gotycki zamek królewski górny, oraz baszta

   Wjeżdżając do Kazimierza Dolnego, po lewej stronie na wysokiej skarpie witają nas ruiny zamku. Przez wiele lat były to zaniedbane i zarośnięte relikty średniowiecznego zamku obronnego. Po 4 latach prac konserwatorskich i rekonstrukcyjnych, w październiku 2014 zamek został udostępniony do zwiedzania, wraz z wieżą stanowiącą zamek górny. Z zamku rozpościera się piękna panorama na Kazimierz Dolny, rozlewiska Wisły i Janowiec, gdzie także na wysokiej skarpie stoi kolejny zamek.

Oczywiście Zamek Kazimierzowski to jeden z kilku punktów obowiązkowych jakie warto zobaczyć, odwiedzając klimatyczny Kazimierz Dolny. Z rynku otoczonego zabytkowymi kamieniczkami mamy zaledwie kilkaset metrów, by stanąć u bram zamku dolnego. 200 m powyżej do zdobycia mamy stołp, czyli basztę zamku górnego. 

Zamek Dolny

Zespół zamkowy w Kazimierzu Dolnym – to unikalny w Polsce zabytek średniowiecznej architektury obronnej. Tworzą go: monumentalna, cylindryczna wieża i położony u jej stóp zamek. Budowle te zachowane przez wieki to dokument historii regionu i kraju, świadectwo powstania i średniowiecznej świetności miasta, poprzedzającej jego renesansowy „złoty wiek”. Od stuleci stanowią architektoniczną dominantę Kazimierza.

„W miejscu, które Wietrzną Górą ongiś nazywano [..] miasto królewskie Kazimierz i zamek ku jego obronie przez króla Polski Kazimierza II są wybudowane” – słowa te ok. 1480 napisał kronikarz Jan Długosz i choć jest to jedyny historyczny przekaz o powstaniu kazimierskiego zamku, nie mamy podstaw by w nie nie wierzyć. Potwierdziły je wykopaliska archeologiczne prowadzone w tym obiekcie w latach 1971-1974. Jednak dopiero kompleksowe badania architektoniczno-archeologiczne z lat 2010-2011 ujawniły jego pierwotne oblicze i określiły kolejne fazy rozwojowe.

Zgodnie z ich wynikami przyjąć należy, że budowla ta wzniesiona została na tzw. surowym korzeniu – czyli w miejscu nie objętym wcześniej osadnictwem – na początku drugiej połowy XIV wieku. Ulokowana została na wybitnym, skalnym plateau lessowego wzgórza u podnóża starszego zamku z kamienną wieżą. Pierwsza historyczna wzmianka o kazimierskim zamku, w której wymieniany jest burgrabia „in castro Kazimierensis”, pochodzi z roku 1359. Spośród trzech warowni wzniesionych na Lubelszczyźnie z fundacji Kazimierza Wielkiego – w Lublinie, Wąwolnicy i Kazimierzu Dolnym – zachowały się tylko dwie, ale jedynie kazimierski zamek zachował w swoich murach pozostałości jego najstarszej, średniowiecznej fazy. Nie był wówczas stałą siedzibą ani feudała, ani nawet przedstawiciela władzy królewskiej. Zgodnie ze słowami Długosza służył obroną miastu zarządzanego przez przedstawicieli rodów rycerskich – dzierżawców własności królewskiej, a od początku wieku XVI stał się siedzibą kazimierskiego starostwa niegrodowego. Jego pierwotny, obronny charakter potwierdza odkrycie na południowym zboczu zamkowego wzgórza wykutego w wapiennej skale rowu tzw. przekopy – okopu artyleryjskiego, który funkcjonował do końca XVI wieku.

Faza IV

Przełom XVI/XVII wiekuW tym okresie kontynuowana jest rozbudowa części mieszkalnej zamku. Od strony Wisły, pomiędzy wieżą południowo-zachodnią Domu Wielkiego a ceglaną Wieżą Zachodnią – na zewnątrz muru kurtynowego – dobudowane zostaje Skrzydło Zachodnie.

