Po dziesięcioleciach ukrycia i zapomnienia do publicznej ekspozycji powracają jedne z najcenniejszych pamiątek po dynastii Jagiellonów. W Wilnie zostaną zaprezentowane odnalezione królewskie insygnia grobowe króla Aleksandra Jagiellończyka oraz królowych Barbary Radziwiłłówny i Elżbiety Habsburżanki. Skarby ukryte w kryptach wileńskiej katedry podczas II wojny światowej należą do najważniejszych odkryć historycznych ostatnich dekad i stanowią wyjątkowe świadectwo wspólnego dziedzictwa Polski i Litwy.
Church-Heritage-Museum-Bernardines-Monastery-c-Church-Heritage-Museum
To wydarzenie, na które historycy, archeolodzy i miłośnicy dziejów Jagiellonów czekali od lat. W Wilnie po raz pierwszy od dziesięcioleci zostaną pokazane odnalezione insygnia grobowe władców związanych z dynastią Jagiellonów. Korony, berła, jabłka królewskie i inne symbole władzy odkryte w kryptach Archikatedry Wileńskiej pozwalają spojrzeć na świat monarchów, którzy przez stulecia współtworzyli historię Polski, Litwy i Europy Środkowej.
Burial-Insignia-c-Aiste-Karpyte-Vilnius-Archdiocese
W Wilnie zostanie zaprezentowane jedno z najważniejszych odkryć regionu ostatnich dziesięcioleci – królewskie insygnia grobowe króla Aleksandra Jagiellończyka oraz królowych Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłównej. Skarby te, ukryte w kryptach katedry w Wilnie w momencie wybuchu II wojny światowej, dają rzadką okazję do wglądu w świat dynastii, która niegdyś łączyła Wilno i Kraków.
Burial-Insignia-c-Aiste-Karpyte-Vilnius-Archdiocese
9 lipca Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie otworzy drzwi do jednej z najbardziej niezwykłych wystaw w najnowszej historii regionu, prezentującej królewskie insygnia grobowe należące do XVI-wiecznych władców Polski i Litwy: Aleksandra Jagiellończyka (Aleksandras Jogailaitis), Elżbiety Habsburżanki (Elzbieta Habsburgaitė), oraz Barbary Radziwiłłównej (Barbora Radvilaitė), ukrytych w momencie wybuchu II wojny światowej.
Wystawa zatytułowana „Hidden Within” (Ukrywać w sobie) umieszcza znaleziska w szerszej opowieści o odkryciu i ponownym odkryciu, łącząc znaleziska z 2024 roku z wcześniejszymi z 1931 i 1985 roku oraz prezentując dokumentację z różnych etapów historii skarbca, w tym jego ukrycia, utraty i odzyskania na przestrzeni czasu.
Burial-Insignia-c-Aiste-Karpyte-Vilnius-Archdiocese
Artefakty zostały ponownie odkryte niecałe dwa lata temu w kryptach katedry wileńskiej i od tego czasu są badane przez Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie.
„Większość insygniów królewskich Polski zaginęła pod koniec XVIII wieku, co nadaje temu odkryciu międzynarodową rangę” – mówi prof. dr hab. Andrzej Betlej, dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu w Krakowie. „Informacja o ponownym odnalezieniu insygniów z Wilna, została w Polsce przyjęta z autentycznym wzruszeniem. Kiedy usłyszałem tę wiadomość, miałem świadomość, że jesteśmy świadkami wydarzenia historycznego. Ponieważ należały one do władców z dynastii Jagiellonów, przedmioty te mają ogromne znaczenie historyczne, symboliczne i emocjonalne dla obywateli obu narodów. Przez dziesięciolecia insygnia uznawano za zaginione. Ich ponowne odkrycie oznacza symboliczne przywrócenie pamięci o jednym z najważniejszych okresów w historii Polski i Litwy ”.
Cathedral-Crypts-c-Church-Heritage-Museum
W dzisiejszych czasach, gdy insygnia europejskich mocarstw królewskich zostały już wyczerpująco zbadane i trudno oczekiwać nowych, znaczących odkryć, ponowne odnalezienie insygniów pogrzebowych i przedmiotów ze skarbca katedralnego wywołało ogromne poruszenie i zainteresowanie w obu krajach. Skarby są gotowe do pokazania publiczności po raz pierwszy od prawie wieku.
