Karolina Zięba
Lanckorona i okolice

Lanckorona to miasto do 13 VII 1933, obecnie wieś, siedziba gminy. Znana szczególnie w kręgach
artystycznych, miejscowość letniskowa. Gościła tu cała plejada znanych polskich malarzy, artystów,
reżyserów, pisarzy i innych zagorzałych wielbicieli…
Unikatowy w skali kraju małomiasteczkowy układ urbanistyczny, malownicze niepowtarzalne
krajobrazy, swoisty mikroklimat, czyste powietrze, a przede wszystkim cisza i spokój, które dają
możliwość dobrego wypoczynku od zgiełku współczesnej cywilizacji. Lanckorona jest też dobrym
punktem wypadowym do wycieczek - w Beskid Makowski, Dróżki Kalwaryjskie, do Wadowic i
Krakowa.

Spacer po Lanckoronie rozpoczynamy na malowniczym zabytkowym Rynku. Zachowały się tutaj
XIX-wieczne drewniane domy charakteryzujące się budownictwem zrębowym, ze stromymi
dachami konstrukcji przyczółkowej, z wysuniętymi poddaszami i szerokimi mieczowanymi bramami
wjazdowymi. Stylowe latarnie i ławeczki zapraszają zmęczonych do odpoczynku.



Na Rynku, w sąsiedztwie końcowego przystanku autobusowego, przyjeżdżający mogą zobaczyć
tablicę informacyjną z planem zabudowy Lanckorony, lokalizacją XIV-wiecznego zamku oraz
rozmieszczeniem sieci alejek i ścieżek spacerowych na północnych zalesionych stokach Góry
Lanckorońskiej.



Opuściwszy Rynek, wędrujemy w stronę Góry Zamkowej ulicą św. Jana. Po drodze zwiedzamy
zabytkowy XIV-wieczny kościół św. Jana Chrzciciela, pamiętający czasy Kazimierza Wielkiego, i pniemy
się pod górę, podziwiając piękne widoki, które rozciągają się aż po Babią Górę i Tatry.



Zamek lanckoroński
Przed nami na stromym kilkunastometrowym stoku widać fragmenty baszt wschodniej i zachodniej,
połączone od południa murem obronnym. Pnąc się po stoku otoczonym fosą mijamy resztki
fundamentów mostu zwodzonego i wchodzimy na dziedziniec zamkowy. Niestety niewiele się tutaj
zachowało. Fragmenty baszt i murów obronnych oraz fundamenty niegdyś budowli mieszkalnych
wyznaczają obrys dziedzińca zamkowego.



Zamek został wzniesiony z fundacji Kazimierza Wielkiego w latach 1336-66. Ze względu na charakter
budowli jak i na strategiczne położenie, zamek odegrał w swojej historii znaczącą rolę. Zebrzydowscy
władali tu w XVI i XVII w., a następnie Czartoryscy, Maszkowscy i Wielopolscy. W 1655 r. zamkiem
zawładnęli Szwedzi. W latach 1768-72, umocniony przy udziale inżynierów francuskich, stanowił
jeden z najsilniejszych punktów oporu konfederatów barskich i dopiero w 1772 r. zajęły go wojska
austriackie.
Po I rozbiorze zamek został opuszczony i zaniedbany popadł z czasem w ruinę.
Zamek stał na rzucie prostokąta i posiadał dwie czworoboczne, potężne baszty. Do warowni
prowadził od wschodu most wsparty na filarach, a za nim brama. Zamczysko otoczone było fosą, a w
czasach konfederacji barskiej powstały dodatkowo fortyfikacje ziemne typu bastionowego. Do dziś
przetrwały jedynie fragmenty murów, ponieważ w XIX w. miejscowa ludność wykorzystywała budulec
z zamku na własne potrzeby.

Nasyciwszy oczy pięknymi widokami i odkrywszy tajemnice zamku lanckorońskiego, wybieramy się
na wędrówkę alejkami i ścieżkami spacerowymi w masywie leśnym Góry Lanckorońskiej. W wyborze
trasy pomaga nam umieszczona na polanie pod ruinami tablica informacyjna z planem oznakowanych
tras spacerowych.