Faza V 

1. poł. XVII wiekuTo już ostatni etap rozbudowy kazimierskiego zamku: przebudowane piętro Domu Wielkiego funkcjonuje jako reprezentacyjne „piano nobile”, do którego wiedzie umiejscowiona w narożniku dziedzińca zewnętrzna, reprezentacyjna klatka schodowa, a pomiędzy Wieżą Zachodnią i murem kurtynowym od strony Wisły powstaje ostatni, najmłodszy w dziejach tego obiektu budynek. To kres kształtowania się zamku jako rezydencji o charakterze obronnym.

Dalsze dzieje

W 1655 roku miasto i zamek ogarnia „potop szwedzki” – na zamku przebywa król Karol Gustaw. Z tego czasu zachował się najstarszy wizerunek Kazimierza i zespołu zamkowego – E.J. Dahlberg uwieczniając 7 lutego 1656 oku widok Janowca i wojsk szwedzkich przeprawiających się przez Wisłę, w tle umieszcza szkic „Stadt Casimirz” i górujących nad miastem budowli obronnych. W roku 1657 Szwedzi palą Kazimierz i niszczą zamek.

Próby odbudowania, czy raczej remontu, zamku czynione są za czasów panowania Augusta II po 1700 r. Jeszcze w roku 1707 gościł tu car Piotr Wielki, a jesienią tegoż roku przez dwa miesiące przebywał na zamku król szwedzki Karol XII, lecz tocząca się Wojna Północna ok. 1712 roku zrujnowała budowlę. Schyłek XVIII wieku przyniosły ostateczną zagładę zamku podczas wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku. Wizerunek reliktów budowli z tego okresu uwieczniają w swoich działach malarze: Henryk Münz (1782) i Zygmunt Vogel (1792)

W roku 1806 władze austriackie nakazały rozebrać grożącą zawaleniem Wieżę Zachodnią oraz bliskie runięcia attyki Domu Wielkiego, zasypano również studnię.

Po krótki epizodzie podczas powstania listopadowego, gdy 18 kwietnia 1831 roku „w starej wieżycy zamkowej oparła się dzielnie moskalom setka żołnierzy polskich” zamek pod koniec XIX wieku całkowicie utracił swoje mieszkalno-obronne funkcje – stał się ruiną. Będąc od 1826 roku wraz z miastem własnością skarbu państwa, w roku 1892 decyzją gminy wzgórze zamkowe staje się gminnym pastwiskiem. Ten „sielski krajobraz” z romantycznymi ruinami zwraca uwagę artystów – Jana Franciszka Piwarskiego, Adama Lerue, Napoleona Ordy, Kazimierza Stronczyńskiego, Wojciecha Gersona.

U progu odzyskania niepodległości zaczął być przez społeczeństwo polskie postrzegany jako zabytek. Przed I wojną światową zainteresowało się nim Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości, sporządzając w latach 1913-1914 dokumentację rysunkową jego stanu oraz prowadząc pierwsze prace zabezpieczające sąsiedniej Baszty. Nowe znaczenie zamkowym ruinom nadała prężnie rozwijająca się od początku XX wieku w Kazimierzu kolonia artystyczna, ściągająca do miasteczka wielu wybitnych polskich malarzy tego okresu. Starożytne ruiny stają się inspiracją kazimierskiej bohemy – wieża i zamek pojawiają się w dziełach wielu artystów tego okresu: Wojciecha Ślewińskiego, Kazimierza Rubczaka, Tadeusza Pruszkowskiego, Antoniego Michalaka i innych.

Burza dziejowa drugiej wojny światowej nie zmieniła znacząco stanu górujących nad miastem reliktów średniowiecznej architektury obronnej. Wkrótce po zakończeniu działań wojennych rozpoczął się okres badań i rewaloryzacji kazimierskiego zespołu zamkowego.

info ze strony http://www.zabytkikazimierzdolny.pl/

więcej o zamku i zabytkach Kazimierza Dolnego

http://www.zabytkikazimierzdolny.pl/

Z Puław odległych o ok. 9 km dojechać można busami lub lub autobusem miejskim nr 12. 

