Tunel schronowy dla pociągu sztabowego w Strzyżowie – jedyna podziemna budowla tego typu w Polsce.
Ukryty głęboko pod wzgórzem tunel schronowy w Strzyżowie to jeden z najbardziej niezwykłych zabytków militarnych II wojny światowej w Europie. Zbudowany jako bezpieczne schronienie dla pociągu sztabowego w ramach tajnej kwatery Hitlera „Anlage Süd”, do dziś pozostaje jedynym podziemnym obiektem tego typu w Polsce udostępnionym do zwiedzania.
Na pierwszy rzut oka nic nie zdradza, że pod jednym ze wzgórz w Strzyżowie znajduje się wyjątkowy zabytek wojskowej architektury XX wieku. Niewidoczny z powietrza i doskonale zamaskowany tunel schronowy powstał w latach 1940–1941 jako część tajnego kompleksu dowodzenia III Rzeszy „Anlage Süd”. Jego zadaniem było ukrycie i zabezpieczenie pociągu sztabowego, z którego mogli korzystać najwyżsi dowódcy niemieckiej armii.
To jedyna podziemna budowla tego typu zachowana w Polsce, która przetrwała niemal w oryginalnym stanie. Monumentalny żelbetowy tunel zachwyca nie tylko swoją skalą i rozwiązaniami inżynieryjnymi, ale również historią pełną tajemnic. Dziś stanowi jedną z najciekawszych atrakcji historycznych Podkarpacia, pozwalając zwiedzającym przenieść się do czasów II wojny światowej i poznać kulisy funkcjonowania jednej z najbardziej sekretnej kwatery dowodzenia III Rzeszy.
Jeden z czterech schronów kolejowych w Polsce. Obok schronu w pobliskiej Stępnie oraz schronów w Konewce i Jeleniu koło Spały, budowle robią ogromne wrażenie na zwiedzających przybywających nie tylko z Polski ale i całej Europy. Turystyka industrialna a także turystyka militarna rozwija się w całej Europie a tego typu obiekty są mocnymi punktami na mapach pasjonatów.
Tunel schronowy w Strzyżowie wchodził w skład kompleksu Głównej Kwatery Hitlera Obszar Południe czyli Fűhrerhauptquartier –Anlage Süd wzniesionego również w Stępinie-Cieszynie. Powstał w związku z planem ataku III Rzeszy na ZSRR. Budowa trwała od wiosny 1940 do wiosny/lata 1941 roku.
Został zaprojektowany i zbudowany przez niemiecką firmę Organisation Todt. Do dzisiejszego czasu zachował się tunel schronowy (438 m długości) wraz z tunelem instalacyjnym (ok.100 metrów długości) i schron zaplecza technologicznego, w którym umieszczone były m.in. kotłownia, elektrownia i zbiornik wody. Zachowały się także oryginalne metalowe drzwi oddzielające tunel od przedsionków.
Obiekt jest w całości budowlą podziemną. Tunel wraz z przedsionkami mierzy ok. 460 m długości, posiada wysokość ok. 6,5 m i szerokość ok. 9 m przy posadzce. Ściany wykonano ze zbrojonego betonu, a sklepienie z cegły klinkierowej. Po lewej stronie obiektu umieszczono nisze, które miały służyć jako schronienie dla obsługi podczas wjazdu pociągu. Schron jest obustronnie otwarty, a do jego wnętrza prowadziły krótkie bocznice połączone z linią kolejową okrążającą Górę Żarnowską. Usytuowanie tunelu wewnątrz góry pozwalało na naturalne zamaskowanie obiektu. W dniach 27-28 sierpnia 1941 roku stacjonował tu pociąg sztabowy Amerika, należący do Adolfa Hitlera. Wiązało się to ze spotkaniem Hitlera z Benito
Mussolinim, które w tych dniach odbyło się w Stępinie.
Turyści mogą przejść przez cały tunel schronowy, zajrzeć do wartowni, które znajdują się w przedsionkach tunelu. Istnieje również możliwość zejścia do tunelu technologicznego i przemieszczenia się nim do izby pamięci utworzonej w jednym z pomieszczeń biernych schronów technologicznych. W sali umieszczono tablice informacyjne, zdjęcia, pamiątki związane z tematyką wojenną, m.in.: hełmy niemieckie i radzieckie, bagnety, pejcze, łuski, czy fragmenty pocisku radzieckiej wyrzutni rakiet Katiusza.
Tunel schronowy w Strzyżowie, ul. Tunelowa, okolice dworca PKP
https://www.strzyzow.pl/pol/pages/tunel
Opiekun obiektu:
Muzeum Samorządowe Ziemi Strzyżowskiej im. Zygmunta Leśniaka w Strzyżowie,
ul. Łukasiewicza 10, 38-100 Strzyżów
foto:Albin Marciniak ©
Zwiedzanie obiektu:
Maj, czerwiec, wrzesień: sobota, niedziela – 10:00 – 18:00
Lipiec, sierpień: 7 dni w tygodniu – 10:00 – 18:00
Październik-kwiecień: od poniedziałku do piątku, po wcześniejszym kontakcie
telefonicznym pod nr: 17 2764 238, kom. 889 839 031.
opracowanie & foto: Albin Marciniak
NAJPIĘKNIEJSZE PODZIEMIA TURYSTYCZNE W POLSCE