Insygnia i szczątki trzech członków rodziny królewskiej zostały po raz pierwszy odkryte w 1931 roku, po tym jak wiosenne powodzie odsłoniły królewskie krypty pod katedrą. Jednak w obliczu zbliżającej się II wojny światowej Kościół obawiał się zniszczenia lub grabieży, więc skarby zostały ukryte. Chociaż część skarbca katedry w Wilnie została odkryta w 1985 roku, insygnia królewskie, pomimo wielokrotnych poszukiwań, pozostawały zaginione przez dziesięciolecia. Przez lata pojawiały się liczne teorie spiskowe i spekulacje dotyczące ich losów.
„Osobiste insygnia królewskie stworzone dla konkretnego władcy są niezwykle rzadkie; w przeciwieństwie do koron pogrzebowych, większość koron koronacyjnych była używana przez pokolenia” – mówi Dr. Giedrė Mickūnaitė, kuratorka wystawy. „Od początku nie było ich zbyt wiele, a na przestrzeni wieków większość została przetopiona, przerobiona lub po prostu zaginęła. Odkrycie tych artefaktów przywraca nie tylko symbole długiej tradycji państwowości litewskiej, ale przypomina nam również o wspólnej historii dynastycznej, która przez wieki kształtowała zarówno Litwę, jak i Polskę”.
Barbora-Radvilaites-tombstone-Ring-Photo-by-Gedas-Ciuzelis-Church-Heritage-Museum
Po spędzeniu dziesięcioleci w wilgotnym środowisku, w którym aktywnie rozwijały się mikroorganizmy, przedmioty znaleziono w stanie bardzo kruchym. Najlepiej zachowały się przedmioty wykonane z metali szlachetnych, choć nawet one wykazują znaczne oznaki długotrwałej degradacji, przyspieszonej przez zbutwiałe gazety, w które skarby były owinięte. Jednak dzięki zastosowaniu środków konserwacji zapobiegawczej archeologom udało się odrestaurować przedmioty, które są teraz gotowe, by przypomnieć opinii publicznej o koronie Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, zjednoczonych katedry wileńskiej.
Kustoszowie zauważają, że nawet historycy i badacze od dawna zaznajomieni z ikonografią królewską uznają, iż oglądanie autentycznych artefaktów na żywo wywiera znacznie większe wrażenie niż oglądanie reprodukcji lub archiwalnych fotografii tych skarbów. Insygnia królewskie są wyjątkowymi przykładami złotnictwa wczesnego renesansu, w szczególności korona Elżbiety Habsburżanki, złoty łańcuch znaleziony przy Barbarze Radziwiłłównej oraz wyjątkowo jasne kamienie szlachetne użyte w pierścieniach obu królowych.
Burial-Insignia-c-Aiste-Karpyte-Vilnius-Archdiocese
Szczególnie niezwykłym przedmiotem jest medalion Elżbiety Habsburżanki. Został on wykonany przy użyciu unikalnej monety o nominale 10 dukatów, wybitej w 1533 roku. Na awersie medalionu widnieją portrety Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta – jest to jedyny znany na świecie egzemplarz tego rodzaju. Ponadto kolekcja klejnotów ukazuje wyrafinowane techniki rzemieślnicze i sztuczki stosowane w tamtych czasach, w tym wydrążone granaty używane do imitacji rubinów oraz dublety kryształowe połączone z czerwonym podkładem, aby stworzyć wrażenie bogato zabarwionych kamieni szlachetnych.Unikalne insygnia grobowe władców litewsko-polskich. Insygnia grobowe króla Aleksandra Jagiellończyka (1461–1506) oraz obu królowych, Elżbiety Habsburżanki (1526–1545) i Barbary Radziwiłłównej (1522–1551), obejmujące trzy korony grobowe, berło i jabłko królewskie, mają ogromną wartość symboliczną, historyczną i artystyczną.
Wyjątkowa biżuteria renesansowych królowych. Oprócz unikalnych królewskich insygniów grobowych odkryto również osobistą biżuterię należącą do władczyń kraju. W kryjówce znaleziono cztery pierścienie królowych wykonane ze złota i ozdobione rzadkimi kamieniami szlachetnymi, w tym diamentami, rubinami i szmaragdami, które są świadectwem kultury zachwytu i wirtuozerii renesansowych złotników.
