Malowniczo położony nad Jeziorem Sztumskim Zamek w Sztumie to jedna z najciekawszych średniowiecznych warowni północnej Polski. Będący oddziałem Muzeum Zamkowego w Malborku zabytek zachwyca historią, wyjątkowym położeniem oraz bogatą ofertą wystaw. Planując wizytę w Malborku, warto rozszerzyć trasę o trzy pobliskie zamki – w Sztumie, Kwidzynie i Gniewie – tworzące niezwykły szlak krzyżackiego dziedzictwa.
Położony na cyplu pomiędzy Jeziorami Sztumskim i Barlewickim Zamek w Sztumie od ponad sześciu stuleci dominuje nad panoramą miasta. Wzniesiony przez Zakon Krzyżacki w XIV wieku pełnił funkcję ważnej twierdzy administracyjnej, a jednocześnie był jedną z ulubionych rezydencji wielkich mistrzów zakonu. Jego strategiczne położenie oraz potężne mury sprawiały, że przez wieki odgrywał istotną rolę w historii Pomorza i Prus.
Obecnie zamek jest oddziałem Muzeum Zamkowego w Malborku i zaprasza zwiedzających do odkrywania średniowiecznej architektury, fascynujących ekspozycji oraz dziejów regionu. To również doskonały punkt wypadowy do poznawania innych monumentalnych warowni dawnego państwa krzyżackiego. W promieniu zaledwie kilkudziesięciu kilometrów znajdują się aż cztery wyjątkowe zamki – Malbork, Sztum, Kwidzyn i Gniew. Ich zwiedzanie pozwala odbyć niezwykłą podróż przez historię największego państwa zakonnego średniowiecznej Europy.
Wzniesienie założenia obronnego na planie nieregularnego pięcioboku, w tym czasie, było odstępstwem od budowanych wówczas powszechnie zamków czteroskrzydłowych na planie prostokąta z wieżami w narożach. Za takim rozwiązaniem architektoniczno-przestrzennym przemawiała funkcja obiektu – letnia rezydencja wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego. Teren Wzgórza Zamkowego okalają mury obronne o pow. zabudowy 228,8 m2. Średnia wysokość murów wynosi 3,5 m.
Zamek w Sztumie, oddział Muzeum Zamkowego w Malborku, ma nowego kierownika. Został nim Aleksander Masłowski. Zastąpi on Bogumiłę Omieczyńską, która przeszła na zasłużoną emeryturę. Nowy kierownik sztumskiego zamku z wykształcenia jest prawnikiem, z zamiłowania i doświadczenia historykiem i popularyzatorem wiedzy. Aleksander Masłowski to badacz historii regionalnej, autor wykładów monograficznych, felietonów i opracowań historycznych, współautor ekspozycji muzealnych. W latach 2017-2020 był rzecznikiem prasowym, kierownikiem działu promocji i pracownikiem działu naukowego w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Pasjonat historii i dawnej broni, tłumacz literatury XIX-wiecznej.
Zamek w Sztumie został przekazany pod zarząd Muzeum Zamkowemu w Malborku w styczniu 2018 r. w stanie zagrażającym bezpieczeństwu osób tam przebywających. Dzięki przeprowadzonym pracom remontowym i konserwatorskim już w lipcu tego samego roku do zamku weszli pierwsi turyści i w 2019 r. zamek odwiedziło blisko 8 000 osób.
Galla Anonima 16
82-400 Sztum
https://www.facebook.com/Zamek-w-Sztumie-oddział-Muzeum-Zamkowego-w-Malborku
Do atrakcji miasta należą także:
Kościół Parafialny Św. Anny – główny element w krajobrazie staromiejskiej części Sztumu. Zbudowany po wojnie 13-letniej, obecny kształt uzyskał na przełomie lat 1900-1901. Wnętrze utrzymano w stylu neogotyckim, z elementami wystroju barokowego.
Poewangelicki Kościół – na miejscu dawnego Ratusza, w centralnej części Rynku. Powstała w latach 1816-1818 budowla o formach neoklasycystycznych.
Inne zabytki Ziemi Sztumskiej:
– głaz upamiętniający podpisanie rozejmu polsko-szwedzkiego w Sztumskiej Wsi (1635 r.)
– zabytkowe dworki w miejscowościach: Zajezierze, Michorowo, Cygusy, Czernin, Waplewo, Stążki, Ramzy Małe, Mleczewo, Wilczewo
– grodziska: słowiańskie z XI w. w miejscowości Węgry; siedziba rodu Stangów – grodzisko w Stążkach; oraz grodziska kultury łużyckiej w Kalwie (650-125 p.n .e.) i Nowej Wsi
– cmentarzyska kurhanowe w Koniecwałdzie, cmentarzysko w Nowym Targu
– podcieniowy dom żuławski w Stalewie
– XIX-wieczna śluza na rzece Nogat w Białej Górze
– Dom Polski w Piekle wybudowany w 1937 r. jako Szkoła Polska w Wolnym Mieście Gdańsku – obecnie Izba Pamięci narodowej
– odsłonięte fundamenty zamku komturskiego w Dzierzgoniu, jednego z najważniejszych zamków Zakonu Krzyżackiego – siedziba Wielkiego Szatnego
– gotyckie kościoły z cennym wyposażeniem z okresu średniowiecza, renesansu i baroku: Postolin, Dzierzgoń, Żuławka Sztumska, Kalwa, Jasna, Krasna Łąka, Bągard, Pietrzwałd
– szańce szwedzkie w Benowie ( I poł. XVII w.)