Zespół urbanistyczny
W Lanckoronie mamy do czynienia z jednym z najciekawszych na terenie Polski zespołów
urbanistyczno - krajobrazowych. Tworzą go charakterystyczne domy drewniane typu
małomiasteczkowego.



Ośrodek założenia urbanistycznego stanowi rozległy, prostokątny plac o wymiarach 90 x 110 metrów,
powstały w okresie lokacji (XIV wiek). Pierwotnie z każdego rogu rynku odchodziła jedna ulica,
tworząc tzw. układ turbinkowy lub wiatrakowy. W późniejszym czasie układ ten się zatarł poprzez
wytyczenie kolejnych dróg. Ograniczona ilość działek lokacyjnych przy rynku narzuciła typ zabudowy
zwartej, szczytowej. Prostokątne, tynkowane domy parterowe konstrukcji zrębowej, powstałe
głównie w latach 1868 - 1872 tworzą niezwykle malowniczy i charakterystyczny zespół, naruszony
nieznacznie nowszymi budowlami. Dachy kryte są gontem, dwuspadowe (siodłowe) z naczółkami i
daleko wysuniętymi okapami, tworzącymi z frontu rodzaj podcieni, jednak bez słupów wspierających.
Poszczególne budynki rozdzielone są miedzuchami, nad którymi gdzieniegdzie zachowały się
drewniane rynny. Domy są dwudzielne lub trójdzielne, z sienią przejazdową z boku lub na osi. Daty
ich powstania podane są na sosrębach. Najlepiej zachowała się wschodnia pierzeja rynku oraz domy
przy ulicach: Świętokrzyskiej, Zamkowej, Krakowskiej i Piłsudskiego. Domy, prostokątne i parterowe,
ustawione są szczytami do ulic.


Muzeum Regionalne im. prof. Antoniego Krajewskiego
Muzeum powstało kilkadziesiąt lat temu, z inicjatywy profesora Antoniego Krajewskiego, w jednej
z nielicznych chałup, jakie przetrwały pożar z 1869 r. Znajduje się w stylowym, narożnym domu
podcieniowym w Rynku nr 133. Dwie części drewnianego, krytego gontem budynku, przedzielone
są szeroką sienią. Pełno tu teraz sprzętów – potrzebnych niegdyś w gospodarstwie – sita, cepy,
sieczkarnie, kołowrotki. w izbach zobaczyć można „święte obrazy” zawieszone ponad posłaniem,
kołyskę i liczne – typowe dla dawnej Lanckorony – sprzęty.



Kościół Grobu Matki Bożej w Brodach koło Kalwarii Zebrzydowskiej

Świątynia, ufundowana przez Jana Zebrzydowskiego, przypomina sarkofag, do którego dostawiono
barokową arkadową kruchtę z oryginalną kopułą. Barokowy kościół zbudowany został w latach 1615-
1642 z fundacji Zebrzydowskich. Jest to największy, poza klasztorem, obiekt sakralny w obrębie
zespołu dróżek w Kalwarii Zebrzydowskiej. Przed wejściem znajdują się figury 12 apostołów, a
poniżej bramy grota Matki Boskiej z Lourdes. Wewnątrz znajdują się oryginalne amfiladowe schody
prowadzące za ołtarzem na wyższy poziom kościoła.




Dróżki Pana Jezusa i Matki Bożej
W kalwarii odprawianie są nabożeństwa dróżek Pana Jezusa oraz dróżek Matki Bożej. Procesje
odwiedzają kolejne stacje, wysłuchując odpowiednich rozważań, modlitw i pieśni. Obie dróżki mają
prawie tę samą trasę, różnią się natomiast kierunkiem marszu. Dróżki Pana Jezusa to 28 stacji (w 24
obiektach) przypominających ostatnie dni Chrystusa.