Właścicielem zamku jest Gmina Kazimierz Dolny

Od 01.05. do 30.09. zwiedzanie w godzinach od 10:15 do 18:00 (kasa biletowa czynna jest do godziny 17:30).

Baszta – Zamek Górny – Stołp

Kamienna, cylindryczna budowla, zwana popularnie Basztą, to jedna z najstarszych murowanych fortalicji w Polsce, a zarazem najdalej na wschód wysunięty obiekt tego typu. Przyjmuje się, że podobnie jak XIII-wieczne założenia obronne Małopolski, pierwotnie otoczona była obwodem umocnień drewnianych lub drewniano-ziemnych, stanowiąc wraz z nimi pierwszy kazimierski zamek.

Brakuje historycznych źródeł, które mówiłyby o czasie powstania owego zamku czy jego fundatorze, przypuszczać jednak można, że wzniesiony on został z fundacji książęcej lub królewskiej po 1286 roku. Także niektóre cechy architektoniczne wieży wskazują, że fortyfikacja ta mogła być wybudowana pod koniec wieku XIII, a najpóźniej w czasach Władysława Łokietka tj. do lat 30-tych XIV wieku.

Wieża wzniesiona została z lokalnego kamienia – opoki wapiennej, na planie koła o średnicy 10 m. Jej mury, osiągające w dolnej partii grubość 4 metrów, wznoszą się obecnie na wysokość 20 m. Usytuowany na wysokości 6 m otwór drzwiowy potwierdza możliwość wejścia do niej z poziomu drewnianych umocnień. Nie sposób dziś określić jaki posiadała dach, jednak uwiecznione w najstarszych kazimierskich pieczęciach z XVI i XVII wieku wizerunki „baszty” wskazują, że mogła być przykryta stożkowatym dachem wspartym na drewnianych słupach.

W jej wnętrzu, od poziomu wejścia, zachowały się ślady trzech kondygnacji użytkowych: wejściowej, a wyżej – obronnej i najobszerniejszej – mieszkalno-gospodarczej z zachowanymi śladami butelkowego kominka. Kondygnacje wyższe wyposażone były w pojedyncze szczelinowe otwory okienne z kamiennymi ławami. Na szczycie wieży usytuowany był taras obserwacyjny. Poniżej poziomu wejścia znajduje się bezokienny loch, który mógł pełnić funkcje więzienne.

Zamek z kamienną wieżą, ulokowany na wybitnym cyplu lessowego wzgórza, bezpośrednio nad miejscem tzw. przewozu wojszyńskiego, ze względu na swoje typowo obronne cechy i strategiczne położenie mógł pełnić funkcję strażnicy przeprawy przez Wisłę ważnego szlaku komunikacyjnego i handlowego, wiodącego ze Śląska, Wielkopolski i Pomorza na Ruś. Po lokacji miasta i wybudowaniu w połowie XIV wieku położonego poniżej zamku murowanego obie fortyfikacje stworzyły system dwóch wspierających się punktów obronnych. System ten mógł funkcjonować bardzo długo. Elementy drewnianych budowli otaczających kamienny stołp widoczne są jeszcze na rysunku E.J. Dahlberga z 1656 roku. Do naszych czasów, niestety, nie zachowały się żadne ślady drewnianych umocnień. Silne procesy erozyjne lessowego cypla spowodowały, że wszelkie nawarstwienia kulturowe, których pierwotny poziom użytkowy znajdował się o wiele wyżej, być może na poziomie widocznej odsadzki dolnej partii murów, spłynęły w dół zbocza. Jedynie biegnący po południowo-wschodniej stronie schodów wejściowych wąski wąwóz interpretowany być może jako pozostałość dawnej drogi dojazdowej do starszego zamku.

info ze strony http://www.zabytkikazimierzdolny.pl/

Widok z baszty na zamek dolny

widok z baszty na Kazimierz Dolny i Wisłę