Insygnia odkryte ponownie w 2024 roku to tylko najnowszy rozdział w historii katedry w Wilnie. Przez wieki w tym miejscu koronowano i chowano władców Litwy oraz biskupów, a jej krypty służyły jako schronienie dla cennych skarbów w czasach wojen i niepokojów. W maju 2026 roku rozpoczęto nowy, multidyscyplinarny program badawczy, aby odkryć więcej z historii katedry i jej ukrytego dziedzictwa.
Ring-of-Elizabeth-of-Habsburg-photo-Gedas-Ciuzelis-Church-Heritage-Museum
O monarchach litewsko-polskich
Aleksander Jagiellończyk (Aleksandras Jogailaitis w języku litewskim). Wśród głównych postaci wystawy znajduje się król Polski i wielki książę Litwy, którego krótkie panowanie położyło podwaliny pod rządy parlamentarne w kraju. Koronowany w 1501 r., historycy uważają jego panowanie za okres pomyślnego rozwoju, a Aleksander dążył również do pokojowych rozwiązań międzynarodowych kryzysów w regionie, umacniając tym samym swoją spuściznę jako władcy zaangażowanego w postęp i stabilność.
Barbara Radziwiłłówna (Barbora Radvilaitė w języku litewskim). Urodzona w latach 1520/23, druga żona Zygmunta II Augusta (Žygimantas Augustas), królowa Polski i wielka księżna Litwy, pozostaje w świadomości regionu znaną postacią królewską, uosabiającą zakazaną i wszechogarniającą miłość. Jej dziedzictwo nadal inspiruje poezję i malarstwo, zachowując jej pamięć jako ikony zarówno historycznej, jak i kulturowej.
Elżbieta Habsburżanka (Elzbieta Habsburgaitė w języku litewskim). Trzecią osobą królewską, której insygnia zostały odnalezione, jest księżniczka Habsburgów, córka cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki. Elżbieta przybyła do miasta jako pierwsza żona swojego kuzyna Zygmunta II Augusta (Žygimantas Augustas), władcy Litwy i Polski, który był również jej kuzynem ze strony dynastii Jagiellonów. Rządził on w czasach, gdy dynastie Habsburgów i Jagiellonów należały do najbardziej wpływowych rodów panujących w Europie. Została pochowana w kryptach katedry w Wilnie w 1545 roku
Vilnius-Cathedral-c-Monika-Krilaviciene.
O Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie
Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie obejmuje trzy obiekty: kościół św. Michała Archanioła i dawny klasztor bernardynów, dzwonnicę katedralną oraz krypty katedry wileńskiej i stanowi część szerszej sieci zabytków. Zbiory muzeum obejmują około 10 000 obiektów prezentowanych na wystawach stałych i czasowych, a muzeum odwiedza średnio 80 000 osób rocznie.
Oddział muzeum mieszczący się w kościele św. Michała Archanioła w Wilnie oraz w dawnym klasztorze bernardynów na Starym Mieście przechowuje i prezentuje historyczne skarby katedry wileńskiej – najważniejszego miejsca kultu religijnego i dynastycznego na Litwie, którego krypty i grobowce wciąż dostarczają nowych odkryć, nawet po upływie wieków.
Eksponaty nowej wystawy odkryto w grudniu 2024 roku w ukrytej niszy krypty, owinięte gazetami z września 1939 roku.
Insygnia, w tym berło, jabłko królewskie i korona grobowa, zostały pierwotnie umieszczone w sarkofagach monarchów w ramach trzydniowych uroczystych obrzędów pogrzebowych. Korony nie były noszone za życia, ale zostały stworzone po śmierci specjalnie na królewskie pogrzeby i miały stanowić część ich grobowców.
Oprócz insygniów królewskich, na wystawie łączącej skarby katedralne odkryte w 1931, 1985 i 2024 r. można również obejrzeć regalia biskupie, rzadkie kamienie szlachetne oraz srebrne tabliczki przedstawiające sceny z życia św. Kazimierza, co pozwala zwiedzającym szerzej zapoznać się z ceremonialnym i artystycznym światem Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Go Vilnius oficjalna agencja ds. turystyki i rozwoju biznesu miasta Wilna
