupe, razem z wszystkimi modelami Syrenki, w tym praktycznie zapomnianym już prototypem Syreny 110. Wystawa to kompletna historia rozwoju dwusuwowych pojazdów w Niemczech, Polsce i Szwecji.
Na tej wystawie można się przekonać, że polska Syrenka, niemiecki Wartburg, to tak naprawdę bliscy kuzyni szwedzkiego Saaba.

Zamek Topacz Ślęza ul. Główna 12

https://www.zamektopacz.pl

Ogrody Światła – Magiczna Podróż w Zamku Topacz

387

2025-12-31 0 komentarze/y